Rijksmonumentenregister · Netherlands
Strokartonfabriek de Toekomst II
Scheemda, Groningen, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Fabrieksgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1908
- Address
- Toekomstkade 2, 9679 TV Scheemda (Oldambt 20)
- Place
- Scheemda
- Municipality
- Oldambt
- Province
- Groningen
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.17010, 6.99356
- Monument number
- 500769
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1870 map "Kaart van Westerwolde : zijnde het 6e schooldistrict in de Provincie Groningen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
INLEIDING
Het fabrieksterrein is gesitueerd ten zuidoosten van de kern Scheemda tussen de nieuwe rijksweg 7 en het Winschoterdiep. Reeds bij de bouw van de eerste fabriek werd een zijtak naar het Winschoterdiep aangelegd om de fabriek per schip te kunnen bereiken.
De waterloop is in de zeventiger jaren gedempt, maar nog herkenbaar in de verkaveling en aan de brug over de oude rijksweg 7 langs het diep.
Op het fabriekterrein bevinden zich de twee in aanleg identieke fabrieksgebouwen Toekomst I en II die in plattegrond elkaars spiegelbeeeld vormen.
Op de zuidzijde van het terrein bevindt zich bij de ingang van het terrein, de Toekomstlaan, een voormalige directeurswoning en aan de Oosthoflaan staat achtereenvolgens de voormalige voermanswoning met stallen en een aantal arbeiderswoningen, die als zodanig waarschijnlijk door de cooperatie gebouwd, voor de huisvesting van personeel dienstdeden. Tussen de beide fabrieken bevinden zich nog de vrijstaande gebouwen: de kalkloods (1949) de turf- of pakschuur en de ruine van een trafohuisje. Aan de zuidzijde van de Toekomst II bevindt zich een tweetal stalen opslagtanks voor zware stookolie.
Beide gebouwen en delen van het terrein, zijn in gebruik voor de opslag van papiermachines en andere objecten.
In het beschermingsvoorstel is uitsluitend betrokken het complex van de Toekomst II, de olietanks en de kalkloods.
De overige gebouwen van het fabriekscomplex zijn in de loop der jaren zodanig gewijzigd dat zij, hoewel nog wel karakteristiek en als zodanig herkenbaar, verder buiten beschouwing gelaten. De turfloods is recent (1994) verbrand.
OMSCHRIJVING VAN DE TOEKOMST II.
Fabrieksgebouw met machinepark gebouwd in 1908 naar een ontwerp van architect P.G.Cremer door de Cooperatieve Vereniging de Toekomst.
Functioneel, op het produktieproces gericht, geleed aaneengebouwd complex in regionale traditionalistische sobere stijl met monumentale voorgevel.
De langwerpige plattegrond van 130 bij 45 meter is opgebouwd uit rechthoeken rondom een centrale produktiehal voor papiermachines, aan drie zijden geflankeerd door afwerk-, verpak-, en opslagruimten, allen een verdieping hoog. Aan de vierde zijde wordt deze over de gehele breedte van het complex begrensd door de grotendeels van een verdieping voorziene grondstofverwerkingshallen (pulpfabricage). Aan de andere zijde van deze hal bevinden zich de twee aanvoereenheden van respectievelijk grondstoffen en energie in de vorm van een strohakselarij en een machinehal met ketelhuis en bijbehorende schoorsteen. In het gebouw bevindt zich een ondergronds putten- en kanalenstelsel ten behoeve van de voor het fabrieksproces benodigde water en pulptransport. In de nabijheid van het ketelhuis staan twee cylindervormige stalen olietanks. Nabij de strohakselruimte staat een later gebouwd kalkhok.
De gevels van de fabriek zijn geheel gebouwd van baksteen. Bijna alle deur en raamopeningen zijn getoogd uitgevoerd. De deuren zijn uitgevoerd als houten paneeldeuren en de raamopeningen zijn van gietijzeren ramen voorzien.
