Rijksmonumentenregister · Netherlands
Gasfabriek
Maastricht, Limburg, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Nutsbedrijf
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1912
- Address
- Cabergerweg 45, 6219 PE Maastricht
- Place
- Maastricht
- Province
- Limburg
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 50.85684, 5.68145
- Monument number
- 506632
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 35 Maastricht, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalige gemeentelijke GASFABRIEK van Maastricht, 1912, gebouwd ter vervanging van een uit 1858 stammende fabriek. Voor de nieuwbouw was oorspronkelijk een constructie in ijzer voorzien, geoffreerd door de Fa. Klönne te Dortmund (D). Uit kosten- en veiligheidsoverwegingen koos men voor een betonconstructie waarin de oorspronkelijk ontworpen ijzerconstructie vrijwel exact is overgenomen.
De gasfabriek bestaat uit een stokerij, bunkergebouw, kolenloods, was- en kleed- en schaftlokalen. De fabriek werd gebouwd in functionalistische stijl, naar een constructieberekening van architect Jan Gerko Wiebenga, in opdracht van de gemeentebedrijven Maastricht.
Aannemer was de N.V. Industriële Maatschappij F.J. Stulemeijer te Breda, constructeur ir. Jan Gerko Wiebenga was in dienst van voornoemde aannemer. De Fa. Klönne uit Dortmund was verantwoordelijk voor de bouw van de oveninstallatie. De stokerij werd in 1914 met twee traveeën verlengd.
De gasfabriek, die in 1930 werd stilgelegd, werd gebouwd op een terrein dat deel heeft uitgemaakt van de vestingwerken "De Fronten".
Omschrijving
De gasfabriek heeft een vrijwel rechthoekige plattegrond en een in hoogte variërende ondergrond. Door middel van grondverzet richtte men het terrein zodanig in, dat er een niveauverschil van zes meter ontstond tussen twee horizontale vlakken, die met een hellende dam met elkaar verbonden zijn. De gasfabriek telt drie aaneengeschakelde bouwvolumes met variërende hoogte en is als geheel gebouwd op de overgang van de twee terreinniveaus. Platte daken, uitkragende betonnen dakplaten op consoles. Het geheel is uitgevoerd als betonskeletconstructie, gewapend met grote hoeveelheden ijzer. Het betonskelet is ingevuld met holle betonstenen.
De fabriek is opgebouwd uit een drietal volumes, te weten een kolenloods, waarop aan de zuidzijde een hoog bunkergebouw en een lagere stokerij aansluiten.
De KOLENLOODS aan de noordzijde meet 14x56 meter en bevatte zeven silo's. Een vijftal van deze silo’s is gesloopt als gevolg van de aanleg van de nieuwe rondweg (2017).Van zes van deze silo's liep de bodem onder een hoek van 35 graden. Vanaf het hoge terreindeel liep een spoor over twee zware gewapende betonbalken die overdekte kolenloods in. Boven het diepste punt van deze silo's, die samen 2900 ton kolen kunnen bevatten, liep een electrische grijperkraan. Deze kraan transporteerde de kolen naar de zevende silo, die onder 45 graden lag en als trechter fungeerde. Een stootgoot voerde de kolen vandaar naar de kolenbreker. Deze kolenloods heeft in de tweede laag van door betonkolommen gescheiden gevelvelden drie rechthoekige stalen zesruits vensters. De loods is doorgezaagd op een punt waarbij één silo in zijn geheel en één silo voor een deel behouden zijn gebleven om het verhaal van dit deel van de gasfabriek voldoende herkenbaar te houden. De overige silo’s zijn verdwenen als gevolg van de aanleg van de rondweg en het behoud van de verdedigingswerken. Aan de kopzijde en de aan het verhoogde terreingedeelte grenzende lange zijde is geheel open. De draagconstructie van de kolenloods is samengesteld uit kolommen, balken en dwarsbalken, die in hun ontmoetingen een grotere doorsnede krijgen. De zware balken van het spoorviaduct rusten op jukken, die in de tussenschotten van de silo's zijn opgenomen. De dakvloer vormt met balken en dwarsbalken een geheel.
Tussen de kolenloods aan de noordzijde en de stokerij aan de zuidzijde ligt het BUNKERGEBOUW. Op een grondvlak van 5,80x13,65 meter bevatte dit gebouw waterreservoirs voor de waterleiding van de fabriek, een ketelhuis, een hoogbunker, een laagbunker en een trappenhuis. Elevatoren brengen de kolen naar de hoogbunker.
De STOKERIJ meet ongeveer 22x13,65 meter en bood plaats aan drie grootovens. De stokerij kenmerkt zich door een verhoogd middenschip, een oostelijke zijbeuk met steunberen waartussen zich, verdeeld over een zevental traveeën, aanzienlijke, rechthoekige stalen vensters bevinden.
De draagconstructie van de stokerij en het bunkergebouw wordt gevormd door een stelsel van zware en lichte kolommen, die onderling zijn verbonden door balken, vloeren en trappen. Ter overspanning van de ovenruimte zijn op de bovenste verdieping van de stokerij vakwerkliggers aangebracht met een lengte van 19,60 meter.
