Rijksmonumentenregister · Netherlands
Bibliotheek, Koningstraat 51
Appingedam, Groningen, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Welzijn, kunst en cultuur
- Function
- Bibliotheek
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1911
- Address
- Koningstraat 51, 9901 ED Appingedam (Eemsdelta 20)
- Place
- Appingedam
- Municipality
- Eemsdelta
- Province
- Groningen
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.32265, 6.85743
- Monument number
- 509402
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
3 historical maps cover this location, the earliest the 1901 map "Composite: 172. Emden. (Germany)" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De "Openbare BIBLIOTHEEK annex Leeszaal" opende in 1911 haar deuren. Het pand is ontworpen door architect M.G. Eelkema uit Groningen in opdracht van de Damster Nutsspaarbank die ter ere van haar zestigjarig jubileum het gebouw liet bouwen. Aannemer bij de bouw was H. Gjaltema uit Marum. De bibliotheek was de elfde in die tijd in Nederland (de eerste uit 1899 stond in Dordrecht) en de tweede in de provincie Groningen. Het in een aan het Rationalisme verwante trant opgetrokken gebouw is in de loop der tijd enkele malen uitgebreid. In 1927 ontwierp architect E. Rozema uit Appingedam een twee bouwlagen hoge uitbreiding aan de achterzijde van het bestaande pand. In 1968 voegde het architectenbureau Delken en Rozema aan deze uitbreiding één bouwlaag hoge platte "doos" toe aan de zuidwestzijde. Deze laatstgenoemde uitbreiding valt buiten de rijksbescherming.
Het bibliotheekgebouw is centraal gelegen in het centrum van de stad aan de doorgaande weg naar het station.
Omschrijving
Twee bouwlagen hoge BIBLIOTHEEK opgetrokken in een rode baksteen op een trasraam van rode klinkers afgezet met een rollaag. Het samengestelde dak is gedekt met een zwarte Romaansche pan, met op de nokeinden pironnen en heeft een houten goot op klossen. De topgevel aan de voorzijde (zuidoost) heeft een houten beschot met oculus, strakke windveren, een fries van natuurstenen vlakjes en een zandstenen vergaarbak. In deze gevel bevindt zich de hoofdentree, die bestaat uit een omlijsting van zand- en natuursteen waarbinnen een houten paneeldeur met twee zijlichten en vier boogvormige bovenlichten, alle met roedenverdeling. De omlijsting wordt afgesloten door een fries waarop links en rechts Pegasus, het gevleugelde paard, en in het midden een uil met opengeslagen boek en ganzeveer staan afgebeeld; eronder staat in goudkleurige letters: Openbare Leeszaal. Links van de entree twee vensterpartijen met kruisramen waarvan de bovenvakken zijn voorzien van glas-in-lood in houten roeden onder een natuurstenen latei; natuurstenen kalf en onderdorpel. Op de verdieping dubbele en enkele H-vensters met roedenverdeling in de bovenlichten, onder een strek met natuurstenen aanzetstenen. In de top een vensterpartij met vier, door roeden ingedeelde vensters met een doorlopende natuurstenen onderdorpel, onder strekken met natuurstenen aanzetstenen. Alle vensters hebben natuurstenen vlakjes ter hoogte van kalf, boven- of onderdorpel. In het dakvlak van de voorgevel een kleine dakkapel met venster met roedenverdeling.
In de zuidwestgevel twee kruisvensters, twee samengestelde hooggeplaatste vensters met glas-in-lood en op de verdieping een klein venster en een dubbel venster met bovenlicht met roedenverdeling, alle met strek en natuurstenen aanzetstenen. De verdieping van de noordwestgevel wordt geleed door een rij H-vensters met door roeden ingedeelde bovenlichten en een glasdeur, alle onder een strek.
In de noordoostgevel een glas-in-loodvenster waarop de Nutsspaarbank staat afgebeeld met roedenverdeling en een H-venster met roedeverdeling in het bovenlicht en twee zesruits vensters. Aan deze gevel bevindt zich een twee bouwlagen hoge platte aanbouw waarin het trappenhuis is ondergebracht, waarin dertien zesruits vensters onder een strek; twee H-vensters en een dichtgemetselde deur- en raamopening.
Een platte korte hals opgetrokken in rode baksteen (1983) met twee glasdeuren met door roeden ingedeelde glas-in-lood bovenlichten, verbindt het hoofdgebouw met de nieuwbouw uit 1927. Dit in rode baksteen opgemetselde gebouw heeft een trasraam van rode klinkers. Het schilddak is gedekt met een zwarte verbeterde Hollandse pan, met op de nok een gemetselde schoorsteen en een houten dakkapel met twee zesruits vensters op het dakvlak aan de zuidwest- en noordoostzijde. De gevels worden geleed door recht gesloten vensters met roedenverdeling en strek. In het trasraam koekoeken, waarvan een aantal zijn dichtgemetseld.
