TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Kerk, Markt 4

Sas van Gent, Zeeland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Kerk en kerkonderdeel
Function
Kerk
Category
onroerend gebouwd
Built (approximately)
1891 - 1892
Address
Markt 4, 4551 BK Sas van Gent (Terneuzen 29)
Place
Sas van Gent
Municipality
Terneuzen
Province
Zeeland
Country
Netherlands
Coordinates
51.22784, 3.79941
Monument number
509986

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

3 historical maps cover this location, the earliest the 1875 map "Niederlande Und Belgien." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

Bakstenen, drie beukige neo-gotische kruisbasiliek met fronttoren, in 1891/1892 gebouwd naar ontwerp van J.Th.J. Cuypers door aannemer C. Mulders uit Raamsdonksveer. De kerk kwam tot stand onder "bouwpastoor" A.G. Blankers en is de opvolger van de "kerkschuur" uit 1739 welke op hetzelfde terrein, direct naast de huidige, stond. Het interieur, met name afwerking en inrichting, werd tijdens een renovatie-herinrichting in 1965 sterk gewijzigd in de trant van de Bossche School waarbij belangrijke, voor de architect kenmerkende, details verloren zijn gegaan en waarbij het interieur, waaronder koorinrichting en altaren, gedeeltelijk is ontmanteld. De tijdens deze herinrichting aangebrachte zaken komen niet voor bescherming in aanmerking. Het orgel valt buiten de bescherming. De zes stuks gebrandschilderde ramen in de westgevel van het transept werden omstreeks 1956 aangebracht en vallen eveneens buiten de bescherming.

Omschrijving

Het bouwwerk is geheel opgetrokken uit rode machinale baksteen in kruisverband, voorzien van banden in gele steen. De gevels zijn geplaatst op een natuurstenen plint en worden afgesloten door een sobere houten gootlijst op een uitkragende siermetselwerk band.

Het muurwerk is voorzien van kettingankers. De zeven vensters in het priesterkoor, het bovenlicht van de hoofdentree en het venster ter plaatse van de orgelnis in de oostgevel zijn in zandsteen uitgevoerd; de overige vensters in baksteen. De zijbeuken worden door steunberen in traveeën verdeeld met per travee één spitsboogvormig glas-in-lood venster, waarboven, in het opgaand gevelwerk van het middenschip, steeds een reeks van drie spitsboogvormig vensters. De vensterdorpels en afdekplaten in de steunberen zijn getrapt uitgevoerd. De topgevels van het transept bezitten in het bovenste deel een groep van drie spitsboogvormige vensters waarboven een kleine venstergroep ter verlichting van de kapruimte. Het vijf-vlaks koor bezit in elk gevelvlak een rijk glas-in-lood venster. Aan de noordzijde, grenzend aan het koor bevindt zich een kapel met rijke glas-in-lood vensters. In de centrale torenbouw tegen de oostgevel is een spitsboogvormige entreepartij met een getraceerd glas-in-lood bovenlicht aanwezig. Daarboven zijn respectievelijk een gevelband met gemetseld mozaïek, een drielichtvenster onder een spitsboog ter hoogte van de orgelnis en een reeks van drie spitsboogvensters met glas-in-lood aangebracht. Ter hoogte van het luidwerk bevinden zich aan alle zijden van de toren reeksen van drie spitsboogvormige galmgaten. Aan weerszijden van de toren bevinden zich drielichtvensters, ter plaatse van de doopkapel respectievelijk de rechter kapel in het verlengde van de zijbeuken.

In de hoek tegen het koor bevindt zich aan de Zusterstraat de sacristie, die bestaat uit een verdiepingloos, drie traveeën breed bijgebouw onder een eigen zadeldak. De rechthoekige vensters zijn als drielicht uitgevoerd. De rechter travee bevat een vernieuwde entree. In 1897 is een bestaand bouwwerk tegen de noordelijke gevel, mogelijk een restant van de oude kerk, tot berghok verbouwd. In 1925 is dit platgedekte gebouw vergroot en via een poort en buitenruimte vanaf het voorterrein, buitenlangs toegankelijk gemaakt.

Schip en transept zijn voorzien van zadeldaken gedekt met leien. De viering wordt bekroond door een opengewerkte dakruiter met een leien gedekte torenspits. De zadeldaken bezitten kleine, met leien gedekte dakkapellen ter verlichting van de kapruimte. De hoofdtoren bezit een achtvlaks, met leien gedekte spits, bekroond door een kruis en haan. Aan de voet van de spits bevinden zich wijzerplaten in dakkapelachtige elementen. De oorspronkelijke wijzerplaten uit 1892 zijn in de loop der tijd vervangen.

Na de interieuraanpassingen uit de jaren zestig van deze eeuw heeft met name het middenschip een versoberd aanzien gekregen waarin het egaal grijze schilderwerk op de muren overheerst. Overige afwerkingen, waaronder muurwerken en kolommen in schoon metselwerk uit rode machinale "Stekene Steen" met geel-zwarte banden, de zijbeukgewelven en het hoofdportaal zijn nog oorspronkelijk. De gewelfplafonds in de zijbeuken zijn gemetseld in de vorm van kruisribgewelven, de overige gewelven in schip, transept en priesterkoor zijn uitgevoerd in beton (cementijzer) met ribben van de firma Picha & Stevens te Sas van Gent. Schip en transept bezitten een tongewelf met geknikte kruin, het priesterkoor een kruis- en een straalgewelf en de viering een stergewelf. De sacristie is voorzien van een betonnen tongewelf.

