Rijksmonumentenregister · Netherlands
Nutsbedrijf, Cantineweg 19 A
Katwijk, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Nutsbedrijf
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1877
- Address
- Cantineweg 19 A, 2224 XP Katwijk
- Place
- Katwijk
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.18752, 4.41120
- Part of complex
- 508784
- Monument number
- 508787
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
In 1877-78 naar ontwerp van de Leidsche gemeentearchitect J.W. Schaap uitgevoerde WATERTOREN in eclectische trant met romaniserende rondbogen, ten behoeve van het duinwaterwinningcomplex van de voormalige Leidsche Duinwaterleidingmij. met bijbehorende dienstwoning en machinegebouw.
Omschrijving
Watertoren, machinegebouw en woonhuis op samengestelde plattegrond. Ronde, 33.15 meter hoge WATERTOREN op achthoekige onderbouw onder met groene bitumen gedekt flauw hellend rondlopend dak voorzien van houten lantaarn onder koperen kegeldak. Gevels onderbouw en schacht opgetrokken in rode baksteen en horizontaal geleed door hardstenen banden. Reservoirommanteling van hout. Vensters in onderbouw voorzien van hardstenen waterdorpels en houten kozijnen en roeden. In de schacht hebben de vensters een gietijzeren roedenverdeling.
De indeling van de gevels is symmetrisch: de onderbouw op plint heeft per zijde een door een horizontale band in tweeën geleed rechthoekig spaarveld met vensteras. Behalve aan de noord-, zuid en westzijde, waar respectievelijk het machinegebouw, het woonhuis en de rechthoekige gebouwtjes zijn vastgebouwd.
Overgang van de onderbouw naar de schacht door middel van een hardstenen geprofileerde kroonlijst. De schacht wordt verticaal door lisenen in acht vensterassen geleed en horizontaal door hardstenen banden. Bakstenen rondboogfries onder de houten reservoirommanteling.
Onderbouw: ingangsgevel (oost) in het midden een (niet oorspronkelijke) dubbele houten deur met segmentboogvormig vierruitsbovenlicht onder segmentboog. Boven de deur een hardstenen stichtingsplaat. Links en rechts van de ingangsgevel twee identieke gevels met in het midden een segmentboogvormig negenruitsvenster (kozijnen vernieuwd) onder segmentboog en er boven een zevenruitsradvenster. Linksboven naast de deur een koperen portret van directeur C. van Spall in terracotta lijst.
De twee gevels aan de westkant ter weerszijden van de aanbouw komen overeen met de venstergevels aan de oostkant, maar zij hebben nog de oor spronkelijke kozijnen.
De schacht heeft per travee in het midden een horizontale hardstenen band met onder en boven een rechthoekig spaarveld. In die spaarvelden een tweede spaarveld met boven elkaar twee paar gekoppelde rondboogvormige zevenruitsvensters op gezamenlijke hardstenen waterdorpel. Tweede spaarveld volgt aan de bovenzijde de bogen van de vensters.
Lisenen tot bakstenen rondboogfries. Daarboven een uitkragende hardstenen rand. De houten reservoirommanteling bestaat uit verticale planken red cedar afgesloten door een goot.
Interieur: Achthoekige onderbouw is binnen rond. In het midden een ronde stenen traptoren met ijzeren wenteltrap. Voor ingang traptoren een houten portaaltje, waarin vensters met roedenverdeling. Verder het bedieningspaneel en bij de ingang een pijp met daarin aan- en afvoerleidingen voor het reservoir. De houten lekvloer bevindt zich ter hoogte van de overgang van de onderbouw naar de schacht.
MACHINEGEBOUW aan noordzijde van de watertoren vastgebouwd op rechthoekige plattegrond bestaande uit één bouwlaag onder met zwarte kruispannen gedekt samengesteld zadeldak. Gevels opgetrokken in rode baksteen op plint. Segmentboogvormige twaalfruitsvensters voorzien van houten kozijnen en roeden. Grijs geschilderde hardstenen waterdorpels (dakgoten vervangen).
De gevelindeling is regelmatig. De voorgevel (noord) heeft links een tuitgevel met hoeklisenen. Halverwege de gevel tussen de lisenen een uitkragende bakstenen waterlijst. Daaronder twee segmentboogvormige spaarvelden met daar in twee vensters. Midden tuitgevel boven de waterlijst een rooster onder segmentboog met hardstenen waterdorpel. Vlechting in metselwerk top.