In het geheel verbouwde INTERIEUR zijn alleen nog de glas-in-lood vensters waarop een uil, een zandloper, een opengeslagen boek, een olielamp en een inktpot met ganzeveer staan afgebeeld van belang. In het portaal een natuurstenen plaquette ter ere van de stichting van het gebouw met de volgende tekst: ìin het jaar 1911 gesticht door de Nuts-spaarbank alhier ter gelegenheid van haar 60-jarig bestaan toen commissarissen waren de heeren: J.E. Takens, voorz., D.J. Hooft van Iddekinge, secr., G. Toxopeus, penningm., A.T. Vos, N.H. Tonkes, A.M.J. van der Heiden, H. Mauritz.
Waardering
Bibliotheek uit 1911 van algemeen cultuur- en architectuurhistorisch belang
- als vroeg voorbeeld van een bibliotheek in de provincie Groningen
- vanwege de esthetische kwaliteit van het ontwerp
- vanwege de opvallende detaillering en de ornamentiek
- vanwege de vrij hoge mate van gaafheid van het exterieur
- vanwege de typologische zeldzaamheid
- vanwege de centrale ligging aan de doorgaande weg naar het station
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The "Public LIBRARY annex Reading Room" opened its doors in 1911. The building was designed by architect M.G. Eelkema from Groningen at the behest of the Damster Nutsspaarbank, which had the building constructed to celebrate its sixtieth anniversary. The contractor for the construction was H. Gjaltema from Marum. The library was the eleventh of its kind at that time in the Netherlands (the first, from 1899, was in Dordrecht) and the second in the province of Groningen. The building, erected in a style related to Rationalism, has been expanded several times over the years. In 1927 architect E. Rozema from Appingedam designed a two-storey extension to the rear of the existing building. In 1968 the architectural firm Delken and Rozema added a one-storey flat "box" to the extension on the south-west side. This latter extension falls outside national monument protection.
The library building is centrally located in the town centre on the through-road to the station.
Description
Two-storey LIBRARY erected in red brick on a base of red clinkers with a rolled course. The composite roof is covered with black Roman tiles, with finials on the ridge ends and has a wooden gutter on brackets. The stepped gable on the front elevation (south-east) has wooden boarding with an oculus, taut windbraces, a frieze of natural stone slabs and a sandstone water tank. In this gable is located the main entrance, which consists of a frame of sandstone and natural stone within which is a wooden panelled door with two side lights and four arched fanlights, all with glazing bars. The frame is finished with a frieze on which Pegasus, the winged horse, appears on the left and right, and in the centre an owl with an open book and quill pen; underneath, in gold letters, it reads: Openbare Leeszaal. To the left of the entrance two window sets with cross windows of which the upper panes are furnished with stained glass in wooden glazing bars under a natural stone lintel; natural stone sill and sub-sill. On the first floor double and single H-windows with glazing bars in the fanlights, under a band with natural stone set stones. In the gable a window set with four windows, divided by glazing bars, with a continuous natural stone sub-sill, under bands with natural stone set stones. All windows have natural stone slabs at the level of sill, fanlight or sub-sill. In the roof plane of the front elevation a small roof dormer with glazing-bar window.
In the south-west gable two cross windows, two composite high-placed windows with stained glass and on the first floor a small window and a double window with fanlight with glazing bars, all with band and natural stone set stones. The first floor of the north-west gable is articulated by a row of H-windows with fanlights divided by glazing bars and a glass door, all under a band.
In the north-east gable a stained-glass window on which the Nutsspaarbank is depicted with glazing bars and an H-window with glazing bar division in the fanlight and two six-pane windows. At this gable is located a two-storey flat extension in which the staircase is housed, containing thirteen six-pane windows under a band; two H-windows and a bricked-up door and window opening.
A flat short neck erected in red brick (1983) with two glass doors with stained glass fanlights divided by glazing bars, connects the main building to the new building from 1927. This building, constructed in red brick, has a base of red clinkers. The hipped roof is covered with black improved Dutch tiles, with a brick chimney on the ridge and a wooden roof dormer with two six-pane windows in the roof plane on the south-west and north-east sides. The elevations are articulated by straight-closing windows with glazing bars and band. In the base are cuckoo windows, some of which have been bricked up.
In the entirely refurbished INTERIOR, only the stained-glass windows on which an owl, an hourglass, an open book, an oil lamp and an inkwell with quill pen are depicted are of significance. In the entrance hall a natural stone plaque in honour of the founding of the building with the following text: "In the year 1911 founded by the Nuts-spaarbank here on the occasion of its 60-year existence when the commissioners were the gentlemen: J.E. Takens, chairman, D.J. Hooft van Iddekinge, secretary, G. Toxopeus, treasurer, A.T. Vos, N.H. Tonkes, A.M.J. van der Heiden, H. Mauritz.
Valuation
Library from 1911 of general cultural and architectural-historical importance
- as an early example of a library in the province of Groningen
- because of the aesthetic quality of the design
- because of the striking detailing and ornamentation
- because of the relatively high degree of integrity of the exterior
- because of the typological rarity
- because of the central location on the through-road to the station
Nearby in the register
- Woonhuis, Koningstraat 30 aWoonhuisunder 1 mi
- Aanplakzuil, Koningstraat bij 12Straatmeubilairunder 1 mi
- Synagoge, Broerstraat 6Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Woonhuis, Broerstraat 2Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.