Rijksmonumentenregister · Netherlands

Historische aanleg, Vliek bij 1

Ulestraten, Limburg, Netherlands

The record

Designation: National monument (rijksmonument)
Class: Tuin, park en plantsoen
Function: Historische aanleg
Category: onroerend gebouwd
Address: Vliek bij 1, 6235 NR Ulestraten (Meerssen 31)
Place: Ulestraten
Municipality: Meerssen
Province: Limburg
Country: Netherlands
Coordinates: 50.89857, 5.77095
Part of complex: 469890
Monument number: 470141

TodayHistorical map

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Limburgensis Ducatus Nova Descriptio" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving

HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG. In het park van de historische buitenplaats Vliek zijn nog enkele elementen bewaard gebleven, die uit de 18e eeuw dateren, toen op Vliek een eenvoudige formele aanleg werd geschapen. Deze aanleg, die in grote lijnen tot in de tweede helft van de 19e eeuw bewaard bleef, is globaal weergegeven op de Topografische en Militaire kaart uit ca. 1850. De hoofdas van deze aanleg bestaat nog steeds en wordt deels door de met enkele laanbomen (thans Amerikaanse eik, 20e-eeuws) beplante laan gevormd, die vanaf de op de Biessenberg gelegen Nieuw Vliekerweg naar beneden voert en eindigt bij de in het dal gelegen straatweg 'Vliek'. Ter hoogte van de kruisende wegen werden enkele rechthoekig ommuurde moestuinen aangelegd, die als zodanig nog steeds bestaan en die aansluiten aan de NO-zijde van de oprijlaan. Als as zet de laan aan de overzijde van het dal zich langs de helling voort en gaat zo een stukje in de richting van de top van de aan de NO-zijde van het dal gelegen Wijngaardsberg door. Deze as werd in de tweede helft van de 19e eeuw, of aan het begin van deze eeuw, toen Vliek in het bezit was van de familie Van Meeuwen tot de kam doorgetrokken en is aan deze zijde nog steeds door laanbomen gemarkeerd, thans deels door een dubbele en deels door een enkele rij met bomen (thans eiken ca. 1900). Het is niet duidelijk of dit gedeelte van de as ooit als waterloop of als laan dienst heeft gedaan.

Op de kaart uit circa 1850 is te zien, dat zich aan de voet van de Wijngaardsberg een reeks van zeven rechthoekige waterbassins bevond, die deels in de tweede helft van de 19e eeuw werden vergraven. De twee waterbassins ter weerszijden van de hoofdas werden in deze periode tot een eenvoudige ovaalvormige vijver (NO-zijde) en tot een ruime vijver in landschapsstijl met eilandje (ZW-zijde) vergraven. Laatstgenoemde vijver in landschapsstijl is zichtbaar op een foto van voor 1900 (coll. jhr v. Meeuwen), alsmede een slingerpad, dat van de oprit voor het huis naar de Wijngaardsberg voerde. Het gedeelte van dit slingerpad ten noordoosten van de grote vijver in landschapsstijl bestaat nog steeds. Ook de waterbassin ten zuidwesten van laatstgenoemde vijver werd in een vijver in landschapsstijl vergraven, maar deze vijver is in de loop der tijd dichtgeslibd. Aan de NO-zijde van de ovaalvormige vijver bevinden zich eveneens twee in de loop der tijd dichtgeslibde vijvers; bij deze vijvers is de formele vorm van aanleg nog te herkennen. Voorts werden aan de ZW-zijde van het gedeelte van de hoofdas op de Wijngaardsberg enkele vijvers aangelegd zo dit niet in de jaren 1907-1908 is geschied, toen de tuinarchitect Dirk Frederik Tersteeg op Vliek een aanleg realiseerde. Op de Topografische en Militaire kaart uit 1935 is op deze plaats een drietal vijvers aangeduid. Van deze vijvers bestaat nog een ronde kom aan de voet van de Wijngaardsberg, die op het ontwerp van Tersteeg staat aangegeven (coll jhr. v. Meeuwen) en een kleine iets hoger gelegen hartvormige door rhododendrons en bebossing omgeven vijverpartij even ten noordoosten hiervan, die door een natuurlijke kwel ter plekke gevoed wordt en er van oorsprong af aan ligt. Even ten noordoosten van de ovale vijver is aan de voet van de beboste Wijngaardsberg nog de structuur van een inmiddels dichtgeslibde stuwvijver zichtbaar, die via een buizensysteem met het huis en met de grote vijverpartij in landschapsstijl in verbinding stond. Deze stuw leverde (een deel van) de watervoorziening voor het huis en zorgde voor de waterdruk van een fontein in genoemde vijver in landschapsstijl; onder water en ondergronds is nog een deel van de fontein en het buizensysteem aanwezig. In de tweede helft van de 19e eeuw werd aan de voet van de Wijngaardsberg meer in zuidwestelijke richting verder een neogotisch tuinhuis gebouwd, waarover tevens een kunstmatige waterval stroomde. Het water werd via een buizensysteem van een klein stuwmeer naar het tuinhuis geleid en vloeide via een kunstmatige waterval over het tuinhuis. Van het tuinhuis zijn slechts de fundamenten bewaard gebleven. De ligging van het stuwmeer is in het bos nog herkenbaar.

