Rijksmonumentenregister · Netherlands
De Vonk
Noordwijkerhout, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Sport en recreatie
- Function
- Vakantieoord
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1918 - 1919
- Address
- Westeinde 94, 2211 XS Noordwijkerhout (Noordwijk 28)
- Place
- Noordwijkerhout
- Municipality
- Noordwijk
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.24447, 4.45598
- Monument number
- 509685
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1906 map "Rijnland" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De Vonk is in 1918-1919 gebouwd als VAKANTIEHUIS in opdracht van de Vereeniging Buitenbedrijf van het Leidsche Volkshuis. Deze Vereeniging was in 1911 in Leiden opgericht door mej. E. Knappert met het doel jonge vrouwen uit Leidse arbeidersgezinnen de mogelijkheid te geven weekenden naar buiten te gaan en door middel van kennismaking met de natuur op een hoger moreel peil te komen. In 1917 kreeg de architect J.J.P. Oud de opdracht het vakantiehuis De Vonk te bouwen. Het gebouw is een gezamenlijk ontwerp van Oud en de kunstenaar Th. van Doesburg volgens de principes van De Stijl. De gekleurde glas-in-loodvensters in het trappenhuis zijn ontworpen door de kunstenaar H.H. Kamerlingh Onnes. De architect en de kunstenaars ontmoetten elkaar in 1916 bij de Leidsche Kunstclub De Sphinx. In 1917 richtte Van Doesburg met anderen het tijdschrift De Stijl op, dat het begin zou vormen van de gelijknamige kunstenaarsbeweging, waarbij ook Oud enige tijd betrokken was. Het vakantiehuis is één van de vroegste voorbeelden van een Gesamtkunstwerk waarbij sprake is van integratie van schilderkunst en architectuur volgens de idealen van harmonie en evenwicht van De Stijl-beweging. Oud ontwierp de bouwkundige onderdelen en Van Doesburg de aankleding en kleurstelling ervan.
Achtergrond van deze taakverdeling was de visie op de zogenaamde tegenpoligheid van de drie dimensionale architectuur en de twee dimensionale schilderkunst. Doel van de samenwerking was om te komen tot een harmonische verbinding tussen deze tegenpolen. Zowel architect en kunstenaar dienden binnen hun eigen vakgebied te streven naar zuivere middelen en vormen om te komen tot een harmonie. Bij De Vonk heeft dit geresulteerd in een harmonisch evenwicht tussen de gesloten en symmetrische architectuur enerzijds en de asymmetrische open kleurcomposities anderzijds.
De glas-in-loodramen van het trappenhuis zijn opgebouwd uit kleine stukjes gekleurd glas, die na de plaatsing zijn bijgewerkt met olieverf. De vensterluiken die oorspronkelijk in het kleurenschema van Van Doesburg waren geschilderd, zijn verwijderd. De dubbele deur van de hoofdingang is recent geschilderd in een niet originele kleur.
Ondanks de verbouwingen en uitbreidingen, vormt het gebouw nog steeds een belangrijke mijlpaal in de ontwikkeling van de jonge Nederlandse architectuur.*
Omschrijving
Het symmetrische pand telt twee bouwlagen en heeft aan de voor- en achtergevel hoog opgaande hoekpartijen met puntgevels onder steekkappen.
Het schilddak en de steekkappen zijn gedekt met Romaanse pannen. De gevels zijn opgetrokken in rode baksteen boven een iets uitgemetselde hoge plint met horizontale sierbanden van grauwe baksteen. Door de geometrische vlakverdeling in het verspringende metselwerk hebben de gevels reliëf gekregen.