De gewelfschildering in het priesterkoor met goud-groene decoratie op de ribben is nog origineel.

Het merendeel van de glas-in-lood ramen is sober uitgevoerd met maaswerk in blauw-beige-geel. Van bijzondere waarde zijn de drie figuratieve gebrandschilderde glas-in-lood ramen in het priesterkoor, vervaardigd in het Roermondse atelier van F. Nicolas & Zn., mogelijk naar ontwerp van Cuypers. Vermoedelijk is ook het driedelig gebrandschilderd raam uit 1896 in de Heilig Hart kapel uit dit atelier afkomstig. In de jaren 1929-1931 werden de overige figuratieve gebrandschilderde ramen, vervaardigd in het atelier van Hendrik Coppejans te Gent, in de kapel en in het priesterkoor aangebracht. De gangpaden in de kerk zijn in natuursteen uitgevoerd, mogelijk nog afkomstig uit de oude kerk.

Waardering

Kerk van algemeen belang vanwege cultuurhistorische waarde en van architectuurhistorische waarden als zeer zeldzaam voorbeeld van een betongewelfconstructie in de bouwperiode. Het geheel is van ensemblewaarde voor het aanzien van de stad.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

Brick, three-aisle neo-gothic cruciform basilica with front tower, built in 1891/1892 according to designs by J.Th.J. Cuypers by contractor C. Mulders from Raamsdonksveer. The church was constructed under "building pastor" A.G. Blankers and is the successor to the "church barn" from 1739 which stood on the same site, directly next to the present one. The interior, particularly the finishing and fitting, was greatly altered during a renovation and refurbishment in 1965 in the manner of the 's-Hertogenbosch School, whereby important details characteristic of the architect were lost and whereby the interior, including choir arrangements and altars, was partially dismantled. The items installed during this refurbishment are not eligible for protection. The organ falls outside the protection. The six pieces of stained glass windows in the west gable of the transept were installed around 1956 and likewise fall outside the protection.

Description

The building is entirely constructed of red machine-made brick in Flemish bond, furnished with bands in yellow stone. The facades are placed on a natural stone plinth and are finished by a simple wooden gutter moulding on an overhanging decorative brickwork band.

The brickwork is furnished with chain anchors. The seven windows in the priest's choir, the fanlight of the main entrance and the window at the organ niche in the east gable are executed in sandstone; the remaining windows in brick. The side aisles are divided by buttresses into bays with per bay one pointed arch stained glass window, above which, in the rising facade work of the central nave, always a series of three pointed arch windows. The window sills and covering plates on the buttresses are executed in stepped form. The gable tops of the transept possess in the upper part a group of three pointed arch windows above which a small window group for lighting the chapel space. The five-sided choir possesses in each facade element a rich stained glass window. On the north side, bordering the choir, there is a chapel with rich stained glass windows. In the central tower structure against the east gable there is a pointed arch entrance arrangement with a tracried stained glass fanlight present. Above that are respectively a gable band with tiled mosaic, a three-light window under a pointed arch at the height of the organ niche and a series of three pointed arch windows with stained glass installed. At the height of the belfry there are on all sides of the tower series of three pointed arch shaped sound holes. On both sides of the tower there are three-light windows, at the location of the baptismal chapel respectively the right chapel in the extension of the side aisles.

In the corner against the choir, on Zusterstraat, there is the sacristy, which consists of a single-storey, three bays wide outbuilding under its own gabled roof. The rectangular windows are executed as three-light. The right bay contains a renewed entrance. In 1897 an existing building against the northern gable, possibly a remnant of the old church, was converted into a storage shed. In 1925 this flat-roofed building was enlarged and made accessible via a gate and external space from the front courtyard, along the outside.

Nave and transept are furnished with gabled roofs covered with slate. The crossing is crowned by an openwork roof turret with a slate-covered tower spire. The gabled roofs possess small dormer windows covered with slate for lighting the chapel space. The main tower possesses an octagonal, slate-covered spire, crowned by a cross and weathercock. At the base of the spire there are clock faces in dormer-like elements. The original clock faces from 1892 have been replaced over time.

Following the interior modifications of the nineteen-sixties, particularly the central nave has acquired a sobered appearance in which the uniform grey paintwork on the walls predominates. Other finishes, including brickwork and columns in fair-faced brickwork of red machine-made "Stekene Steen" with yellow-black bands, the side aisle vaults and the main portal are still original. The vault ceilings in the side aisles are constructed in the form of cross-rib vaults, the remaining vaults in nave, transept and priest's choir are executed in concrete (reinforced concrete) with ribs by the firm Picha & Stevens in Sas van Gent. Nave and transept possess a barrel vault with angled ridge, the priest's choir a cross and a fan vault and the crossing a star vault. The sacristy is furnished with a concrete barrel vault.

The vault painting in the priest's choir with gold-green decoration on the ribs is still original.

Most of the stained glass windows are executed soberly with tracery in blue-beige-yellow. Of particular value are the three figurative stained glass windows in the priest's choir, manufactured in the Roermond atelier of F. Nicolas & Son, possibly according to designs by Cuypers. The three-part figurative stained glass window from 1896 in the Sacred Heart chapel is presumably also from this atelier. In the years 1929-1931 the remaining figurative stained glass windows, manufactured in the atelier of Hendrik Coppejans in Ghent, were installed in the chapel and in the priest's choir. The aisles in the church are executed in natural stone, possibly still originating from the old church.

Valuation

Church of general importance due to cultural-historical value and architectural-historical values as a very rare example of concrete vault construction in the building period. The whole is of ensemble value for the appearance of the city.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map