De monumentale voorgevel, die manieristische en neoromaanse stijlkenmerken vertoont, is opgebouwd uit een samenstel van top- en langsgevels van de aanliggende ruimten en wordt gedomineerd door de getrapte, twee verdiepingen hoge, topgevel van het hoofdgebouw, de kokerij. In de gevel bevindt zich bovenin een natuurstenen plaat met de tekst "TOEKOMST".
In de onderste helft een tweetal hoge, dubbele, getoogde, van roedenverdeling voorziene gietijzeren ramen en daarboven een zestal kleinere gietijzeren ramen.
Ter rechterzijde daarvan de langsgevel van de machinehal met vijf raamopeningen en de symmetrisch opgebouwde topgevel van het hoge ketelhuis met een groot centraal raam geflankeerd door twee dubbele deuren. De gemetselde schoorsteen is centraal in de as van het ketelhuis geplaatst en domineert door zijn hoogte van 45 meter het complex. De schoorsteen is voorzien van een met hardsteen afgedekt piedestal en is van een voor die tijd gebruikelijke gele in het verband gemetselde baksteenornamentatie voorzien.
Ter linkerzijde van de kokerij de rechte gevel van de dynamoruimte die met twee gelijke ramen aansluit bij de onderverdieping van de kokerij. Daarnaast de negen traveeen lange langsgevel, die geleed is door uitspringend metselwerk, met middenin een, met trapsgewijs oplopend siermetselwerk uitgevoerde, topgevel met deur en roosvenster.
Tenslotte twee identieke topgevels van de tweebeukige opslagruimte met dubbele deur geflankeerd door een tweetal vensters, bekroond door een roosvenster, met soortgelijk siermetselwerk.
De noordelijke zijgevel is een eenvoudige langsgevel met goten opgebouwd uit dertien traveeen.
De achtergevel is sober uitgevoerd met afwisselend top en langsgevels en vertoont niet de monumentale opbouw van de voorgevel. Centraal staat de topgevel van de kokerij, geflankeerd door de schuine langsgevels van de hakselruimte en aan de rechter zijde de hollanderruimte. De langsgevel van de plakruimte is eenvoudig van regelmatig geplaatste openingen voorzien en de gevel wordt beeindigd door de twee topgevels van de opslagruimte.
De zuidelijke zijgevel bestaat eveneens uit de sobere langsgevels van ketelhuis met daaraan de dominante schoorsteen en terugliggend de zijgevel van de kokerij en de half-opengevel van de hakselruimte.
De binnenin het complex gelegen papiermachinehal steekt met de van lichtkappen voorziene staande schilden van het mansardedak van voor en achter gezien boven het complex uit.
Het kalkhok is een eenvoudig gebouw op rechthoekige plattegrond met kalkopslag, transport- en blusruimte afgedekt met een zadeldak.
De dakconstructies van de verschillende onderdelen van de fabriek vertonen een grote variatie al naar gelang de grootte van de overspanning en de klimaatsomstandigheden.
Opmerkelijk voor de fabriek is de toepassing van drie ijzeren spanten (overspanning 21 m.) volgens systeem polonceau in het ketelhuis en de Ijzerconstructie volgens engels systeem voor de negen spanten (overspanning 11 m.) in de kokerij. Het papiermachinelokaal is eveneens voorzien van een ijzeren mansardekap met luchtkap van elf spanten (overspanning 19 m.) volgens engelse constructie en de pak- en verzendruimte van een ijzeren spantconstructie van acht spanten (overspanning 13 m.) van een belgisch systeem. De overige kappen zijn van toentertijd gebruikelijke praktische stalen en houten constructies.
Kenmerkend is de toepassing van cementpannen voor de beschoten kappen en de toepassing van gegolfd gegalvaniseerd staalplaat als lichte dakbedekking op natte en warme ruimtes.
Interieur: Machinepark waarin verschillende onderdelen van het produktieproces van de voormalige strokartonfabriek de Toekomst II nog herkenbaar bewaard zijn gebleven.
Ketelopstelling, in hoofdzaak uit 1939, van vier Cornwall ketels met vuurgangwaterpijpketels met oververhitter, economiser en verdere toebehoren, en automatische kolentransportinstallatie en oliebranderinstallatie.
