Rijksmonumentenregister · Netherlands
Oosterkerk
Zeist, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1935 - 1937
- Address
- Woudenbergseweg 44, 3701 BC Zeist
- Place
- Zeist
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.08441, 5.25024
- Monument number
- 510264
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1909 map "32 Amersfoort" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De Oosterkerk is in 1935 ontworpen door de architect B.W. Plooij in opdracht van de gereformeerde kerkeraad van Zeist. Voordat Plooy, die meerdere protestantse kerken in ons land heeft ontworpen, de opdracht verwierf werden door A. van Doorn uit Rotterdam en architect Krijgsman (chef de bureau bij Th. Stuivinga) voorontwerpen gemaakt. Het gebouw bevatte oorspronkelijk 1228 zitplaatsen en is op 16 april 1936 officieel in gebruik genomen. In tegenstelling tot de traditionele kerkontwerpen heeft Plooy bij de bouw van deze kerk zijn ontwerp gebaseerd op een wig-of waaiervormige plattegrond. Deze plattegrond ontstaat door twee éénbeukige schepen in een punt te laten samenkomen. De vorm van de plattegrond komt voorts tot uitdrukking in de opbouw, de dakvorm en de kapconstructie van de kerk. Dit type plattegrond is van belang voor de latere ontwikkelingen in de protestantse kerkbouw.
Omschrijving
Het op de hoek van de Woudenbergseweg en het Laantje Zonder Eind gelegen KERKGEBOUW is op wigvormige plattegrond opgetrokken en telt één bouwlaag onder elkaar snijdende zadeldaken, die gedekt zijn met geglazuurde Hollandse pannen. Op de nok van het dak, op het punt waar de twee zadeldaken bij elkaar komen, bevindt zich een dakruiter. Deze heeft een driezijdige spits die gedekt is met leien en bekroond wordt door een torenhaan. Aan de zuidwestzijde van het pand bevindt zich een bouwvolume dat de vergaderzalen en een woning bevat. De gevels zijn gemetseld in Vlaams verband. Verwant aan de Amsterdamse Schoolstijl zijn verschillende accenten aangebracht in siermetselwerk, zoals verticale baksteenlagen en strekkenlagen. De vensters van de kerkruimte zijn samengestelde smalle stalen strokenvensters, die gescheiden worden door muurdammen.
De gevel aan de noordoostzijde (de Woudenbergseweg) bestaat uit drie topgevels. De middelste topgevel, die lager en smaller is dan de buitenste, bevat de hoofdingang, die bestaat uit een stolpende rondboogvormige houten deur in een ondiep gemetseld rondboogvormig portaal. Het portaal is geaccentueerd met een geprofileerde strek met een natuurstenen sluitsteen. Boven het portaal bevat de gevel een dubbel strokenvenster met muurdam. Aan de onderzijde van deze muurdam bevindt zich een naar voren uitstekend natuurstenen blok. Rechts naast de hoofdingang is in het trasraam een gedenksteen geplaatst met de tekst: "Deze gedenksteen werd geplaatst door Ds. J. Gillebaard den eersten augustus van het jaar 1935". De buitenste twee topgevels, die identiek zijn, bezitten beiden een ingang, bestaande uit dubbele houten deuren onder een vlak afdak, waarboven drie bovenlichten met muurdammen zijn geplaatst. De vensters worden over dezelfde breedte als verdiept liggende gevelvelden in het metselwerk naar boven toe voortgezet en sluiten aan op hoog opgaande driestrooks glas-in-lood vensters gescheiden door muurdammen. Ter weerszijden van de ingang zijn in de gevel driestrooksvensters gezet. In de top van de gevel is een galmgat aan te treffen. De gevels tussen de middelste en de buitenste topgevels bevatten onder de uitstekende dakgoot eveneens vensters. Op trasraamhoogte zijn gemetselde plantenbakken aangebracht.
De linkerzijgevel van het schip wordt gekenmerkt door een door het dakschild heen stekend bouwdeel onder plat, geleed door steunberen en muurdammen en zes verticale glas-in-lood strokenvensters bevattend. Links van dit geveldeel loopt het dakschild lager door en springt de gevel naar voren. Dit deel van de gevel bezit een portaal met een ingang naar de vergaderruimten. De rechterzijgevel van het schip van de kerk is grotendeels identiek en gespiegeld aan het linkerdeel. Deze gevel bevat geen entreeportaal. Rechts van het schip van de kerk is een uitbouw onder plat gezet die een trappenhuis herbergt. De achterzijde van de kerk wordt gevormd door een bouwdeel, dat haaks op de wigvorm van de kerk staat en de kosterswoning annex zaalruimten herbergt. Dit bouwdeel heeft een samengestelde plattegrond en telt één bouwlaag onder een samengestelde kap met wolfeinden terwijl de zijgevels van het bouwdeel zijn uitgevoerd als topgevels met steekkappen. De achtergevel bevat zowel op de begane grond als op de verdieping acht vensters met bovenlichten. Het woonhuisdeel bevindt zich aan de zijde van het Laantje Zonder Eind. De plattegrondindeling is grotendeels origineel. In het interieur van de kerk valt als eerste de ruimtewerking op die ontstaan is door de wigvormige plattegrond. Bijzonder is de constructie van de kap, bestaande uit houten driescharnierspanten met natuurstenen gewelfaanzetten. In de bevestiging zijn zogenaamde bulldog-krampplaten aangebracht. De vorm van de balkonafscheidingen in de kerk is karakteristiek.
