TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

St-Clemens Maria Hofbauer-kerk

Hilversum, Noord-Holland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Kerk en kerkonderdeel
Function
Kerk
Category
onroerend gebouwd
Built
1913 - 1914
Address
Bosdrift 53, 1214 JT Hilversum
Place
Hilversum
Province
Noord-Holland
Country
Netherlands
Coordinates
52.21459, 5.16570
Monument number
506205

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

3 historical maps cover this location, the earliest the 1900 map "Kaart ten behoeve der oefeningen in de legerplaats bij Laren : (tevens garnizoenskaart)" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

In 1913-1914 in neo-romaanse en neo-byzantijnse stijl opgetrokken pseudo-basilicale kerk van J.W.A. van Gils, genaamd St.-Clemens-Maria-Hofbauer-kerk met neo-romaans interieur. Het schip van de kerk werd in 1921-22 naar het oorspronkelijke ontwerp van Van Gils door Jos Cuypers met twee traveeën en een smalle westelijke travee vergroot. De gefaseerde bouw werd door Van Gils in het ontwerp opgenomen, rekening houdend met de uitbreidingsplannen van de gemeente Hilversum. De in oorsprong geplande toren in de noord-westhoek is nooit gerealiseerd. In de kerk bevinden zich diverse glasschilderingen van Max Weiss daterend uit de periode 1941-1964, uitgevoerd in glas-in-lood- en in muraalglastechniek. De kerk is gesitueerd aan de Bosdrift aan een voorplein; het kerkelijk terrein grenst in het noorden aan de Irisstraat en in het zuiden aan de Leliestraat. De kerk vormt een ankerpunt in het door Dudok ontworpen eerste gemeentelijke woningbouwcomplex uit 1915. Vanuit de straten zijn zichtassen gecreëerd naar de kerk. NB In 1968 is de liturgische dispositie gewijzigd, waarbij het altaar centraal in de viering op een verhoging werd geplaatst. Tot het werk van Max Weiss voor de Clemenskerk behoorden tevens een preekstoel uit 1961 en veertien kruiswegstaties in muraalglastechniek uit 1963, thans niet meer aanwezig.