In de tweede helft van de 19e eeuw werd de Wijngaardsberg in zijn geheel bebost (thans eik, beuk, acacia, plataan, naaldhout, 19e eeuw, circa 1900 en 20e eeuw) - zo deze bebossing niet grotendeels aan het begin van deze eeuw heeft plaatsgevonden - en van een eenvoudig tracé van slingerpaden voorzien. Voor zover de aan de NW-zijde van het dal gelegen Biessenberg nog niet was beplant werd ook deze voor een deel bebost (thans beuken en gemengd loofhout, circa 1900). Aansluitend aan de oprijlaan werd omstreeks 1930 een dwarslaan aangelegd (thans dubbele beuk, circa 1900), die haaks op de ZW- zijde van de oprijlaan aansluit, in zuidwestelijke richting voert en in genoemde bospartij overgaat. De dwarslaan staat nog niet aangegeven op de Topografische en Militaire kaart uit 1924 maar wel op die uit 1935. Op deze wijze werden de coulissen, die het dal van nature omgeven, gestoffeerd, waardoor het contrast tussen de openheid van het dal en de beslotenheid van de heuvels aan weerszijden werd vergroot. Het natuurlijke bochtige verloop van de voet van de Wijngaardsberg en de Biessenberg brengt met zich mee dat het ertussen gelegen dal in ruime bogen verloopt. Een voor de aanleg van een park in landschapsstijl in Nederland wel haast ideale situatie.

Hoofdmotief van deze aanleg is het dal aan de ZW- en NO-zijde van het kasteel, waarvan de contouren door een slingerende waterloop aan de voet van de Wijngaardsberg en door het kronkelende verloop van de straatweg (Vliek, Catharinastraat) wordt bepaald. Het kasteel vormt het 'piece de resistance'. Oorspronkelijk waren de rechthoekige waterbassins in het dal met een waterloop aan de NW-zijde hiervan met elkaar verbonden, die in de tweede helft van de 19e eeuw werden gedempt; aan de ZO-zijde werd toen de genoemde slingerende waterarm aangelegd, die het verloop in curven van de voet van de Wijngaardsberg benadrukt en die het gezicht vanuit het kasteel in deze richting verlevendigd. Naast de 'natuurlijke' afbakening van het dal door de Biessenberg en de Wijngaardsberg worden de gezichten vanuit het kasteel in het in het dal gelegen deel van de parkaanleg en de gezichten in het park zelf door diverse boomgroepen geleed en van perspectief voorzien, zoals door de groep 19e-eeuwse eiken aan de NO-zijde van de bouwhuizen, de boomgroepen ten zuidwesten van het huis (plataan, eik, robinia, es, beuk, kastanje, noot, circa 1900), meer in zuidwestelijke richting in het dal door een groep met plataan en beuk (circa 1900) en een groep met eik en beuk (circa 1900).

