Rijksmonumentenregister · Netherlands
Nutsbedrijf, Klönne plein 2
Amsterdam, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Nutsbedrijf
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1904
- Address
- Klönne plein 2, 1014 DD Amsterdam (and others)
- Place
- Amsterdam
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.38710, 4.87000
- Part of complex
- 337499
- Monument number
- 512961
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1906 map "Rijnland" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalige Watergasbriek, later transformatorhuis, onderdeel van het complex Westergasfabriek. In 1904 werd aan het bestaande complex een water- ofwel cokesgasfabriek toegevoegd, bestaande uit de fabriek zelf, een ketelhuis annex laboratorium (het huidige ladderhuis) en een inmiddels verdwenen kleine gashouder. Hier werd volgens een ingenieus systeem blauw watergas geproduceerd, dat bestond uit een mengsel van gelijke delen koolmonoxide en waterstof. Toen in 1956 de nieuwe, volledig geautomatiseerde watergasfabriek de productie overnam werd de oude watergasfabriek uit gebruik genomen, waarna het gebouw ging fungeren als transformatorwerkplaats van de afdeling Kabelnet van het Gemeente Energie Bedrijf.
Vanaf de jaren dertig is het gebouw diverse malen ingrijpend gewijzigd. Zo zijn onder meer de ventilatiekappen op de zadeldaken verdwenen.
In 1931 werd het ketelhuis, dat was ondergebracht in het noordelijke deel van de dwarsvleugel, verbouwd tot zuiverhuis. Dit had ingrijpende gevolgen voor het aanzien van dit bouwdeel: het volume werd verhoogd met een verdieping en verlengd met één travee, en kreeg in verband hiermee een nieuwe kopgevel. Bij deze gelegenheid werden aan de westzijde en in de oostelijke oksel van het gebouw overkappingen toegevoegd. De verlenging gebeurde geheel in stijl, voor de verhoging daarentegen werd een stalen vakwerkconstructie met invullingen van steens metselwerk gebruikt. De thans aanwezige betonnen verdiepingsvloer werd toen of in een later stadium aangebracht. Ook het hoofdvolume heeft de nodige veranderingen ondergaan, onder meer doordat al snel na de ingebruikname technische aanpassingen nodig waren. Het dak werd geheel vernieuwd, waarbij de ventilatiekap verdween en de kopgevels overeenkomstig werden aangepast. Deze laatste vertonen duidelijk de sporen van eerdere ingrepen: bij de oostelijke kopgevel is een aanvankelijk aanwezig extern trappenhuis dat toegang gaf tot de werkvloer verwijderd, aan de westzijde waren herstelwerkzaamheden nodig omdat hier de cokeslift had gestaan.
In de jaren zestig zijn ten behoeve van de transformatorwerkplaats wijzigingen opgetreden: op enkele plaatsen verschenen in de gevel betonnen portalen, intern kwamen in de zuidoosthoek gemetselde inbouwen en werd langs de gevels een betonnen constructie voor de kraanbaan aangebracht. In relatie hiermee werd ook de indeling van de aangrenzende ruimte - het zuidelijke deel van de dwarsvleugel - gewijzigd door de toevoeging van een controlekamer en enkele kleinere inbouwen. In de westelijke oksel van beide bouwdelen kwam een gemetselde voorziening voor laden en lossen.
Omschrijving
De oorspronkelijke watergasfabriek bestaat uit twee gedeelten. Het in oost- westrichting gesitueerde hoofdvolume is een grote hal van 46 bij 18 meter onder met pannen gedekt zadeldak met van oorsprong een over de gehele lengte uitgestrekte ventilatiekap die thans verdwenen is. De dwarsvleugel met een omvang van 32 bij 22 meter is op ongeveer een derde door een dwarsmuur in twee aparte ruimten verdeeld en heeft een zadeldak. De oorspronkelijke ventilatiekap is ook hier inmiddels verdwenen. Op verschillende plaatsen bevinden zich kleinere uitbouwen, terwijl in de westelijke oksel een hoge schoorsteen staat. De voormalige fabriek heeft een inwendige kapconstructie van geklonken dubbele Polonceauspanten, die in de 22 meter brede dwarsvleugel de grootste overspanning in zijn soort in Nederland vóór de Eerste Wereldoorlog vormde. Architectonisch wordt het gebouw gekenmerkt door een symmetrische opzet en een zorgvuldige vormgeving, die bij het hoofdgebouw zorgt voor een basiliekachtig uiterlijk. De grote gevelvlakken worden op regelmatige wijze geleed door middel van lisenen, spaarvelden, tandlijsten, gekoppelde boogvensters en ronde ramen, terwijl het geheel wordt verlevendigd met natuurstenen dorpels, goten en aanzetstukken.
