Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Woudenbergseweg 52
Maarsbergen, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1883 - 1884
- Address
- Woudenbergseweg 52, 3953 MH Maarsbergen (Utrechtse Heuvelrug 26)
- Place
- Maarsbergen
- Municipality
- Utrechtse Heuvelrug
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.05725, 5.40362
- Monument number
- 509005
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUtrecht University Library
4 historical maps cover this location, the earliest the 1875 map "Niederlande Und Belgien." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Nederlands Hervormde kerk te Maarsbergen, gebouwd in 1883-1884 in opdracht van Geertruida Adriana du Bois, weduwe van C.J. Blok. De kerk zou zijn gebouwd naar aanleiding van de wens van haar broer, Aalt du Bois. De familie Du Bois bewoonde kasteel Maarsbergen, en liet de kerk op eigen grond bouwen. De in eclectische stijl gebouwde zaalkerk werd ontworpen door de architecten F.W. van Gendt en A.R. Freem. Met name in de toren en de steunberen zijn de renaissancekenmerken te herkennen die ook voorkomen bij de Amsterdamse Zuider- en Westerkerk. In 1934 is de toren op initiatief van de Commissie tot herdenking van het 50-jarig bestaan gebouwd naar de plannen van architect J. Pothoven. Deze toren met open keizerskroon verving een kleine gevelbekroning. Deze oorspronkelijke bekroning staat aangegeven op de ontwerptekeningen van de Maarsbergse kerk. Voor- en achtergevel bezaten oorspronkelijk een eenvoudige gelede bekroning. Op de voorgevel was een luidklok onder een afdakje geplaatst, op de achtergevel een bolvormige bekroning. Het interieur is gaaf bewaard gebleven.
Omschrijving
De haaks op de Woudenbergseweg, op de hoek van de Haarweg gelegen ZAALKERK telt één bouwlaag onder een met leien gedekt zadeldak. Het muurwerk onder de vensters is versierd met speklagen. De daklijst is voorzien van een kroonlijst. De gevels zijn geleed door licht uitzwenkende steunberen die ter hoogte van de onderzijde van de vensters voorzien zijn van driehoekige frontons. Ter hoogte van de daklijst worden de steunberen bekroond door gebogen frontons. De voorgevel of westgevel heeft een middenrisaliet die deel uitmaakt van de torenpartij. De risaliet bevat de ingang, gevat in een rondboogvormige geblokte lijst. Boven de deur bevindt zich een stucpaneel met de tekst: `anno 1884'. Erboven bevindt zich een venster tussen geblokte pilasters en een ronde blindnis. De risaliet wordt bekroond door de torenopbouw. De toren bestaat uit een vierkante basis met klokvormige dakbekroning waarop een achthoekige opengewerkte houten lantaarn staat met een smeedijzeren kroonvormige spits. De spits wordt bekroond door een windwijzer met een torenhaan. Tegen de vier zijden van het dak zijn wijzerplaten aangebracht onder gebogen frontons. De voorgevel wordt ter weerszijden beëindigd door steunberen en bevat ter weerszijden van de middenrisaliet een rondboogvenster. Rechts van de deur bevindt zich in de voorgevel de eerste steen met opschrift: `G.A. d B - wed B. 18 19/9 83.'
De zijgevels zijn aan elkaar gelijk en tellen vijf traveeën tussen zes steunberen. In elke travee is een groot rondboogvenster gezet. Tegen de noordgevel ligt de grafkelder van de familie Du Bois. Deze met een hardstenen plaat afgedekte kelder is omgeven door een smeedijzeren hekwerk. De oostgevel of achtergevel heeft eenzelfde vorm en indeling als de voorgevel. In plaats van vensters zijn hier spaarvelden aangebracht met een baksteenmotief in ruitvorm afgewisseld met gestucte ruiten.
Het interieur van de kerk bestaat uit een entreeportaal met links en rechts nevenruimten. Deze functioneren respectievelijk als trapportaal en consistoriekamer. Door een dubbele deur komt men in de kerkzaal. Deze wordt overkluisd door een houten tongewelf en heeft een geleding van vijf rondboogvensters. Ze zijn geplaatst in een spitsboogveld dat het tongewelf doorbreekt. De bepleisterde muurdammen zijn voorzien van Ionische pilasters die een geprofileerde toog ondersteunen. In het midden bevindt zich een pilaster met casementen en een voluutbekroning met guirlandes. De stalen vensters hebben een glas-in-lood indeling in de traceringen. Links tegen de wand is een marmeren plaquette bevestigd met de tekst: `In anno 1883 is deze kerk gesticht door vrouwe G.A. du Bois, wed: den weled: heer C.J. Blok, ter voldoening aan de uitgedrukte begeerte van haren broeder, den weled: heer A. du Bois. Beiden in leven eigenaren van en gewoond hebbende op den proostdijhuize Maarsbergen en begraven in den grafkelder naast dit gebouw.' De oostwand is bepleisterd en heeft een geleding met cirkels en velden. De indeling van de ruimte bestaat uit een middenpad met houten banken ter weerszijden. Tegen de oostgevel is op een verhoging een vierkante preekstoel opgesteld met een zeshoekig klankbord. Ter weerszijden zijn psalmborden aangebracht.