In de jaren 1907-1908 stelde Tersteeg een plan samen voor het park in de nabije omgeving van het kasteel (coll. jhr v. Meeuwen), dat werd uitgevoerd en dat in 1915 deels door de tuinarchitect Leonard Springer werd vereenvoudigd (ontwerp in Afdeling Speciale Collecties, Landbouwuniversiteit Wageningen). Direct grenzend aan de ZW- en ZO-zijde van het kasteel werd een terrassen-aanleg in verschillende niveau's gerealiseerd, die door middel van bakstenen trappen met elkaar in verbinding staan. De terrassen aan de ZW-zijde van het kasteel zijn op de as van de oprijlaan geprojecteerd en benadrukken de schuin weglopende oprijlaan ten opzichte van de voorgevel van het kasteel. Een situatie, die in het ontwerp van Tersteeg voor het eerst naar voren komt en voordien waarschijnlijk niet in het oog viel. Aan de ZO-zijde van het bakhuis ontwierp Tersteeg een neo-formele parterre, die thans geheel is verdwenen. Voorts beplantte waarschijnlijk Springer of Tersteeg ten behoeve van de privacy van de terassen-aanleg de zoom aan de ZO-rand van de straatweg 'Vliek', die uit paardekastanje, beuk, conifeer, ceder en jeneverbes bestaat. Aan de noordzijde bestaat deze zoom uit boom- en heestergroepen waardoor vanuit de terassen-aanleg en vanuit het huis gezichten op de Biessenberg mogelijk zijn. Tersteeg ontwierp de toegangsbrug naar het eiland en wellicht het rustieke badhuisje, dat de zuidzijde van het eiland in de vijver in landschapsstijl siert, zo dit huisje niet in de tweede helft van de 19e eeuw hier werd geplaatst. Springer liet de brug, die door Tersteeg haaks op de parterre direct aan de ZW-zijde van het huis was geprojecteerd, naar haar huidige positie aan de noordzijde van het eiland verplaatsen. In de loop der tijd is het assortiment van de terrassen- beplanting aan de ZW-zijde van het kasteel sterk vereenvoudigd geraakt.

Oorspronkelijk gaf de Wijngaardsberg aan de NO-zijde de grens van de historische aanleg aan, maar het gezicht in deze richting is door recente bebouwing enigszins verstoord geraakt. Thans vormt alhier de ZW- zijde van de Klein Berhemmerweg de grens van de historische aanleg. In noordoostelijke richting voert deze weg omhoog en biedt een blik op de grillige en steile beboste (eik, beuk en naaldhout, 19e-eeuws en ca. 1900) hellingen van de Wijngaardsberg. Aan de NW-zijde gaat deze weg haaks om in de Catharinastraat, die alhier de grens van de historische aanleg markeert. Meer naar het zuidwesten, waar de Catharinastraat overgaat in de straatweg 'Vliek', buigt de grens ter hoogte van de rechthoekig ommuurde moestuinen haaks om in noordwestelijke richting, om aan het einde van deze moestuinen samen te vallen met de NO-zijde van de oprijlaan. Aan de ZW-zijde van de oprijlaan wordt de grens door de al eerder genoemde laan aangegeven, die aan de ZW-zijde overgaat in de eveneens reeds aangeduide bospartij. Aan de ZW-zijde wordt de bospartij begrensd door de Putstraat, die recht op de straatweg 'Vliek' is gelegen en die alhier de grens van de historische aanleg aangeeft. Het op de Biessenberg gelegen weiland en de bospartij aan de ZW-zijde van de Putstraat behoren weliswaar niet tot de historische aanleg van Vliek, maar spelen hierin als gezicht, groenbuffer en als coulisse een belangrijke rol. Aan de ZW-zijde eindigt de historische aanleg bij de grens van het erf van de boerderij op het kadastrale perceel Meersen nr. A2057. Alhoewel deze boerderij geen onderdeel van de historische aanleg uitmaakt, is dit vanuit historisch oogpunt belangwekkende gebouw als een vanuit het park en het kasteel bewust als gezichtspunt in de aanleg opgenomen compositorisch element voor de aanleg van groot belang. Aan de ZO-zijde van het erf van de boerderij wordt de grens van de historische aanleg door de NO-zijde van het rechte stuk van de straat 'Waterval' aangeduid en door het pad in het verlengde hiervan, tot het punt waar dit pad het slingerpad aan de bovenzijde van de Wijngaardsberg ontmoet.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description

HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT. In the park of the historic country estate Vliek, several elements have been preserved that date from the 18th century, when a simple formal layout was created at Vliek. This layout, which in broad outline was preserved until the second half of the 19th century, is shown globally on the Topographic and Military map from circa 1850. The main axis of this layout still exists today and is partly formed by the avenue planted with a few avenue trees (currently American oak, 20th century), which runs down from the Nieuw Vliekerweg located on the Biessenberg and ends at the road 'Vliek' situated in the valley. At the point where the roads crossed, several rectangular walled kitchen gardens were laid out, which still exist as such and which connect to the NE side of the driveway. As an axis, the avenue continues on the far side of the valley along the slope and thus runs partway in the direction of the top of the Wijngaardsberg located on the NE side of the valley. This axis was extended to the ridge in the second half of the 19th century, or at the beginning of this century, when Vliek was in the possession of the Van Meeuwen family, and is still marked on this side by avenue trees, now partly in a double and partly in a single row of trees (currently oaks circa 1900). It is unclear whether this section of the axis ever served as a watercourse or as an avenue.

On the map from circa 1850, it can be seen that at the foot of the Wijngaardsberg there was a series of seven rectangular water basins, which were partly excavated in the second half of the 19th century. The two water basins on either side of the main axis were during this period excavated into a simple oval-shaped pond (NE side) and into a spacious landscape-style pond with an islet (SW side). The latter landscape-style pond is visible on a photograph from before 1900 (collection Jhr v. Meeuwen), as well as a winding path that led from the approach to the house to the Wijngaardsberg. The section of this winding path to the northeast of the large landscape-style pond still exists today. The water basin to the southwest of the aforementioned pond was also excavated into a landscape-style pond, but this pond has silted up over time. On the NE side of the oval-shaped pond there are also two ponds that have silted up over time; at these ponds the formal form of the layout can still be recognized. Furthermore, on the SW side of the section of the main axis on the Wijngaardsberg, several ponds were laid out, unless this occurred in the years 1907-1908, when the garden architect Dirk Frederik Tersteeg realized a layout at Vliek. On the Topographic and Military map from 1935, three ponds are indicated at this location. Of these ponds, a round basin still exists at the foot of the Wijngaardsberg, which is indicated on Tersteeg's design (collection Jhr. v. Meeuwen), and a small heart-shaped pond situated somewhat higher, surrounded by rhododendrons and woodland, located just to the northeast of this, which is fed by a natural spring on the spot and has been there from the outset. Just to the northeast of the oval pond, at the foot of the wooded Wijngaardsberg, the structure of a meanwhile silted-up weir pond is still visible, which was connected via a pipe system to the house and to the large landscape-style pond. This weir supplied (part of) the water supply for the house and provided the water pressure for a fountain in the aforementioned landscape-style pond; underwater and underground, part of the fountain and the pipe system are still present. In the second half of the 19th century, at the foot of the Wijngaardsberg, further in a southwesterly direction, a neo-Gothic garden house was built, over which an artificial waterfall also flowed. The water was led via a pipe system from a small reservoir to the garden house and flowed via an artificial waterfall over the garden house. Only the foundations of the garden house have been preserved. The location of the reservoir is still recognizable in the wood.

In the second half of the 19th century, the Wijngaardsberg in its entirety was wooded (currently oak, beech, acacia, plane tree, coniferous wood, 19th century, circa 1900 and 20th century) - unless this wooding took place largely at the beginning of this century - and provided with a simple network of winding paths. Insofar as the Biessenberg, located on the NW side of the valley, was not yet planted, it was also wooded in part (currently beeches and mixed deciduous wood, circa 1900). Adjacent to the driveway, a transverse avenue was laid out around 1930 (currently double beech, circa 1900), which connects at right angles to the SW side of the driveway, runs in a southwesterly direction and merges into the aforementioned wooded area. The transverse avenue is not yet indicated on the Topographic and Military map from 1924 but is on that from 1935. In this way, the backdrops which naturally surround the valley were furnished, thereby increasing the contrast between the openness of the valley and the enclosure of the hills on either side. The natural curved course of the foot of the Wijngaardsberg and the Biessenberg means that the valley lying between them runs in wide arcs. A situation almost ideal for the layout of a landscape-style park in the Netherlands.