Gevel rechts naast de tuitgevel bestaat uit een rechthoekig spaarveld, met links een houten deur met segmentboogvormig achtruitsbovenlicht onder segmentboog. Rechts naast de deur drie vensters.
Zijgevel (west) een tuitgevel met indeling identiek aan de tuitgevel op het noorden, maar met een dichtgemetseld rechtervenster. In het midden van de gevel een venster in plaats van een rooster.
Achtergevel (zuid) is identiek aan het rechtergedeelte van de noordgevel. Zijgevel (oost) heeft een rechthoekig spaarveld met twee vierruitsschuifvensters met tweeruitsbovenlicht met houten kozijnen en roeden. Midden tussen de vensters een witgeschilderde iets verdiepte rondboognis op hardstenen waterdorpel. Onder in de nis op de dorpel een halfronde gemetselde bak van mortel met basaltlava.
Interieur: vloer bedekt met ijzeren platen met profiel. Houten kapconstructie met ijzeren tr ekstangen. Het stoomvat is nog aanwezig.
WOONHUIS aan de zuidkant van de watertoren vastgebouwd op rechthoekige plattegrond, bestaande uit één bouwlaag onder met zwarte kruispannen gedekt mansardedak. Gevels opgetrokken in rode baksteen op plint. Vensters zijn identiek aan die in de oostgevel van het machinegebouw. Gootlijst op klampen.
De gevelindeling is regelmatig. Ingangsgevel (west): een rechthoekig spaarveld met in het midden een paneeldeur met bovenlicht. Aan weerszijden een venster. In het dak t wee nieuwere dakkapellen onder plat dak met venster.
Kopgevel (zuid): hoeklisenen afgedekt met hardstenen dekplaat. Halverwege de gevel een horizontale hardstenen band. Eronder twee vensters. Op de verdieping in het midden een dubbele houten deur met ruit die toegang geeft tot het later aangebouwde houten balkon op drie lateien. Houten balkonhek met ijzeren spijlen.
Zijgevel (oost) is identiek aan de oostgevel van het machinegebouw. Dak heeft twee dakkapellen.
Waardering
De watertoren met machinegebouw en woonhuis, hoofdonderdeel van het duinwaterwinningcomplex van de voormalige Leidsche Duinwaterleidingmij zijn van algemeen belang wegens architectuur-, bouw- en cultuurhistorisch alsook typologische waarde vanwege de mate van gaafheid in hoofdvorm, detaillering, materiaalgebruik van zowel ex- als interieur en vanwege de mate van gaafheid van de aanwezige machinerieën en als één van de oudste nog in werking zijnde watertorens van ons land en vanwege de unieke vormgeving en ondersteuning van het reservoir. Tevens van belang als representatief voorbeeld uit het oeuvre van de Leidsche gemeentearchitect J.W. Schaap.
Voorts heeft de watertoren met machinegebouw en woonhuis ensemble- en situationele waarde als beeldbepalend hoofdonderdeel van het complex en als van veraf herkenbaar oriëntatiepunt in de duinen van Katwijk.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
In 1877-78 executed according to a design by J.W. Schaap, architect of the municipality of Leiden, WATER TOWER in eclectic style with romanicising round arches, for the benefit of the dune water extraction complex of the former Leidsche Duinwaterleidingmij. with associated service dwelling and machine building.
Description
Water tower, machine building and dwelling house on a composite ground plan. Round, 33.15 metre high WATER TOWER on an octagonal substructure beneath a gently sloping continuously running roof covered with green bitumen provided with a wooden lantern beneath a copper conical roof. Facades of substructure and shaft constructed in red brick and articulated horizontally by stone bands. Reservoir cladding of wood. Windows in substructure provided with stone drip mouldings and wooden frames and glazing bars. In the shaft the windows have a cast-iron glazing bar division.
The arrangement of the facades is symmetrical: the substructure on a plinth has on each side a rectangular spandrel articulated in two by a horizontal band with a window axis. Except on the north, south and west sides, where respectively the machine building, the dwelling house and the rectangular small buildings are built against.
Transition from the substructure to the shaft by means of a profiled stone cornice. The shaft is articulated vertically by pilasters in eight window axes and horizontally by stone bands. Brick round arch frieze beneath the wooden reservoir cladding.
