Rijksmonumentenregister · Netherlands
de Dieptetuin
Zeist, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Hortus
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1910
- Address
- Van Tetslaan bij 2, 3707 VD Zeist
- Place
- Zeist
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.09655, 5.25116
- Monument number
- 510268
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1902 map "Chromo-topographische kaart voor het Garnizoen Utrecht / [Topographische Inrichting]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Door de Van Tetslaan, Valckenboschlaan, Burgemeester van Tuylllaan en Lindenlaan omsloten en grotendeels door bebouwing aan het oog onttrokken dieptetuin. De tuin werd omstreeks 1909 aangelegd door tuinarchitect C. Smitskamp uit Zeist in opdracht van jonkheer G.F. van Tets en kwam direct ten zuiden te liggen voor zijn in 1905 gebouwde villa `t Valckenbosch. Van Tets was kleinzoon van J.D. Fransen van de Putte, oud-minister van Koloniën en sinds 1880 wonende op de buitenplaats Schaerweijde aan de Utrechtseweg te Zeist. Deze wist een groot gebied aan de noordzijde van Zeist te verwerven ter exploitatie van een nieuw villapark. Daartoe werd in 1904 de NV Schaerweijder Bosschen opgericht onder directie van zijn kleinzoon G. F. van Tets. Tuinarchitect Hugo Poortman kreeg de opdracht hiervoor een ontwerp te maken, dat nadien gedeeltelijk werd uitgevoerd. Een van de eerste villa's in dit ruim opgezette villapark was de uit 1905 daterende buitenplaats 't Valckenbosch op een terrein van circa 13 hectaren, toentertijd omsloten door de Bergweg, de Berkenlaan, de nieuw aangelegde Boulevard en Lindenlaan alsmede de uit 1901 daterende buurtspoorlijn. Het huis (afgebroken in 1984) en het aan Boulevard 15-17 gelegen koetshuis waren gebouwd naar ontwerp van de gebroeders Van Nieukerken, architecten uit Den Haag. Op de topografische kaart van Zeist, blad 446, uitgave 1920 (verkend in 1872, herzien in 1906, gedeeltelijk herzien in 1916) vinden we deze eerste aanleg terug. Na voltooiing van huis en koetshuis besloot Van Tets een tuin aan te leggen. Als voorzitter van de Nederlandse Maatschappij voor Tuinbouw en Plantkunde was hij goed op de hoogte van de recente ontwikkelingen in de tuinarchitectuur. Geïnspireerd door voorbeelden van verzonken tuinen uit Engeland, gepubliceerd in uitgaven als die van R. Blomfield (The formal garden in England, 1892) en Inigo H. Triggs (Formal gardens in England and Scotland, 1902), gaf hij in 1909 de Zeister tuinarchitect C. Smitskamp (1875-1957) opdracht een dergelijke geometrische en botanische tuin te maken voor zijn huis. Naast deze verdiepte tuin liet Van Tets nog andere deeltuinen aanleggen (moestuin, bloementuin, rosarium) alsmede een tennisbaan en een landschappelijke tuin met onder meer een rododendronpad. De verdiepte tuin is de enige overgebleven, maar wel belangrijkste deeltuin van het geheel.
De oorspronkelijke entree van de door muurwerk rechthoekig omsloten en verdiept gelegen tuin was vanaf de oprijlaan langs het koetshuis aan de Boulevard bereikbaar en kwam uit op het hoogste punt van de tuin in de as en tegenover het huis: van hieruit daalde men over twee uit zwerfstenen bestaande trappen onder berceaus, die een cascadevormig gazon flankeerden, de lager gelegen tuin in. Mogelijk gelijktijdig met de uitbreiding van het huis in 1914 werd deze toegang dichtgemaakt, waarbij op het hoogste punt een Engelse tuinbank werd geplaatst als point de vue.
Begin jaren vijftig kwam de aanleg van de wijk Valckenbosch op gang. Na aankoop van de tuin door de gemeente Zeist in 1953 werd in 1955 begonnen met de restauratie van de sterk verwaarlooste tuin. Ten behoeve van de openbare toegankelijkheid kwamen er twee nieuwe toegangen: één aan de Van Tetslaan, waar bij de entree in 1975 een rotstuin werd aangelegd, en één aan de Burg. van Tyulllaan, waar een uit zwerfstenen bestaande bank werd geplaatst. Bij deze restauratie verving men de aan de bovenzijde rondgebogen stalen framewerk van de oorspronkelijke berceaus voor rustieke rechthoekige houten pergola's. Toen is ook op het hoogste punt een cementen valk geplaatst, vervaardigd door H.D. Wildschut van Gemeentewerken. Een plantensortiment, bestaande uit 135 soorten vaste planten, 85 soorten heesters, 20 soorten klimplanten en 10 soorten eenjarige planten, werd zorgvuldig samengesteld en nadien uitgebreid en aangepast. Bij de scheiding tussen huis en tuin kwamen de beide trappen voor het huis naar de tuin te vervallen. Voorjaar 1957 kon de tuin voor publiek worden opengesteld. In 1985 bezat de Dieptetuin ongeveer 800 soorten planten.
