Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Leeuwarderweg 17
Franeker, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1911
- Address
- Leeuwarderweg 17, 8801 BS Franeker (Waadhoeke 21) (and others)
- Place
- Franeker
- Municipality
- Waadhoeke
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.18697, 5.55178
- Monument number
- 512693
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Utrecht University LibraryStanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1937 map "North west Europe 1:250,000" (Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het dubbele HERENHUIS op de hoek van de A. Teltingstraat met de Leeuwarderweg ligt aan de oostzijde van de stad, buiten de grachtengordel. De brede dubbele gevel aan de Leeuwarderweg, de oude weg van Franeker naar Leeuwarden, is naar het noorden georiënteerd. De noordgevel, aan de Leeuwarderweg, ligt ongeveer vier meter achter de trottoirlijn. Behalve aan de voorzijde wordt het pand aan de achterzijde en aan de westzijde door een tuin omringd. Aan de oostzijde ligt een breed pad naar de (nieuwe) garage. Het pand is in 1911 ontworpen door de Franeker architect N.J. Adema, die in Franeker meer fraaie ontwerpen heeft gerealiseerd. Er bestaan meerdere ontwerpen voor dit woonhuis: een versie toont twee afzonderlijke ontwerpen en een andere versie toont een ontwerptekening waarop de woningen als één geheel zijn ontworpen. Eén woonhuis is in opdracht van dhr. S.G. van Balen uit Franeker gebouwd, het andere in opdracht van de Weduwe J. Boonsma uit Franeker. De twee aan elkaar grenzende blokvormige volumes hebben een asymmetrische gevelindeling en een vrijwel geheel spiegelbeeldige plattegrond. De ontwerptekening is gedateerd 21 januari 1911. Het dubbele woonhuis is ontworpen in Overgangsarchitectuur met Art Nouveau elementen.
Het INTERIEUR van het woonhuis aan de A. Teltingstraat 1 komt ook in aanmerking voor de bescherming van rijkswege.
Omschrijving
Het exterieur van het dubbele herenhuis wordt hier beschreven als één bouwvolume, opgebouwd uit een westelijk en een oostelijk gedeelte. De plattegrond is T-vormig en bestaat uit twee L-vormige delen die met de lange poot aan elkaar grenzen en die vrijwel symmetrisch zijn opgebouwd: het westelijke herenhuis is groter dan het oostelijke. Het grootste verschil zit in de oostelijke en westelijke zijgevel, waaraan een terras met aangrenzend een serre is gebouwd. Het pand is twee bouwlagen hoog. Het wordt gedekt door een samengesteld dak (schild- en zadeldaken) van bruine geglazuurde Friese pannen met bruinbakstenen schoorsteen en twee zinken pirons met bolvormige bekroning.
De uitgemetselde, kwartronde, bolvormige plint wordt van de eerste bouwlaag gescheiden door een wisseldorpel van bruin en wit geglazuurde stenen. Datzelfde motief is in de gevelband op bovenlicht-niveau aangebracht. De eerste bouwlaag bestaat uit bruine bakstenen. De eerste en tweede bouwlaag worden gescheiden door een geglazuurde lijst. De tweede bouwlaag bestaat uit kalkzandsteen, verlevendigd door witte en gele strengperssteen voor de gevelbanden tussen de vensters, waarin een ruitvormig motief is verwerkt.
Voor de achtergevel is bruine baksteen gebruikt.