Tot de meest opvallende decoraties van het interieur behoren de gekleurde glas-in-lood ramen, die zijn uitgevoerd door het atelier voor kunstnijverheid A.C. Valstar uit De Bilt naar een ontwerp van Jaap Valstar. Voorts bevatten het entreeportaal en de gang achter de kerk nog de originele tegelwanden.
Tot de inventaris behoren onder meer de originele kerkbanken op de begane grond en op de balkons, alsmede de uiterlijke verschijningsvorm van het orgel, dat in 1935 is gebouwd door de firma Flentrop en is voorzien van het zogenaamde Pneumatische Kegelladenssysteem. Het in 1944 voltooide instrument valt behoudens zijn verschijningsvorm buiten de bescherming.
Waardering
De gereformeerde Oosterkerk uit 1935 is van cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van een religieuze ontwikkeling en is van architectuurhistorische waarde vanwege het bouwtype, de gaafheid van het exterieur en interieur met decoraties en vanwege de plaats in het oeuvre van architect B.W. Plooy. Tenslotte kent het object een ensemblewaarde vanwege de ligging van de kerk aan de Woudenbergseweg in een boomrijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The Oosterkerk was designed in 1935 by architect B.W. Plooij on commission from the reformed church council of Zeist. Before Plooij, who designed several Protestant churches in our country, secured the commission, preliminary designs were made by A. van Doorn from Rotterdam and architect Krijgsman (head of office at Th. Stuivinga). The building originally contained 1228 seats and was officially taken into use on 16 April 1936. In contrast to traditional church designs, Plooij based his design of this church on a wedge- or fan-shaped floor plan. This floor plan is created by two single-aisle naves converging at a point. The form of the floor plan is further expressed in the structure, the roof form and the roof truss structure of the church. This type of floor plan is important for later developments in Protestant church construction.
Description
The CHURCH BUILDING situated at the corner of the Woudenbergseweg and the Laantje Zonder Eind is constructed on a wedge-shaped floor plan and comprises one storey beneath intersecting gabled roofs, which are covered with glazed Dutch tiles. On the ridge of the roof, at the point where the two gabled roofs meet, there is a roof lantern. This has a three-sided spire which is covered with slates and crowned by a weathercock. On the south-west side of the building there is a building volume containing meeting rooms and a dwelling. The facades are built in Flemish bond. Related to the Amsterdam School style, various accents have been applied in decorative brickwork, such as vertical brick courses and stretching courses. The windows of the church interior are composite narrow steel strip windows, separated by wall piers.
The facade on the north-east side (the Woudenbergseweg) consists of three stepped gables. The middle stepped gable, which is lower and narrower than the outer ones, contains the main entrance, which consists of a wooden door with a round-arched form in a shallow round-arched portal. The portal is accentuated with a moulded course with a natural stone keystone. Above the portal the facade contains a double strip window with a wall pier. At the base of this wall pier there is a natural stone block projecting forward. To the right of the main entrance, a memorial stone has been placed in the transom window with the text: "This memorial stone was placed by Rev. J. Gillebaard the first of August in the year 1935". The outer two stepped gables, which are identical, each possess an entrance, consisting of double wooden doors beneath a flat canopy, above which three fanlights with wall piers have been placed. The windows are continued upward over the same width as recessed facade panels in the brickwork and connect to tall three-light stained glass windows separated by wall piers. On either side of the entrance, three-light windows have been set in the facade. In the apex of the gable there is a sound hole. The facades between the middle and outer stepped gables also contain windows below the projecting eaves. At transom-window height, built-in flower boxes have been provided.
The left side facade of the nave is characterised by a building component protruding through the roof shield, with a flat roof, articulated by buttresses and wall piers and containing six vertical stained glass strip windows. To the left of this facade part the roof shield continues at a lower level and the facade steps forward. This part of the facade has a portal with an entrance to the meeting rooms. The right side facade of the nave of the church is largely identical and mirrored to the left part. This facade contains no entrance portal. To the right of the nave of the church is an extension under a flat roof which houses a staircase. The rear of the church is formed by a building component, which stands at right angles to the wedge form of the church and houses the sexton's dwelling adjoining room spaces. This building component has a composite floor plan and comprises one storey beneath a composite roof with half-hipped roof, while the side facades of the component are executed as stepped gables with sloping gables. The rear facade contains eight windows with fanlights both on the ground floor and on the upper floor. The residential part is situated on the side of the Laantje Zonder Eind. The floor plan layout is largely original. In the interior of the church, the first thing that strikes the eye is the spatial effect created by the wedge-shaped floor plan. The roof truss structure is particularly noteworthy, consisting of wooden three-hinged rafters with natural stone vault springers. In the fastenings so-called bulldog cramp plates have been incorporated. The form of the balcony divisions in the church is characteristic.
Among the most striking decorations of the interior are the coloured stained glass windows, which were executed by the arts and crafts studio A.C. Valstar from De Bilt according to a design by Jaap Valstar. Furthermore, the entrance portal and the passage behind the church still contain the original tiled walls.
The inventory includes, among other things, the original church pews on the ground floor and on the balconies, as well as the external appearance of the organ, which was built in 1935 by the firm Flentrop and is fitted with the so-called Pneumatic Cone Chest system. The instrument completed in 1944 is, except for its appearance, outside the scope of protection.
Assessment
The reformed Oosterkerk of 1935 is of cultural-historical significance as a distinctive expression of a religious development and is of architectural-historical value because of the building type, the integrity of the exterior and interior with decorations and because of its place in the oeuvre of architect B.W. Plooij. Finally, the object has ensemble value because of the location of the church on the Woudenbergseweg in a tree-lined setting.
Nearby in the register
- Woonhuis, Prins Hendriklaan 10Woonhuisunder 1 mi
- PaviaKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- PaviaTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- PaviaBrugunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.