De recht gesloten gevelopeningen zijn voorzien van rollagen en natuurstenen waterdorpels. De deels vernieuwde houten deuren en vensters hebben roedenverdeling. Boven de centrale hoofdentree in de voorgevel (oost) een breed balkon met gemetselde borstwering, waarachter de gevel iets terug ligt. De entree bestaat uit een dubbele houten deur met vierruits vensters in een portiek. Direkt boven het portiek een asymmetrische geometrische kleurcompostitie van zwarte, witte, zachtgele, zeegroene en lichtblauwe geglazuurde baksteen. Vergelijkbare composities bevinden zich onder de smalle vensters aan weerszijden van de mingang. In de hoekpartijen drie verdiept liggende vensters tussen sterk vertikaal gelede uitspringende gemetselde stijlen. De vensters in de geveltoppen zijn een latere toevoeging. In het midden van het dakschild een brede dakkapel met drie vensters. De terrassen aan de zijgevels (noord en zuid) zijn recentelijk verbouwd tot serres. De oorspronkelijke bakstenen muurtjes ter hoogte van de plint, voorzien van dezelfde horizontale banden van grauwe baksteen, zijn in de serres opgenomen. Ook hier vernieuwde vensters en deuren, in het dakschild brede dakkapellen. De achtergevel (west) gaat grotendeels schuil achter later aangebouwde vleugels. De vijf grote gekleurde glas-in-loodvensters van het trappenhuis zijn duidelijk herkenbaar.
Interieur
De oorspronkelijke geheel symmetrische indeling van het pand is in grote lijnen gehandhaafd. In de centrale hal een enkele trap die via een bordes overgaat in twee armen naar de verdieping. De treden van de trap zijn afgedekt met marmeren platen, evenals de gepleisterde getrapte muren die de benedentrap flankeren. Het trappenhuis bevat drie vaste banken, twee aan weerszijden van de trap op de begane grond en één tussen de twee traparmen in de gang op de verdieping. De tegelvloeren van de hal, het trapbordes, de gangen en de toiletten bestaan uit asymmetrische geometrische kleurcomposities van vierkante gele, zwarte en witte tegels. Op het eerste gezicht lijkt het ontwerp voor de tegelvloeren zonder systeem maar bij nadere beschouwing treden er herhalingen op en bestaat er een zekere relatie van de zwarte figuren met de plaats waar zij voorkomen. De hal- en gangdeuren hadden oorspronkelijk een vergelijkbare kleurstelling: zwart, wit, oranje en grijs voor de verschillende panelen en lijsten in wisselende composities. Het trappenhuis van De Vonk wordt beheerst door het traplicht van vijf donkere rechthoekige gekleurde glas-lood-vensters ter hoogte van het trapbordes. De vensters bestaan elk uit drie gekleurde vierkante glas-in-loodramen waarop gestileerde voorstellingen van onder meer dierenriem tekens en spelende kinderen.
Waardering
Het (voormalig) vakantiehuis De Vonk is van algemeen cultuur, - en architectuurhistorisch belang
- als een vroeg en zeldzaam voorbeeld van een Gesamtkunstwerk, gebouwd volgens de idealen van harmonie en evenwicht van De Stijlbeweging en daarom een markeringspunt in de ontwikkeling van de jonge Nederlandse architectuur
- als representatief voorbeeld van het vroege werk van de architect J.J.P. Oud, gekenmerkt door onder meer invloed van Berlage
- vanwege de gaafheid en hoge kunsthistorische waarde van de onderdelen die zijn ontworpen door Th. van Doesburg
- vanwege de gaafheid en hoge kunsthistorische waarde van de glas-in-loodramen van H.H. Kamerlingh Onnes
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
De Vonk was built in 1918-1919 as a HOLIDAY HOUSE commissioned by the Vereeniging Buitenbedrijf van het Leidsche Volkshuis. This Association was founded in Leiden in 1911 by Miss E. Knappert with the aim of giving young women from Leiden working-class families the opportunity to spend weekends outdoors and, through becoming acquainted with nature, to attain a higher moral standard. In 1917 the architect J.J.P. Oud received the commission to build the holiday house De Vonk. The building is a joint design by Oud and the artist Th. van Doesburg according to the principles of De Stijl. The coloured stained-glass windows in the stairwell were designed by the artist H.H. Kamerlingh Onnes. The architect and the artists met each other in 1916 at the Leiden Art Club De Sphinx. In 1917 Van Doesburg and others founded the magazine De Stijl, which would become the beginning of the artist movement of the same name, in which Oud was also involved for a time. The holiday house is one of the earliest examples of a Gesamtkunstwerk in which there is integration of painting and architecture according to the ideals of harmony and balance of the De Stijl movement. Oud designed the architectural components and Van Doesburg the furnishings and colour scheme thereof.