De familie Van Tets heeft tot 1942 het huis bewoond en keerde na de oorlog niet meer terug. De tuin kwam in 1953 in handen van de gemeente Zeist. In 1957 werd de Christengemeenschap eigenaar van het huis dat als rusthuis dienst ging doen. In 1984 werd het huis afgebroken en verrees op die plaats een nieuw gebouw naar ontwerp van architect F.C. ten Houte de Lange, waarbij rekening is gehouden met de relatie tot de tuin.
Omschrijving
De DIEPTETUIN `T VALCKENBOSCH aan de Van Tetslaan 2 werd omstreeks 1909 door tuinarchitect C. Smitskamp aangelegd in opdracht van G.F. van Tets voor zijn uit 1905 daterende huis in een door Engelse voorbeelden geïnspireerde geometrische tuinstijl. In de jaren vijftig werd na restauratie en enige aanpassingen de tuin voor publiek opengesteld. In 1984 moest het oude huis plaats maken voor een nieuw gebouw.
De noord-zuid georiënteerde, ongeveer 0,45 hectare grote Dieptetuin heeft een kruisvormige grondvorm en wordt gedeeltelijk omsloten door in handvormsteen gemetselde muren voorzien van steunberen en afgesloten door een ezelsrug. Ondanks de bovengenoemde wijzigingen heeft de verdiepte tuin zijn oorspronkelijke symmetrische opzet behouden.
De hoofdas loopt vanaf het huis door de centraal geplaatste fontein naar de valk boven de cascade, afgesloten door een halfcirkelvormige taxushaag met daarachter enkele lindebomen. De cascade bevindt zich buiten de ommuring en wordt gevormd door een uit drie treden bestaand glooiend grastalud begrensd door twee dito zwerfstenen trappen en grindpaden omzoomd door houten, met rozen begroeide pergola's. Centraal in het verzonken gedeelte ligt het met grindpaden omzoomde gazon, dat als middelpunt een vierpasvormige vijver met fontein heeft. De hoekpunten van het gazon worden gemarkeerd door zuilvormige taxusbomen. Tussen het omlopende grindpad en de muren zijn na een smalle grasstrook borders ingericht en beplant met vaste planten, bol- en knolgewassen en aangevuld met één- en tweejarige planten volgens een aflopende hoogte van muur naar wandelpad, terwijl de muren begroeid zijn met diverse klimopsoorten. De Dieptetuin is als besloten deeltuin van een begin twintigste eeuwse buitenplaats in geometrische stijl aangelegd naar het voorbeeld van de Engelse `sunken garden', de verzonken vijvertuin, kenmerkend voor de cottagetuin uit de tweede helft van de negentiende eeuw. Inspiratiebron was de achttiende eeuwse geometrische tuin van de grote Engelse kastelen (Hampton Court), die teruggreep op de besloten Italiaanse renaissance tuin (Villa d'Este). Onder meer door invloed van de Engelse tuinarchitecte Gertrude Jekyll (1843-1932) werd daaraan een nieuw element toegevoegd, de border.
Waardering
De Dieptetuin `t Valckenbosch is in cultuurhistorisch en architectuurhistorisch opzicht van algemeen belang:
- vanwege de vroeg twintigste eeuwse tuinaanleg in Engelse geometrische tuinstijl, waarbij de Italiaanse renaissance tuin als historische inpiratiebron is gecombineerd met de borders van de negentiende eeuwse cottagetuin;
- als een van de weinige resterende verdiepte tuinen in Nederland met een grote botanische plantenvariëteit;
- vanwege de plaats in het kleine oeuvre van de Zeister tuinarchitect C. Smitskamp;
- als waardevol en gaaf bewaard gebleven onderdeel van een vroeg twintigste eeuwse buitenplaats.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
A sunken garden enclosed by Van Tetslaan, Valckenboschlaan, Burgemeester van Tuylllaan and Lindenlaan and largely obscured from view by built structures. The garden was laid out around 1909 by garden architect C. Smitskamp from Zeist on behalf of Jonkheer G.F. van Tets and was located directly south of his villa 't Valckenbosch built in 1905. Van Tets was the grandson of J.D. Fransen van de Putte, former Minister of the Colonies, and had been living since 1880 at the country estate Schaerweijde on the Utrechtseweg in Zeist. He acquired a large area on the north side of Zeist for the development of a new villa park. To this end, the NV Schaerweijder Bosschen was established in 1904 under the direction of his grandson G.F. van Tets. Garden architect Hugo Poortman was commissioned to design it, which was subsequently partially executed. One of the first villas in this spaciously planned villa park was the country estate 't Valckenbosch dating from 1905 on a site of approximately 13 hectares, at that time enclosed by Bergweg, Berkenlaan, the newly laid out Boulevard and Lindenlaan as well as the suburban railway line dating from 1901. The house (demolished in 1984) and the carriage house located at Boulevard 15-17 were built according to a design by the brothers Van Nieukerken, architects from The Hague. On the topographical map of Zeist, sheet 446, edition 1920 (surveyed in 1872, revised in 1906, partially revised in 1916) we find this initial layout. After completion of the house and carriage house, Van Tets decided to lay out a garden. As chairman of the Dutch Society for Horticulture and Plant Science, he was well informed of recent developments in garden architecture. Inspired by examples of sunken gardens from England, published in works such as those by R. Blomfield (The formal garden in England, 1892) and Inigo H. Triggs (Formal gardens in England and Scotland, 1902), in 1909 he commissioned the Zeist garden architect C. Smitskamp (1875-1957) to create such a geometric and botanical garden for his house. In addition to this sunken garden, Van Tets had other individual gardens laid out (vegetable garden, flower garden, rosarium) as well as a tennis court and a landscaped garden with, amongst other things, a rhododendron path. The sunken garden is the only remaining, but most important individual garden of the whole.