Aan de noordoostzijde bevinden zich dubbele herenbanken. De koorafscheiding is voorzien van een houten balustrade. De openslaande deuren aan de westzijde hebben een omlijsting met een tympaan. Het eenklaviers orgel is omstreeks 1800 gemaakt door een onbekende orgelmaker. In 1886 in Maarsbergen geplaatst door L. van Dam en Zn. Gerestaureerd in 1977 door Flentrop Orgelbouw te Zaandam.
Waardering
De kerk is van cultuurhistorische waarde vanwege de ontstaansgeschiedenis en de relatie tussen de kerk, het dorp en kasteel Maarsbergen. Het gebouw is van architectuurhistorische waarde vanwege de gaafheid van het exterieur en interieur, vanwege de neorenaissance-kenmerken. Het object is tenslotte van ensemblewaarde vanwege de opvallende ligging op de hoek van de Woudenbergseweg en de Haarweg.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Netherlands Reformed Church at Maarsbergen, built in 1883-1884 at the behest of Geertruida Adriana du Bois, widow of C.J. Blok. The church was built following the wish of her brother, Aalt du Bois. The Du Bois family inhabited castle Maarsbergen, and had the church built on their own land. The hall church, built in eclectic style, was designed by architects F.W. van Gendt and A.R. Freem. In particular in the tower and the buttresses, the Renaissance features can be recognised that also occur in the Amsterdam Zuiderkerk and Westerkerk. In 1934 the tower was built at the initiative of the Commission for the commemoration of the 50th anniversary according to the plans of architect J. Pothoven. This tower with open imperial crown replaced a small gable ornament. This original ornament is indicated on the design drawings of the Maarsbergen church. Front and rear facades originally had a simple articulated ornament. On the front facade a bell was placed under a lean-to roof, on the rear facade a spherical ornament. The interior has been well preserved.
Description
The HALL CHURCH, positioned at right angles to the Woudenbergseweg, at the corner of the Haarweg, has one storey under a gabled roof covered with slates. The masonry below the windows is decorated with ashlar courses. The roof cornice is provided with a cornice moulding. The facades are articulated by lightly projecting buttresses which at the height of the lower edge of the windows are provided with triangular pediments. At the height of the roof cornice the buttresses are crowned by curved pediments. The front facade or west facade has a central projection which forms part of the tower section. The projection contains the entrance, set in a round-arched moulded frame. Above the door is a stucco panel with the text: `anno 1884'. Above this is a window between moulded pilasters and a round blind opening. The projection is crowned by the tower superstructure. The tower consists of a square base with bell-shaped roof ornament on which stands an octagonal openwork wooden lantern with a wrought-iron crown-shaped spire. The spire is crowned by a weathervane with a weather cock. On the four sides of the roof dial plates have been fitted under curved pediments. The front facade is terminated on either side by buttresses and contains on either side of the central projection a round-arched window. To the right of the door is in the front facade the foundation stone with the inscription: `G.A. d B - wed B. 18 19/9 83.'
The side facades are identical and have five bays between six buttresses. In each bay is a large round-arched window. Against the north facade lies the burial vault of the Du Bois family. This vault, covered with a hardstone slab, is surrounded by wrought-iron railings. The east facade or rear facade has the same form and layout as the front facade. Instead of windows, field sections have been placed with a brick motif in diamond shape alternating with plastered squares.
The interior of the church consists of an entrance hall with side rooms on the left and right. These function respectively as a stair hall and a vestry room. Through a double door one enters the church hall. This is vaulted by a wooden barrel vault and has an articulation of five round-arched windows. They are placed in an ogival field that breaks through the barrel vault. The plastered wall piers are provided with Ionic pilasters which support a moulded cornice. In the middle is a pilaster with casements and a volute ornament with garlands. The steel windows have a leaded glass pattern in the tracery. To the left against the wall is attached a marble plaque with the text: `In the year 1883 this church was founded by the lady G.A. du Bois, widow of the honourable gentleman C.J. Blok, in fulfilment of the expressed wish of her brother, the honourable gentleman A. du Bois. Both while living owners of and having lived on the deanery house Maarsbergen and buried in the burial vault next to this building.' The east wall is plastered and has an articulation with circles and fields. The layout of the space consists of a centre aisle with wooden benches on either side. Against the east facade on a raised platform is a square pulpit with a hexagonal sounding board. Hymn boards are placed on either side.
On the northeast side are double gentleman's benches. The choir screen is provided with a wooden balustrade. The double doors on the west side have a frame with a tympanum. The single-manual organ was made around 1800 by an unknown organ maker. In 1886 placed in Maarsbergen by L. van Dam and Zn. Restored in 1977 by Flentrop Orgelbouw at Zaandam.
Valuation
The church is of cultural-historical value due to its history of origin and the relationship between the church, the village and castle Maarsbergen. The building is of architectural-historical value due to the integrity of the exterior and interior, due to the Neo-Renaissance features. The object is finally of group value due to its striking location at the corner of the Woudenbergseweg and the Haarweg.
Nearby in the register
- De grote BloemheuvelBoerderijunder 1 mi
- Zwembad, Woudenbergseweg bij 13Sport en recreatieunder 1 mi
- Woonhuis, Woudenbergseweg bij 13Woonhuisunder 1 mi
- Schaapskooi, Woudenbergseweg 92 bBoerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.