Waardering
De gasfabriek van Wiebenga is van cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van een bestuurlijke ontwikkeling (gemeentelijke verantwoordelijkheid voor nutsvoorzieningen), als uitdrukking van een technologische en typologische ontwikkeling en vanwege de innovatieve waarde van het ontwerp.
Het gebouw is van zeer bijzonder belang voor de geschiedenis van architectuur en bouwtechniek, vanwege de betrokkenheid van ir. J.G. Wiebenga en vanwege het materiaalgebruik.
De fabriek beschikt over een redelijke mate van architectonische gaafheid van het exterieur en is van zeer groot belang vanwege de architectuurhistorische, bouwtechnische, typologische en functionele zeldzaamheid, verbonden met de relatief hoge ouderdom van de constructie en ontwerp.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former municipal GAS FACTORY of Maastricht, 1912, built as a replacement for a factory dating from 1858. For the new construction, a structure in iron was originally planned, offered by the Fa. Klönne of Dortmund (D). For reasons of cost and safety, a concrete construction was chosen in which the originally designed iron structure was adopted virtually exactly.
The gas factory consists of a stokehold, bunker building, coal shed, wash and changing rooms and dining hall. The factory was built in functionalist style, according to a structural design by architect Jan Gerko Wiebenga, commissioned by the municipal enterprises Maastricht.
The contractor was the N.V. Industriële Maatschappij F.J. Stulemeijer of Breda, engineer Jan Gerko Wiebenga was employed by the aforementioned contractor. The Fa. Klönne from Dortmund was responsible for the construction of the oven installation. The stokehold was extended in 1914 with two bays.
The gas factory, which was shut down in 1930, was built on land that had been part of the fortifications "De Fronten".
Description
The gas factory has an approximately rectangular ground plan and a substructure that varies in height. By means of earth moving, the site was arranged such that a height difference of six metres arose between two horizontal planes, which are connected to each other by a sloping embankment. The gas factory comprises three interconnected structural volumes of varying height and is built as a whole at the transition between the two site levels. Flat roofs, projecting concrete roof slabs on consoles. The whole is executed as a concrete skeleton construction, reinforced with large quantities of iron. The concrete skeleton is filled in with hollow concrete blocks.
The factory is composed of three volumes, namely a coal shed, to which on the south side a high bunker building and a lower stokehold connect.
The COAL SHED on the north side measures 14x56 metres and contained seven silos. Five of these silos were demolished as a result of the construction of the new ring road (2017). Six of these silos had floors sloping at an angle of 35 degrees. From the high part of the site, a track ran over two heavy reinforced concrete beams into the covered coal shed. Above the deepest point of these silos, which together could contain 2900 tons of coal, ran an electric grab crane. This crane transported the coal to the seventh silo, which was angled at 45 degrees and functioned as a funnel. A chute conveyed the coal from there to the coal breaker. This coal shed has in the second layer of facade fields separated by concrete columns three rectangular steel six-pane windows. The shed was cut through at a point where one silo was retained in its entirety and one silo partially retained in order to keep the story of this part of the gas factory sufficiently recognizable. The remaining silos disappeared as a result of the construction of the ring road and the preservation of the fortifications. At the end face and the long side bordering the raised site section, it is completely open. The load-bearing structure of the coal shed is composed of columns, beams and cross beams, which gain a larger cross-section at their connections. The heavy beams of the track viaduct rest on yokes, which are incorporated in the compartments of the silos. The roof floor forms a whole with beams and cross beams.
Between the coal shed on the north side and the stokehold on the south side lies the BUNKER BUILDING. On a ground plan of 5.80x13.65 metres, this building contained water reservoirs for the factory's water supply, a boiler house, a high bunker, a low bunker and a stairwell. Elevators bring the coal to the high bunker.
The STOKEHOLD measures approximately 22x13.65 metres and provided space for three large ovens. The stokehold is characterized by a raised central nave, an eastern side aisle with buttresses between which, distributed over seven bays, considerable rectangular steel windows are located.
The load-bearing structure of the stokehold and the bunker building is formed by a system of heavy and light columns, which are mutually connected by beams, floors and stairs. To span the oven room, lattice girders 19.60 metres in length were installed on the upper storey of the stokehold.
Valuation
Wiebenga's gas factory is of cultural historical significance as a special expression of an administrative development (municipal responsibility for public utilities), as an expression of a technological and typological development and because of the innovative value of the design.
The building is of very special significance for the history of architecture and construction technology, because of the involvement of engineer J.G. Wiebenga and because of the material used.
The factory has a reasonable degree of architectural integrity of the exterior and is of very great importance because of the architectural history, construction technology, typological and functional rarity, combined with the relatively high age of the construction and design.
Nearby in the register
- Fort, vesting en -onderdelen, Fort aan de Fort Willemweg en Kastanjelaan MaastrichtFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Linie van Du MoulinFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Kerk en kerkonderdeel, Maagdendries 10Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- De EiffelIndustrieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.