The original entrance to the rectangular garden enclosed by masonry and sunken in level was accessible from the driveway along the carriage house at the Boulevard and emerged at the highest point of the garden on the central axis opposite the house: from here one descended two staircases made of fieldstone under pergolas, which flanked a cascade-like lawn, into the lower-lying garden. Possibly simultaneously with the expansion of the house in 1914, this entrance was closed off, with an English garden bench being placed at the highest point as a point de vue.
In the early 1950s, the development of the Valckenbosch neighbourhood commenced. After the municipality of Zeist purchased the garden in 1953, restoration of the much-neglected garden began in 1955. For the sake of public accessibility, two new entrances were created: one at Van Tetslaan, where a rock garden was laid out at the entrance in 1975, and one at Burg. van Tyulllaan, where a bench made of fieldstone was placed. During this restoration, the rounded steel framework of the original pergolas at the top was replaced with rustic rectangular wooden pergolas. At that time, a cement finial was also placed at the highest point, made by H.D. Wildschut of Municipal Works. A plant collection consisting of 135 species of perennials, 85 species of shrubs, 20 species of climbing plants and 10 species of annuals was carefully assembled and subsequently expanded and adapted. At the separation between house and garden, both staircases in front of the house leading down to the garden were removed. In spring 1957 the garden could be opened to the public. In 1985 the Dieptetuin possessed approximately 800 species of plants.
The Van Tets family occupied the house until 1942 and did not return after the war. The garden came into the hands of the municipality of Zeist in 1953. In 1957 the Christian Community became owner of the house which was used as a rest home. In 1984 the house was demolished and a new building was erected on that site designed by architect F.C. ten Houte de Lange, with consideration given to the relationship with the garden.
Description
The DIEPTETUIN 'T VALCKENBOSCH at Van Tetslaan 2 was laid out around 1909 by garden architect C. Smitskamp on behalf of G.F. van Tets for his house dating from 1905 in a geometric garden style inspired by English examples. In the 1950s, after restoration and some modifications, the garden was opened to the public. In 1984 the old house had to make way for a new building.
The north-south oriented Dieptetuin, approximately 0.45 hectare in size, has a cruciform ground plan and is partly enclosed by walls built in handmade brick with buttresses and finished with a half-round coping. Despite the aforementioned alterations, the sunken garden has retained its original symmetrical layout.
The main axis runs from the house through the centrally placed fountain to the finial above the cascade, terminated by a semicircular yew hedge with some linden trees behind it. The cascade is located outside the enclosure and is formed by a sloping grass bank consisting of three steps bounded by two similarly made fieldstone staircases and gravel paths lined with wooden pergolas covered with roses. Central to the sunken section lies the lawn bordered by gravel paths, which has a quatrefoil pond with fountain at its centre. The corner points of the lawn are marked by columnar yew trees. Between the surrounding gravel path and the walls, borders have been arranged after a narrow grass strip and planted with perennials, bulbs and tubers and supplemented with annual and biennial plants according to a diminishing height from wall to footpath, while the walls are overgrown with various ivy species. The Dieptetuin is a enclosed individual garden of an early twentieth-century country estate laid out in geometric style after the example of the English 'sunken garden', characteristic of the cottage garden from the second half of the nineteenth century. The source of inspiration was the eighteenth-century geometric garden of the great English castles (Hampton Court), which went back to the enclosed Italian Renaissance garden (Villa d'Este). Partly through the influence of English garden architect Gertrude Jekyll (1843-1932), a new element was added to it, the border.
Valuation
The Dieptetuin 't Valckenbosch is of general significance from a cultural-historical and architectural-historical perspective:
- because of the early twentieth-century garden layout in English geometric garden style, in which the Italian Renaissance garden is combined as a historical source of inspiration with the borders of the nineteenth-century cottage garden;
- as one of the few remaining sunken gardens in the Netherlands with a large botanical plant variety;
- because of its place in the small oeuvre of the Zeist garden architect C. Smitskamp;
- as a valuable and well-preserved component of an early twentieth-century country estate.
Nearby in the register
- WingerdhofWoonhuisunder 1 mi
- Tuinhuis, in tuin achter woonhuisTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Begraafplaats, Bergweg 21Begraafplaats en -onderdelenunder 1 mi
- Nutsbedrijf, Bergweg 24Industrieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.