Omschrijving

Driebeukige, in baksteen onder een samenstel van met shingles - in oorsprong met leien - gedekte zadel-, tent- en kegeldaken met pirons en dakruiters opgetrokken pseudo-basilicale kerk met centrale viering en naar het westen een breed middenschip ter lengte van drie traveeën, naar het oosten een ondiepe koortravee met halfrond gesloten absis en transeptarmen ter breedte van de zijbeuken. Terzijde van het koor bevinden zich in het zuidoosten de sacristie en in het noordoosten een kleine aanbouw op een rechthoekig grondplan. Smalle westelijke travee onder een zadeldak alwaar de hoofdingang, neveningangen onder lessenaardaken. In de noordwesthoek aansluitend de Mariakapel op vierkante plattegrond gedekt door een steil tentdak, in de zuidwesthoek tegen de zijbeuk en de westtravee de met koepel gedekte voormalige doopkapel. Het exterieur van de kerk wordt bepaald door opeenvolgende onder dezelfde hoek geplaatste steile zadeldaken, waarbij de daknokken zich op drie niveau's bevinden. De zadeldaken van het middenschip en de dwarsarmen zijn op gelijke hoogte, de gekruiste zadeldaken boven de viering zijn hoger aangezet, het zadeldak van de westelijke travee is evenredig lager aangezet. Het steile kegeldak van de absis en de steile tentdaken boven de zijbeuken versterken het opgaande effect. De traveeën van de zijbeuken worden gedekt door tentdaken met pirons. De houten vieringtoren heeft een ojiefvormige bekroning met torenkruis. De gevels zijn sober gedecoreerd met siermetselwerk met accenten van zwarte siersteen. De gevels van de transeptarmen worden geleed door klimmende rondboogvensters, deels met glas-in-lood, deels opgevuld met siermetselwerk. De overige puntgevels worden gesierd door drie kleinere klimmende rondboogvensters. De absis, onder een geknikt kegeldak, wordt geleed door lisenen met rondbogen waarin telkens een rondboogvenster is opgenomen, gevuld met glas-in-lood. Sacristie, onder een eveneens geknikt tentdak, met in elke gevel twee vensters met segmentboog en traliewerk. Westgevel met drie ingangen, elk bestaande uit een dubbele houten deur met smeedijzeren gehengen. In het midden van de gevel een groot rondvenster met glas-in-lood in baksteenomlijsting en enkele kleine gekoppelde vensters. Hoofdportaal met houten luifel op ingemetselde consoles met een decoratieve smeedijzeren lijst. Boven de dubbele deur is een muraalglasschildering aangebracht, in 1961 vervaardigd door Max Weiss en voorstellende de Uitzending der apostelen. In de westgevel van de Mariakapel een gedenksteen met de datum 9 oktober 1921. Tussen de sacristie en absis bevindt zich nog een klein portaal; de ingang aan de Irisstraat is dichtgemetseld. In het inwendige wordt het brede middenschip van de zijschepen gescheiden door een arcadezone bestaande uit vierkante rode bakstenen pijlers met rode bakstenen scheibogen, gedecoreerd met wit stucwerk en goudkleurige ornamenten. Boven het triforium, bestaande uit vier gekoppelde nissen gescheiden door deelzuiltjes, bevindt zich de aanzet van het houten gewelf. Rood-wit geblokte gordelbogen. De wanden van het transept en de zijschepen zijn witgepleisterd boven de rode bakstenen plint. De absis is voorzien van muraalbogen rustend op zwarte gietijzeren zuilen met natuurstenen sokkels en kapitelen. De viering wordt gedekt door een afgeknotte houten kapconstructie met zware balken op gietijzeren consoles, decoratief bewerkte stijlen en sierlijke trekstangen. De transeptarmen en het middenschip worden overdekt door een polygonale houten kapconstructie met geschilderde houten ribben. Zijbeuken, absis en kapellen met gemetselde witgepleisterde gewelven. Sacristie gedekt door een vlak houten plafond met moer- en kinderbalken. In de transeptarmen en in de rechterzijbeuk biechtstoelen met paneeldeuren voorzien van glas-in-lood. In het westen bevindt zich het zangkoor met opengewerkte balustrade. In de kerk bevinden zich diverse glas-in-loodramen en glasobjecten vervaardigd door Max Weiss. In het noordelijke transept vijf ramen (1941), in het zuidelijke transept drie ramen (1947) en twee ramen (1948) in Limburgse Barok-stijl met voorstellingen uit het leven van Clemens-Maria Hofbauer, het roosvenster in de westgevel voorstellende het Laatste oordeel (1957), negen ramen in de absis met bijbelse voorstellingen (1961) en twaalf ramen in de zijbeuken waarin per travee telkens twee ramen met naast elkaar een scene uit het oude en het nieuwe testament (1964). In de voormalige doopkapel twee series van vier figuratieve en ornamentele ramen (waarvan twee afwijkende panelen die zijn vernieuwd in 1985). In de noordwestkapel twee kleine glas-in-loodramen van de hand van de zoon van Max Weiss, Alexander Weiss. Voorts een tabernakel op het rechter zij-altaar met deuren gedecoreerd met opgelegd figuratief gebrandschilderd glas van Max Weiss. De oorspronkelijke houten kerkbanken zijn goeddeels nog aanwezig. De oorspronkelijke tegelvloer is waarschijnlijk nog aanwezig onder de later aangebrachte houten kerkvloer.

Waardering

De Rooms-katholieke St. Clemenskerk is van algemeen belang vanwege de architectuur- en cultuurhistorische waarden als voorbeeld van een kerkgebouw met exterieur en interieur uitgevoerd in neo-byzantijnse en neo-romaanse stijl met bijbehorende interieuronderdelen, waaronder diverse glasschilderingen van Max Weiss uit de periode 1941-1964. De kerk neemt een belangrijke plaats in binnen het oeuvre van J.W.A. van Gils. Tevens is de kerk van stedenbouwkundig belang vanwege de relatie met het door Dudok in 1915 ontworpen eerste gemeentelijke woningbouwcomplex.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

In 1913-1914 erected in neo-Romanesque and neo-Byzantine style pseudo-basilical church by J.W.A. van Gils, named St.-Clemens-Maria-Hofbauer-kerk with neo-Romanesque interior. The nave of the church was enlarged in 1921-22 according to the original design of Van Gils by Jos Cuypers with two bays and a narrow western bay. The phased construction was incorporated by Van Gils in the design, taking into account the expansion plans of the municipality of Hilversum. The tower originally planned in the north-western corner was never realised. The church contains various stained-glass paintings by Max Weiss dating from the period 1941-1964, executed in leaded-glass and mural-glass technique. The church is situated on the Bosdrift facing a forecourt; the church grounds border on the Irisstraat to the north and on the Leliestraat to the south. The church forms an anchor point in the first municipal housing complex designed by Dudok from 1915. Visual axes from the streets were created towards the church. NB In 1968 the liturgical arrangement was altered, with the altar placed centrally in the celebration space on a raised platform. The work of Max Weiss for the Clemenskerk also included a pulpit from 1961 and fourteen Stations of the Cross in mural-glass technique from 1963, now no longer present.