Machineopstelling, in hoofdzaak uit 1939, met stoommachine, fabrikaat Stork , horizontale eencylinder tegendruk machine 960 pk met aangebouwde open draaistroomgenerator 600 KVA met toebehoren en verlengde as met snaarschijf en lagers met een Wulfel-Hill wrijvingskoppeling.
Transmissieinstallatie, met drijfwerk naar en in de kokerij ten behoeve van de aandrijving van de kokerij.
Pulpproduktieinstallatie, bestaande uit twee ijzeren kalkkuipen, drie ijzeren bolkokers met aandrijfmechanisme, twee kollergangen met aandrijving en twee gemetselde pulpkuipen met roerinstallatie en een houten pulptoevoergoot met zes stortgoten en alle overige toebehoren.
Een Nyblad strohakselmachine met drijfwerk, transportinstallatie en verdere toebehoren.
WAARDERING.
Goeddeels gaaf bewaard gebleven strokartonfabriek Toekomst II met machinepark uit 1908 van architectuurhistorisch, industrieel- archeologisch en economisch historisch belang.
Gaaf voorbeeld van complexmatige fabrieksbouw op functionele basis met een typerende monumentale, regionale architectonische verschijningsvorm. Laatste voorbeeld van de rond de eeuwwisseling in de provincie Groningen ontwikkelde en tot in de zestiger jaren belangrijke bedrijfstak van de strokartonfabricage.
Vanwege het cooperatieve beginsel van de fabriek een representatief voorbeeld van sociaal/economische veranderingen in de landbouw en industrie. In samenhang met het gebouw zeldzaam en vrij compleet machinepark.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
INTRODUCTION
The factory site is situated to the southeast of the core of Scheemda between the new national highway 7 and the Winschoterdiep. Already at the construction of the first factory, a branch to the Winschoterdiep was laid out so that the factory could be reached by ship.
The watercourse was filled in during the seventies, but is still recognisable in the land division and at the bridge over the old national highway 7 along the diep.
On the factory site there are two factory buildings Toekomst I and II which are identical in layout and form mirror images of each other in plan.
On the south side of the site, at the entrance of the site, the Toekomstlaan, there is a former director's residence and on the Oosthoflaan there are successively a former foreman's residence with stables and a number of workers' cottages, which as such were probably built by the cooperative for the housing of personnel. Between the two factories there are still the freestanding buildings: the lime shed (1949) the turf or packing shed and the ruins of a small transformer house. On the south side of Toekomst II there is a pair of steel storage tanks for heavy fuel oil.
Both buildings and parts of the site are in use for the storage of paper machines and other objects.
The protection proposal concerns exclusively the complex of Toekomst II, the oil tanks and the lime shed.
The other buildings of the factory complex have been altered over the years in such a way that, although still characteristic and as such recognisable, they are not considered further. The turf shed was recently (1994) destroyed by fire.
DESCRIPTION OF TOEKOMST II.
Factory building with machinery erected in 1908 after a design by architect P.G. Cremer by the Cooperative Association Toekomst.
Functional, focused on the production process, articulated contiguous complex in regional traditionalist sober style with a monumental front facade.
The oblong plan of 130 by 45 metres is composed of rectangles around a central production hall for paper machines, flanked on three sides by finishing, packing and storage spaces, each one storey high. On the fourth side it is bounded over the entire width of the complex by raw material processing halls (pulp production) mostly comprising one storey. On the other side of this hall are the two supply units for raw materials and energy respectively in the form of a straw shredding machine room and an engine house with boiler house and associated chimney. In the building there is an underground well and channel system for the water and pulp transport required for the factory process. Near the boiler house stand two cylindrical steel oil tanks. Near the straw shredding space stands a later-built lime hut.
The facades of the factory are entirely built of brick. Almost all door and window openings are executed with arches. The doors are executed as wooden panelled doors and the window openings are fitted with cast iron frames.
The monumental front facade, which shows mannerist and neo-Romanesque style characteristics, is composed of a combination of gable and longitudinal facades of the adjoining spaces and is dominated by the stepped, two-storey-high, gable of the main building, the cookery. In the facade there is at the top a natural stone plaque with the text "TOEKOMST".