De noordelijke gevel aan de Leeuwarderweg wordt door de vensterpartijen symmetrisch verdeeld. In het midden bevinden zich de twee aan elkaar gekoppelde topgevels die een middenrisaliet vormen. In de eerste bouwlaag bevinden zich in het middenrisaliet twee drielicht H-vensters met glas-in-lood in het getoogde bovenlicht en twee smalle H-vensters aan de west- en oost-zijde, met glas-in-lood in het bovenlicht. Deze worden afgerond door getoogde strekken van rood/bruin en wit geglazuurde bakstenen. In de hoekrisalieten bevinden zich drielicht H-vensters met getoogde strekken van rood/bruin en wit geglazuurde bakstenen. In de tweede bouwlaag bevinden zich in het middenrisaliet twee drielichtvensters met geel glas in het bovenlicht en getoogde rollaag van geglazuurde rood/bruine bakstenen. Naast het middenrisaliet is aan weerszijden, onder het doorlopende, overstekende dakschild, een houten balkon geplaatst waarop een balkondeur uitkomt. Onder de hele diepte van de balkons zijn vijf lange, houten klossen geplaatst. De balkons zijn van een houten leuning met eenvoudige rechte spijlen voorzien en van drie houten pilaren die het deels overhellende dak ondersteunen. In de geveltoppen zijn twee openslaande vensters met zijlichten geplaatst binnen een trapsgewijs opgebouwde, opklimmende houten bekleding.
De oostelijke zijgevel springt terug aan de zuidzijde, waar deze overgaat in een portiek met halfronde boog. De boog steunt op gemetselde halfkapitelen en wordt versierd door een gemetselde rollaag van geglazuurde stenen. De geglazuurde sierbanden van de noordgevel lopen in de oostelijke zijgevel door. De voordeur is te betreden via twee natuurstenen treden: de tweede trede is in de vorm van een trapezium vervaardigd. Links en rechts zijn twee stenen bankjes aangebracht. De dubbele houten voordeur is voorzien van vrij strak, geometrisch snijwerk. Aan de bovenzijde zijn vierruits, licht getoogde bovendelen ingebracht. De voordeur is van een vijfruits bovenlicht met geel glas voorzien en van smalle zijlichten met bovenlicht. In de tweede bouwlaag bevinden zich twee T-vensters met vijfruits bovenlichten van geel glas. De sierband van gele en witte stenen loopt door, vanaf de noord-gevel, in de oostelijke zijgevel en verbindt de T-vensters. De westelijke zijgevel is in de eerste bouwlaag voorzien van een smal terras, dat aan de noordzijde is afgerond en aan de zuidzijde tegen de serre is geplaatst. De originele houten leuning is vervangen door een gemetselde. Boven de plint bevindt zich een drielicht H-venster met glas-in-lood in het bovenlicht en een gemetselde, getoogde strek van wit en rood/bruin geglazuurde bakstenen. De rechthoekige serre wordt overdekt door een doorlopend dakdeel, dat wordt begrensd door een vrij brede, strakke windveer. De originele houten deuren zijn vervangen door een gemetselde voet (de doorlopende terrasleuning), waarop zes enkelruitsvensters (twee aan twee) zijn geplaatst. Tussen de twee zuidelijke ruiten is nog een smal meerruitsvenster met tweeruits bovenlicht geplaatst. Origineel zijn de meerruits bovenlichten van groen glas boven de vier ruiten aan de noord- en de zuidzijde.Aan de zuidzijde van de serre is de voordeur geplaatst, die zich in een portiek bevindt. De portiek wordt bekroond door een architraaf waar aan de twee uiteinden geometrische Art Nouveau motieven zijn ingesneden en waarboven een meerruits bovenlicht is aangebracht. Het portiek heeft aan de zuidzijde een opening met halfronde boog. Twee natuurstenen treden leiden naar de voordeur. De stoep voor de voordeur wordt bekleed door rode tegels op lichte achtergrond; links en rechts een stenen bankje. De dubbele houten voordeur is voorzien van een onderdeel met vrij strak, geometrisch snijwerk en van een bovendeel waarin zich twee vierruitsvensters bevinden. De voordeur is voorzien van een vijfruits bovenlicht en twee enkelruits zijlichten met bovenlicht. In de tweede bouwlaag bevindt zich een drielichtvenster met getoogde strek, gelijk aan de vensters van de noordgevel, en hiernaast, boven de serre, een houten balkon. Het balkon bestaat uit een rechthoekig deel (boven de serre) en een driehoekig deel met rechthoekig uiteinde. Dit deel strekt zich tussen het eerste rechthoekige deel en de gemetselde pilaar van het portiek. Het rechthoekig deel is aan de bovenzijde voorzien van een houten schot van smalle latjes. In de top van de zijgevel zijn onder het dak vensters aangebracht die trapsgewijs zijn gerangschikt. Tegen de achtergevel is aan de zijde van de Teltingstraat 1 een nieuwe garage geplaatst. De garage is bereikbaar via de keuken, aan de zuidzijde en via de nieuwe toegang aan de westzijde. In de tweede bouwlaag zitten een vierkant meerruitsvenster met eronder twee smalle verticale enkelruitsvensters. Ten oosten ervan zitten, in de terugspringing van de achtergevel, twee T-vensters (een kleine en een grote) met geel glas in het vijfruits bovenlicht. De achtergevel van het bouwvolume aan de Leeuwarderweg 17, aan de oostzijde, is aanzienlijk veranderd door de vervanging van de vensters, zowel in de eerste als in de tweede bouwlaag, en de achterdeur.