The background to this division of labour was the vision of the so-called polarity between three-dimensional architecture and two-dimensional painting. The aim of the collaboration was to arrive at a harmonious connection between these opposites. Both architect and artist were to strive within their own field towards pure means and forms in order to achieve harmony. With De Vonk this resulted in a harmonious balance between the closed and symmetrical architecture on the one hand and the asymmetrical open colour compositions on the other.
The stained-glass windows of the stairwell are built up from small pieces of coloured glass, which after placement were worked over with oil paint. The window shutters which were originally painted in Van Doesburg's colour scheme have been removed. The double door of the main entrance has recently been painted in a non-original colour.
Despite alterations and extensions, the building still constitutes an important milestone in the development of young Dutch architecture.*
Description
The symmetrical building has two storeys and has at the front and rear facades high corner sections with pointed gables under hip gables.
The hipped roof and the hip gables are covered with Roman tiles. The facades are built in red brick above a slightly projecting high plinth with horizontal decorative bands of grey brick. Through the geometric division of the stepped brickwork the facades have acquired relief.
The straight closed facade openings are provided with roll mouldings and natural stone drip mouldings. The partly renewed wooden doors and windows have glazing bars. Above the central main entrance in the front facade (east) a broad balcony with masoned parapet, behind which the facade is set back slightly. The entrance consists of a double wooden door with four-pane windows in a portico. Directly above the portico an asymmetrical geometric colour composition of black, white, pale yellow, sea green and light blue glazed brick. Similar compositions are found below the narrow windows on either side of the side entrance. In the corner sections three recessed windows between strongly vertically articulated projecting masoned pilasters. The windows in the facade gables are a later addition. In the middle of the hipped roof a broad roof gable with three windows. The terraces at the side facades (north and south) have recently been converted into conservatories. The original brick walls at the height of the plinth, provided with the same horizontal bands of grey brick, have been incorporated into the conservatories. Here too renewed windows and doors, in the hipped roof broad roof gables. The rear facade (west) is largely hidden behind later added wings. The five large coloured stained-glass windows of the stairwell are clearly recognizable.
Interior
The originally entirely symmetrical layout of the building is largely maintained. In the central hall a single stair which via a landing passes into two flights to the upper floor. The treads of the stair are covered with marble slabs, as are the plastered stepped walls that flank the ground-floor stair. The stairwell contains three fixed benches, two on either side of the stair on the ground floor and one between the two stair flights in the corridor on the upper floor. The tile floors of the hall, the stair landing, the corridors and the toilets consist of asymmetrical geometric colour compositions of square yellow, black and white tiles. At first glance the design for the tile floors seems to be without system but on closer inspection repetitions appear and there exists a certain relationship of the black figures with the place where they occur. The hall and corridor doors originally had a similar colour scheme: black, white, orange and grey for the various panels and mouldings in alternating compositions. The stairwell of De Vonk is dominated by the stair light of five dark rectangular coloured stained-glass windows at the height of the stair landing. The windows each consist of three coloured square stained-glass panes with stylized representations of, among other things, zodiac signs and playing children.
Valuation
The (former) holiday house De Vonk is of general cultural and architectural historical importance
- as an early and rare example of a Gesamtkunstwerk, built according to the ideals of harmony and balance of the De Stijl movement and therefore a marker point in the development of young Dutch architecture
- as a representative example of the early work of the architect J.J.P. Oud, characterized among other things by the influence of Berlage
- because of the integrity and high art-historical value of the components designed by Th. van Doesburg
- because of the integrity and high art-historical value of the stained-glass windows by H.H. Kamerlingh Onnes
Nearby in the register
- Portierswoning, Gooweg 47Dienstwoningunder 1 mi
- Koetshuis (G), Gooweg 45 AOpslagunder 1 mi
- Nieuw LeeuwenhorstKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Tuin, park en plantsoen, Gooweg 33Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.