In the lower half two large, double, arched, cast iron windows with glazing bars and above them six smaller cast iron windows.
To the right of it the longitudinal facade of the engine hall with five window openings and the symmetrically constructed gable of the high boiler house with a large central window flanked by two double doors. The brick chimney is placed centrally on the axis of the boiler house and dominates by its height of 45 metres the complex. The chimney is provided with a hardstone-capped pedestal and is furnished with yellow brick ornamentation, as was customary for that time, laid in the bond.
To the left of the cookery the straight facade of the generator room which with two equal windows adjoins the lower storey of the cookery. Next to it the nine-bay-long longitudinal facade, articulated by projecting brickwork, with in the middle a gable executed with stepped decorative brickwork with door and lattice window.
Finally two identical gables of the two-aisle storage room with double door flanked by a pair of windows, crowned by a lattice window, with similar decorative brickwork.
The northern side facade is a simple longitudinal facade with gutters composed of thirteen bays.
The rear facade is executed soberly with alternating gable and longitudinal facades and does not show the monumental composition of the front facade. Centrally stands the gable of the cookery, flanked by the sloping longitudinal facades of the shredding space and on the right side the beating engine room. The facade of the adhesive room is simply provided with regularly placed openings and the facade is terminated by the two gables of the storage room.
The southern side facade likewise consists of the sober longitudinal facades of the boiler house with the dominant chimney and, set back, the side facade of the cookery and the half-open facade of the shredding space.
The paper machine hall located inside the complex protrudes with its standing mansard-roofed ventilation monitors above the complex as seen from front and back.
The lime hut is a simple building on a rectangular plan with lime storage, transport and slaking space covered with a gabled roof.
The roof structures of the various components of the factory show great variation depending on the size of the span and the climate conditions.
Remarkable for the factory is the application of three iron roof trusses (span 21 m.) according to the Polonceau system in the boiler house and iron construction according to English system for the nine trusses (span 11 m.) in the cookery. The paper machine hall is likewise provided with an iron mansard roof with ventilation monitor of eleven trusses (span 19 m.) according to English construction and the packing and dispatch room with an iron truss construction of eight trusses (span 13 m.) of a Belgian system. The other roof structures are practical steel and wooden constructions of that time.
Characteristic is the application of cement tiles for the covered roofs and the application of corrugated galvanised steel sheet as light roof covering on wet and warm spaces.
Interior: Machinery in which various components of the former production process of the straw-board factory Toekomst II are still recognisably preserved.
Boiler installation, mainly from 1939, of four Cornwall boilers with fire-tube water-tube boilers with superheater, economiser and other accessories, and automatic coal transport installation and oil-burner installation.
Machinery installation, mainly from 1939, with steam engine, manufactured by Stork, horizontal single-cylinder back-pressure engine 960 hp with built-on open three-phase generator 600 KVA with accessories and extended shaft with pulley and bearings with a Wulfel-Hill friction coupling.
Transmission installation, with drive to and in the cookery for the driving of the cookery.
Pulp production installation, consisting of two iron lime vats, three iron beater apparatus with drive mechanism, two refining stones with drive and two brick pulp vats with stirring installation and a wooden pulp supply chute with six discharge chutes and all other accessories.
A Nyblad straw shredding machine with drive mechanism, transport installation and other accessories.
ASSESSMENT.
Largely well-preserved straw-board factory Toekomst II with machinery from 1908 of architectural history, industrial archaeological and economic historical significance.
Good example of complex factory construction on a functional basis with a typical monumental, regional architectural appearance. Last example of the straw-board production business developed around the turn of the century in the province of Groningen and important until the sixties.
Because of the cooperative principle of the factory, a representative example of social and economic changes in agriculture and industry. In conjunction with the building a rare and fairly complete machinery.
Nearby in the register
- Stationsgebouw, Stationsstraat 85Transportunder 1 mi
- Boerderij(M1), Stationsstraat 86Boerderijunder 1 mi
- Stookhok, Stationsstraat bij 86Boerderijunder 1 mi
- RotsburghWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.