Waardering
Voormalige watergasfabriek (transformatorhuis) van algemeen belang vanwege de typologische waarde en als historisch-functioneel onderdeel van het complex Westergasfabriek. Van belang zijn de samenhang met het belendende vroegere ketelhuis/laboratorium, de hoofdstructuur van twee haaks op elkaar staande, symmetrisch opgezette bouwdelen en de grotendeels nog aanwezige in- en uitwendige architectonische detaillering, waaronder de Polonceauspanten en het dakbeschot.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former Water Gas Factory, later transformer station, component of the Westergasfabriek complex. In 1904 a water or coke gas factory was added to the existing complex, consisting of the factory itself, a boiler house annex laboratory (the present ladder house) and a now vanished small gas holder. Here, according to an ingenious system, blue water gas was produced, which consisted of a mixture of equal parts carbon monoxide and hydrogen. When in 1956 the new, fully automated water gas factory took over production, the old water gas factory was taken out of service, after which the building served as a transformer workshop of the Cable Network department of the Municipal Energy Company.
Since the 1930s the building has been substantially modified several times. For example, among other things, the ventilation hoods on the gabled roofs have disappeared.
In 1931 the boiler house, which was housed in the northern part of the transverse wing, was converted into a purification house. This had far-reaching consequences for the appearance of this building section: the volume was increased by one storey and extended by one bay, and was given a new gable in connection with this. On this occasion, covered structures were added on the west side and in the eastern corner of the building. The extension was carried out entirely in keeping with the style, for the heightening, however, a steel lattice frame construction with infill of masonry was used. The present concrete floor was installed at that time or at a later stage. The main volume has also undergone necessary changes, among other things because technical adjustments were soon needed after commissioning. The roof was completely renewed, with the ventilation hood disappearing and the gables being adapted accordingly. The latter clearly show traces of earlier interventions: on the eastern gable, an originally present external staircase that provided access to the work floor was removed, on the west side repairs were necessary because the coke lift had stood here.
In the 1960s modifications occurred for the transformer workshop: at several locations concrete portals appeared in the facade, internally built-in masonry appeared in the south-east corner and a concrete construction for the crane track was installed along the facades. In relation to this, the layout of the adjacent space - the southern part of the transverse wing - was also modified by the addition of a control room and several smaller built-ins. In the western corner of both building sections came a masonry provision for loading and unloading.
Description
The original water gas factory consists of two sections. The main volume, situated in an east-west direction, is a large hall of 46 by 18 metres covered with a tile-covered gabled roof with, originally, a ventilation hood extending over its entire length which has now disappeared. The transverse wing with dimensions of 32 by 22 metres is divided at approximately one third by a transverse wall into two separate spaces and has a gabled roof. The original ventilation hood has also since disappeared here. Smaller outbuildings are located at various places, while a tall chimney stands in the western corner. The former factory has an internal roof truss structure of riveted double Polonceau trusses, which in the 22 metre wide transverse wing formed the largest span of its kind in the Netherlands before the First World War. Architecturally the building is characterised by a symmetrical layout and careful design, which in the main building creates a basilica-like appearance. The large wall surfaces are articulated at regular intervals by means of lisenes, spandrels, dentil mouldings, coupled arch windows and round windows, while the whole is enlivened with natural stone sills, gutters and setting pieces.
Valuation
Former water gas factory (transformer station) of general importance for its typological value and as a historically-functional component of the Westergasfabriek complex. Of importance are the coherence with the adjacent former boiler house/laboratory, the main structure of two perpendicularly positioned, symmetrically arranged building sections and the largely still present internal and external architectural detailing, including the Polonceau trusses and the roof boarding.
Nearby in the register
- Ketelhuis, Klönne plein 10Industrieunder 1 mi
- Nutsbedrijf, Klönne plein 1Industrieunder 1 mi
- Dienstwoning, Gosschalklaan 8Dienstwoningunder 1 mi
- Dienstwoning, Gosschalklaan 6Dienstwoningunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.