Het INTERIEUR van het bouwgedeelte aan de Leeuwarderweg 17 is ingrijpend gewijzigd. Het interieur van het bouwgedeelte aan de A. Teltingstraat 1 is oorspronkelijk qua indeling en deels oorspronkelijk qua interieur-onderdelen. Origineel zijn o.m.:
- de hal en vestibule met de originele betegeling van tegels gedecoreerd met florale motieven (van de Van Hulst-fabriek), de originele houten deuren met rijk snijwerk in de stijl van de geometrische Art Nouveau, het oorspronkelijke balkenplafond onder het nieuwe, verlaagde plafond en de oorspronkelijke trap met rijk gedecoreerde houten leuning;
- de kamers en suite zijn thans samengevoegd; daarin nog een origineel zinken plafond, de originele deuren met Art Nouveau-decoraties, het glas-in-lood met florale motieven in de bovenlichten van de vensters;
- in de serre het originele metalen plafond met jacht-motieven helemaal rondom;
- in de keuken de originele betegeling tot plafondhoogte. De westwand is zeer uitzonderlijk: aan de bovenzijde zijn, tegen de achtergrond van gele tegels, witte tegels aangebracht met voorstellingen van dieren die doelwit zijn van de jacht, zoals hazen, eenden en andere vogels, afgewisseld door voorstellingen van verschillende soorten fruit en groente. Een smalle blauwe band met fruit-voorstellingen sluit de voorstellingen af aan de bovenkant. Aan de onderzijde wisselen gele en blauwe tegels met decoratieve motieven elkaar af. De keuken is verder wit betegeld. De houten paneeldeuren naar de kelder en naar de bijkeuken zijn origineel;
- de indeling van de eerste verdieping is deels veranderd: het halletje is vergroot en de slaapkamer aan de noordzijde is verkleind. De originele deuren en kasten zijn teruggeplaatst;
- de zolderverdieping is oorspronkelijk; hier is nog de originele meidenkamer met de oorspronkelijke deur en drie originele kasten.
Waardering
Het dubbele herenhuis aan de Teltingstraat 1/Leeuwarderweg 17 te Franeker van architect N.J. Adema is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van een cultuurhistorische ontwikkeling;
- voor het oeuvre van de architect;
- vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteit van het ontwerp;
- vanwege het bijzondere materiaalgebruik en de ornamentiek van het exterieur en van een aantal interieuronderdelen;
- vanwege de situering, verbonden met de uitbreiding van de stad;
- voor het aanzien van de streek binnen de stadsgrens;
- vanwege de in redelijke mate aanwezig architectonische gaafheid van het exterieur;
- vanwege de in redelijke mate aanwezig architectonische gaafheid van het interieur van het bouwonderdeel aan de Teltingstraat 1;
- in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de stedelijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The double TOWNHOUSE on the corner of the A. Teltingstraat with the Leeuwarderweg is situated on the eastern side of the city, outside the canal belt. The broad double facade facing the Leeuwarderweg, the old road from Franeker to Leeuwarden, is oriented to the north. The north facade, facing the Leeuwarderweg, is located approximately four metres behind the pavement line. Apart from the front, the property is surrounded by a garden on the rear and west sides. On the east side there is a broad path leading to the (new) garage. The building was designed in 1911 by Franeker architect N.J. Adema, who realised several fine designs in Franeker. Several designs exist for this dwelling: one version shows two separate designs and another version shows a design drawing in which the dwellings are designed as a single unit. One dwelling was built on the instructions of Mr S.G. van Balen from Franeker, the other on the instructions of the Widow J. Boonsma from Franeker. The two adjoining block-shaped volumes have an asymmetrical facade layout and an almost entirely mirror-image floor plan. The design drawing is dated 21 January 1911. The double townhouse was designed in Transitional architecture with Art Nouveau elements.