The main motif of this layout is the valley on the SW and NE sides of the castle, whose outlines are determined by a winding watercourse at the foot of the Wijngaardsberg and by the winding course of the road ('Vliek', Catharinastraat). The castle forms the 'piece de resistance'. Originally, the rectangular water basins in the valley were connected by a watercourse on the NW side of it, which were filled in during the second half of the 19th century; on the SE side, the aforementioned winding water arm was then created, which emphasizes the curved course of the foot of the Wijngaardsberg and which enlivens the view from the castle in this direction. In addition to the 'natural' delimitation of the valley by the Biessenberg and the Wijngaardsberg, the views from the castle into the part of the park layout situated in the valley and the views within the park itself are arranged and given perspective by various groups of trees, such as by the group of 19th-century oaks on the NE side of the farmhouses, the groups of trees to the southwest of the house (plane tree, oak, robinia, ash, beech, chestnut, walnut, circa 1900), further in a southwesterly direction in the valley by a group with plane tree and beech (circa 1900) and a group with oak and beech (circa 1900).

In the years 1907-1908, Tersteeg drew up a plan for the park in the immediate vicinity of the castle (collection Jhr v. Meeuwen), which was executed and which in 1915 was partly simplified by the garden architect Leonard Springer (design in the Department of Special Collections, Agricultural University Wageningen). Directly adjoining the SW and SE sides of the castle, a terraced layout at different levels was realized, which are connected to each other by means of brick stairs. The terraces on the SW side of the castle are projected on the axis of the driveway and emphasize the sloping driveway in relation to the front facade of the castle. A situation which comes to the fore for the first time in Tersteeg's design and was probably not noticed beforehand. On the SE side of the bakehouse, Tersteeg designed a neo-formal parterre, which has now completely disappeared. Furthermore, probably Springer or Tersteeg planted, for the sake of the privacy of the terraced layout, the edge on the SE margin of the road 'Vliek', which consists of horse chestnut, beech, conifer, cedar and juniper. On the north side, this edge consists of tree and shrub groups through which views of the Biessenberg are possible from the terraced layout and from the house. Tersteeg designed the access bridge to the islet and possibly the rustic bathhouse, which adorns the south side of the islet in the landscape-style pond, unless this little house was placed here in the second half of the 19th century. Springer had the bridge, which Tersteeg had projected at right angles to the parterre directly on the SW side of the house, moved to its current position on the north side of the islet. Over time, the assortment of planting on the terraces on the SW side of the castle has been greatly simplified.

Originally, the Wijngaardsberg marked the boundary of the historical layout on the NE side, but the view in this direction has been somewhat disturbed by recent construction. Now the SW side of the Klein Berhemmerweg marks the boundary of the historical layout here. In a northeasterly direction, this road runs upward and offers a view of the irregular and steep wooded slopes (oak, beech and coniferous wood, 19th century and circa 1900) of the Wijngaardsberg. On the NW side, this road turns at right angles into the Catharinastraat, which marks the boundary of the historical layout here. Further to the southwest, where the Catharinastraat merges into the road 'Vliek', the boundary turns at right angles in a northwesterly direction at the point of the rectangular walled kitchen gardens, to coincide with the NE side of the driveway at the end of these gardens. On the SW side of the driveway, the boundary is marked by the aforementioned avenue, which on the SW side merges into the likewise already indicated wooded area. On the SW side, the wooded area is bounded by the Putstraat, which runs straight onto the road 'Vliek' and which marks the boundary of the historical layout here. The meadow on the Biessenberg and the wooded area on the SW side of the Putstraat do not belong to the historical layout of Vliek, but play an important role in it as a view, green buffer and as a backdrop. On the SW side, the historical layout ends at the boundary of the farmstead on the cadastral plot Meersen no. A2057. Although this farmhouse is not part of the historical layout, this historically significant building is included as a consciously chosen focal point from the park and the castle as a compositional element of great importance to the layout. On the SE side of the farmstead boundary, the boundary of the historical layout is indicated by the NE side of the straight section of the street 'Waterval' and by the path in its extension, until the point where this path meets the winding path at the top of the Wijngaardsberg.

Nearby in the register

Tuin, park en plantsoen, Vliek 1Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Tuin, park en plantsoen, Vliek 1Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Bijgebouwen kastelen enz., Vliek 1Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
Tuin, park en plantsoen, Vliek 1Tuin, park en plantsoenunder 1 mi

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0

All Tuin, park en plantsoen in Limburg All Province Limburg records All Netherlands Heritage registers Historical markers (US)National Register of Historic Places (US)

See your own family's places on a living map