Substructure: entrance facade (east) in the middle a (not original) double wooden door with a segment-arch-shaped four-paned fanlight beneath a segment arch. Above the door a stone foundation plate. Left and right of the entrance facade two identical facades with in the middle a segment-arch-shaped nine-paned window (frames renewed) beneath a segment arch and above it a seven-paned rose window. Upper left next to the door a copper portrait of director C. van Spall in a terracotta frame.
The two facades on the west side on either side of the addition correspond with the window facades on the east side, but they still have the original frames.
The shaft has per bay in the middle a horizontal stone band with above and below a rectangular spandrel. In those spandrels a second spandrel with above each other two pairs of coupled round-arch-shaped seven-paned windows on a common stone drip moulding. Second spandrel follows at the top the curves of the windows.
Pilasters to brick round arch frieze. Above that an overhanging stone edge. The wooden reservoir cladding consists of vertical red cedar planks terminated by a gutter.
Interior: Octagonal substructure is round within. In the middle a round stone spiral staircase tower with iron spiral staircase. In front of the staircase tower entrance a wooden entrance vestibule, in which windows with glazing bar division. Further the control panel and at the entrance a pipe in which inlet and outlet pipes for the reservoir are located. The wooden leakage floor is situated at the height of the transition from the substructure to the shaft.
MACHINE BUILDING built against the north side of the water tower on a rectangular ground plan consisting of one storey beneath a composite gabled roof covered with black roof tiles. Facades constructed in red brick on a plinth. Segment-arch-shaped twelve-paned windows provided with wooden frames and glazing bars. Grey-painted stone drip mouldings (roof gutters replaced).
The facade arrangement is regular. The front facade (north) has on the left a spout gable with corner pilasters. Halfway along the facade between the pilasters an overhanging brick drip moulding. Beneath that two segment-arch-shaped spandrels with in those two windows. Middle spout gable above the drip moulding a grate beneath a segment arch with a stone drip moulding. Interlacing in brickwork at top.
Facade to the right next to the spout gable consists of a rectangular spandrel, with on the left a wooden door with a segment-arch-shaped four-paned fanlight beneath a segment arch. To the right next to the door three windows.
Side facade (west) a spout gable with arrangement identical to the spout gable on the north, but with the right window bricked up. In the middle of the facade a window instead of a grate.
Rear facade (south) is identical to the right section of the north facade. Side facade (east) has a rectangular spandrel with two four-paned sash windows with two-paned fanlight with wooden frames and glazing bars. In the middle between the windows a white-painted slightly recessed round-arch niche on a stone drip moulding. Below in the niche on the moulding a semi-circular built-up mortar basin with basalt lava.
Interior: floor covered with profiled iron plates. Wooden roof truss structure with iron tie rods. The steam boiler is still present.
DWELLING HOUSE built against the south side of the water tower on a rectangular ground plan, consisting of one storey beneath a mansard roof covered with black roof tiles. Facades constructed in red brick on a plinth. Windows are identical to those in the east facade of the machine building. Gutter moulding on corbels.
The facade arrangement is regular. Entrance facade (west): a rectangular spandrel with in the middle a panel door with fanlight. On either side a window. In the roof two newer roof dormers beneath a flat roof with window.
Gable end (south): corner pilasters finished with a stone coping plate. Halfway along the facade a horizontal stone band. Below that two windows. On the storey in the middle a double wooden door with pane giving access to the later built-on wooden balcony on three stone corbels. Wooden balcony rail with iron balusters.
Side facade (east) is identical to the east facade of the machine building. Roof has two roof dormers.
Assessment
The water tower with machine building and dwelling house, principal component of the dune water extraction complex of the former Leidsche Duinwaterleidingmij. is of general importance owing to architectural, constructional and cultural-historical as well as typological value because of the degree of integrity in principal form, detailing, use of materials of both exterior and interior and because of the degree of integrity of the machinery present and as one of the oldest still operational water towers in the country and because of the unique design and support of the reservoir. Also of importance as a representative example from the oeuvre of J.W. Schaap, architect of the municipality of Leiden.
Furthermore the water tower with machine building and dwelling house has ensemble and situational value as the image-defining principal component of the complex and as an orientation point recognizable from afar in the dunes of Katwijk.
Nearby in the register
- Nutsbedrijf, Cantineweg 19 AIndustrieunder 1 mi
- Nutsbedrijf, Cantineweg 19 AIndustrieunder 1 mi
- Bomvrij militair object, Wassenaarseweg bij 138Bomvrij militair objectunder 1 mi
- Molen, Valkenburgseweg 7Industrie- en poldermolenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.