The INTERIOR of the townhouse at A. Teltingstraat 1 is also eligible for protection at national level.
Description
The exterior of the double townhouse is described here as a single building volume, composed of a western and an eastern section. The floor plan is T-shaped and consists of two L-shaped parts which are adjoined along their long leg and which are constructed almost symmetrically: the western townhouse is larger than the eastern one. The greatest difference lies in the eastern and western side facades, to which a terrace with an adjoining conservatory has been built. The property is two storeys high. It is covered by a composite roof (hipped and gabled roofs) of brown glazed Frisian tiles with brown brickwork chimney and two zinc roof finials with spherical crowns.
The roughcast, quarter-round, bulbous plinth is separated from the first storey by an alternating string course of brown and white glazed stone. The same motif is applied in the facade band at fanlight level. The first storey consists of brown brick. The first and second storeys are separated by a glazed string course. The second storey consists of calcium silicate brick, enlivened by white and yellow pressed-fibre stone for the facade bands between the windows, in which a diamond-shaped motif is incorporated.
Brown brick has been used for the rear facade.
The northern facade facing the Leeuwarderweg is divided symmetrically by the window arrangements. In the centre are the two adjoining crow-stepped gables which form a central projection. In the first storey within the central projection are two three-light H-windows with leaded glass in the arched fanlight and two narrow H-windows on the west and east sides, with leaded glass in the fanlight. These are rounded off by arched stretches of red/brown and white glazed brick. In the corner projections are three-light H-windows with arched stretches of red/brown and white glazed brick. In the second storey within the central projection are two three-light windows with yellow glass in the fanlight and arched roll of glazed red/brown brick. Adjacent to the central projection, on either side, beneath the continuous, projecting roof shield, is a wooden balcony, with a balcony door opening onto it. Beneath the full depth of the balconies are five long wooden blocks. The balconies are fitted with wooden railings with simple straight balusters and are supported by three wooden pillars which support the partially overhanging roof. In the gable tops are two casement windows with side lights placed within a stepped rising wooden cladding.