Description

Three-aisled, erected in brick under an assembly of gabled roofs, tent roofs and conical roofs covered with shingles - originally with slates - with roof-ridge ornaments and roof cresting pseudo-basilical church with central celebration space and towards the west a broad nave extending for three bays, towards the east a shallow choir bay with half-round closed apse and transept arms the width of the side aisles. Beside the choir are located in the south-east the sacristy and in the north-east a small annexe on a rectangular ground plan. Narrow western bay under a gabled roof where the main entrance, side entrances under lean-to roofs. In the north-western corner adjoining the Maria chapel on square ground plan covered by a steep tent roof, in the south-western corner against the side aisle and the western bay the former baptistery covered with a dome. The exterior of the church is determined by successive steep gabled roofs placed at the same angle, whereby the roof ridges are at three levels. The gabled roofs of the nave and the transverse arms are at equal height, the crossed gabled roofs above the celebration space are set higher, the gabled roof of the western bay is set proportionally lower. The steep conical roof of the apse and the steep tent roofs above the side aisles strengthen the ascending effect. The bays of the side aisles are covered by tent roofs with roof-ridge ornaments. The wooden celebration-space tower has an ogive-shaped crown with tower cross. The facades are sober decorated with decorative brickwork with accents of black decorative stone. The facades of the transept arms are articulated by climbing round-arch windows, partly with leaded-glass, partly filled with decorative brickwork. The remaining pointed gables are adorned by three smaller climbing round-arch windows. The apse, under a kinked conical roof, is articulated by pilaster strips with round arches in which each a round-arch window is incorporated, filled with leaded-glass. Sacristy, under an equally kinked tent roof, with in each facade two windows with segmental arch and lattice work. West facade with three entrances, each consisting of a double wooden door with wrought-iron hinges. In the middle of the facade a large round window with leaded-glass in brick frame and a few small coupled windows. Main portal with wooden canopy on set-in consoles with a decorative wrought-iron list. Above the double door a mural-glass painting has been applied, created in 1961 by Max Weiss and depicting the Sending of the Apostles. In the west facade of the Maria chapel a commemorative stone with the date 9 October 1921. Between the sacristy and apse there is still a small portal; the entrance at the Irisstraat is bricked up. In the interior the broad nave is separated from the side aisles by an arcade zone consisting of square red brick pillars with red brick partition arches, decorated with white stucco and gold-coloured ornaments. Above the triforium, consisting of four coupled niches separated by small pilaster strips, is located the start of the wooden vault. Red-and-white checkered ribs. The walls of the transept and the side aisles are whitewashed above the red brick plinth. The apse is provided with mural arches resting on black cast-iron columns with natural stone pedestals and capitals. The celebration space is covered by a truncated wooden roof truss structure with heavy beams on cast-iron consoles, decoratively worked stiles and graceful tie rods. The transept arms and the nave are covered by a polygonal wooden roof truss structure with painted wooden ribs. Side aisles, apse and chapels with masonry whitewashed vaults. Sacristy covered by a flat wooden ceiling with principal and secondary beams. In the transept arms and in the right side aisle confession boxes with panel doors provided with leaded-glass. In the west is located the choir loft with open-work balustrade. In the church are located various leaded-glass windows and glass objects created by Max Weiss. In the northern transept five windows (1941), in the southern transept three windows (1947) and two windows (1948) in Limburgian Baroque style with scenes from the life of Clemens-Maria Hofbauer, the rose window in the west facade depicting the Last Judgment (1957), nine windows in the apse with biblical scenes (1961) and twelve windows in the side aisles in which per bay each two windows with beside each other a scene from the Old and New Testament (1964). In the former baptistery two series of four figurative and ornamental windows (of which two different panels which were renewed in 1985). In the north-western chapel two small leaded-glass windows by the hand of the son of Max Weiss, Alexander Weiss. Furthermore a tabernacle on the right side altar with doors decorated with applied figurative painted-glass by Max Weiss. The original wooden church benches are largely still present. The original tile floor is probably still present beneath the later applied wooden church floor.

Valuation

The Roman Catholic St. Clemens church is of general interest because of its architectural and cultural-historical values as an example of a church building with exterior and interior executed in neo-Byzantine and neo-Romanesque style with associated interior components, including various stained-glass paintings by Max Weiss from the period 1941-1964. The church occupies an important place within the oeuvre of J.W.A. van Gils. The church is also of urban-planning importance because of its relationship with the first municipal housing complex designed by Dudok in 1915.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map