The eastern side facade steps back on the south side, where it transitions into a portico with semicircular arch. The arch rests on moulded half-capitals and is decorated by a moulded roll of glazed stone. The glazed ornamental bands of the north facade continue into the eastern side facade. The front door is accessed via two stone steps: the second step is made in the form of a trapezium. Two stone benches are placed on either side. The double wooden front door is provided with fairly strict, geometric carving. At the top are four-pane, lightly arched upper parts. The front door is fitted with a five-pane fanlight with yellow glass and narrow side lights with fanlight. In the second storey are two T-windows with five-pane fanlights of yellow glass. The ornamental band of yellow and white stone runs through, from the north facade, into the eastern side facade and connects the T-windows. The western side facade is provided on the first storey with a narrow terrace, which is rounded on the north side and placed against the conservatory on the south side. The original wooden railing has been replaced by a moulded one. Above the plinth is a three-light H-window with leaded glass in the fanlight and a moulded, arched stretch of white and red/brown glazed brick. The rectangular conservatory is covered by a continuous roof section, which is bounded by a fairly broad, strict wind brace. The original wooden doors have been replaced by a moulded base (the continuous terrace railing), on which six single-pane windows (two by two) are placed. Between the two southern panes is a further narrow multi-pane window with two-pane fanlight. The original are the multi-pane fanlights of green glass above the four panes on the north and south sides. On the south side of the conservatory is the front door, which is located in a portico. The portico is crowned by an architrave where geometric Art Nouveau motifs are carved at the two ends and above which a multi-pane fanlight is placed. The portico has an opening with semicircular arch on the south side. Two stone steps lead to the front door. The step before the front door is covered with red tiles on a light background; on either side a stone bench. The double wooden front door is provided with a component with fairly strict, geometric carving and an upper part in which two four-pane windows are found. The front door is provided with a five-pane fanlight and two single-pane side lights with fanlight. In the second storey is a three-light window with arched stretch, the same as the windows of the north facade, and next to it, above the conservatory, a wooden balcony. The balcony consists of a rectangular part (above the conservatory) and a triangular part with rectangular end. This part extends between the first rectangular part and the moulded pillar of the portico. The rectangular part is fitted at the top with a wooden partition of narrow laths. In the apex of the side facade are windows placed beneath the roof which are arranged in a stepped manner. Against the rear facade on the side of Teltingstraat 1 a new garage has been placed. The garage is accessible via the kitchen, on the south side and via the new entrance on the west side. In the second storey are a square multi-pane window with beneath it two narrow vertical single-pane windows. To the east of it are, in the recess of the rear facade, two T-windows (one small and one large) with yellow glass in the five-pane fanlight. The rear facade of the building volume at Leeuwarderweg 17, on the east side, has been considerably altered by the replacement of the windows, both in the first and second storey, and the rear door.
The INTERIOR of the building section at Leeuwarderweg 17 has been substantially altered. The interior of the building section at A. Teltingstraat 1 is original in layout and partly original in interior components. Original are among others:
- the hall and vestibule with the original tiling of tiles decorated with floral motifs (from the Van Hulst factory), the original wooden doors with rich carving in the style of geometric Art Nouveau, the original beam ceiling beneath the new, lowered ceiling and the original staircase with richly decorated wooden railing;
- the en suite rooms are now combined; within them still an original zinc ceiling, the original doors with Art Nouveau decorations, the leaded glass with floral motifs in the fanlights of the windows;
- in the conservatory the original metal ceiling with hunting motifs all around;
- in the kitchen the original tiling up to ceiling height. The west wall is most exceptional: at the top, against a background of yellow tiles, white tiles are placed with depictions of animals that are targets of hunting, such as hares, ducks and other birds, interspersed with depictions of various types of fruit and vegetables. A narrow blue band with fruit depictions closes off the depictions at the top. At the bottom yellow and blue tiles with decorative motifs alternate. The kitchen is otherwise white tiled. The wooden panelled doors to the cellar and to the scullery are original;
- the layout of the first floor is partly altered: the hallway is enlarged and the bedroom on the north side is reduced. The original doors and cupboards have been reinstated;
- the loft floor is original; here is still the original maid's room with the original door and three original cupboards.
Valuation
The double townhouse at Teltingstraat 1/Leeuwarderweg 17 in Franeker by architect N.J. Adema is of general cultural-historical and architectural-historical significance:
- as a distinctive expression of a cultural-historical development;
- for the oeuvre of the architect;
- on account of the high aesthetic quality of the design;
- on account of the distinctive use of materials and ornamental work of the exterior and a number of interior components;
- on account of the siting, connected with the expansion of the city;
- for the appearance of the region within the city boundaries;
- on account of the reasonable degree of architectural integrity of the exterior present;
- on account of the reasonable degree of architectural integrity of the interior of the building component at Teltingstraat 1 present;
- in relation to the structural and visual integrity of the urban environment.
Nearby in the register
- WelkomWoonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Mr G Groen van Prinstererlaan 16Woonhuisunder 1 mi
- Boerderij, Oud Kaatsveld 2Boerderijunder 1 mi
- Kerk, Zilverstraat 46Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.