TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Historische aanleg, Rijksstraatweg bij 18

Nieuwersluis, Utrecht, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Tuin, park en plantsoen
Function
Historische aanleg
Category
onroerend gebouwd
Address
Rijksstraatweg bij 18, 3631 AC Nieuwersluis (Stichtse Vecht 26)
Place
Nieuwersluis
Municipality
Stichtse Vecht
Province
Utrecht
Country
Netherlands
Coordinates
52.19275, 5.00125
Part of complex
403057
Monument number
403059

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG. Van de historische tuin- en parkaanleg van Sterreschans zijn nog verscheidene elementen uit het eind van de 17e eeuw en uit de 18e eeuw bewaard gebleven. De lichtgebogen Vechtoever vormt de oorspronkelijke oostgrens van Sterreschans. De ten noorden van het huis gelegen rechthoekige moestuin is sinds de stichting van de buitenplaats (ca. 1688) op de oudste kaarten van de streek reeds te zien; in de loop van de 20e eeuw is de noordelijke helft aan Rupelmonde gekomen en wordt de deling door een houten schutting gemarkeerd. De zuidelijke wetering en het rechte kanaal in het verlengde hiervan aan de over(West-)zijde van de Rijksstraatweg is vanouds de zuidgrens van Sterreschans en het huidige overpark. De scheiding tussen beide parkgedeelten wordt vanouds door de Rijksstraatweg gevormd. Op de Topografische en Militaire kaart uit 1850 is te zien, dat vanuit het huis een vrij uitzicht bestond op het aan de overzijde van de Vecht gelegen polderlandschap, een situatie, die tot op heden in grote trekken behouden is; wellicht duidt dit vrije uitzicht op het bestaan van een servituut. Vermoedelijk werd kort na 1815, in welk jaar de vermogende en erudiete Amsterdamse lakenkoopman Adriaan Paets van Troostwijk Sterreschans verwierf en het huis van een classicistische voor- en achtergevel (tuingevel, later in de 19e eeuw gewijzigd) voorzag, een parkaanleg in landschapsstijl aangelegd, die het terrein rond het huis en van het overpark in beslag nam. Deze aanleg, met een gedeelte van zijn stoffering van zomereik, beuk, paardekastanje, acacia, linde, es en okkernoot, is grotendeels bewaard gebleven en bestaat ondermeer uit een ruime ovaalvormige oprit aan de westzijde van het huis met aan weerszijden een patroon van slingerpaden en aan de noordzijde een door taluds omgeven slingervijver. In ca. 1920 werd het gezicht op het huis aan de oprit ter hoogte van de loodrecht op de westgevel geprojecteerde ingang aan de Rijksstraatweg met taxus dichtgezet om de privacy van de bewoners van Sterreschans te verhogen. De aanleg van het overpark maakt in compositorisch opzicht een geheel uit met het parkgedeelte rond het huis. Weliswaar worden beide parken door de Rijksstraatweg van elkaar gescheiden, de wandelpaden gaan echter in elkaar over en vormen compositorisch en qua aanleg een totaliteit. In iconologisch opzicht heeft het overpark nog een andere betekenis die het eerstgenoemde parkgedeelte mist. Centraal in deze aanleg is de hallehuisvormige boerderij uit de tweede helft van de 18e eeuw gelegen. Aan de noordzijde ligt een weiland, dat aan de noordoost- en oostzijde door een bosstrook met slingerpaden wordt begrensd. Ten zuiden van de boerderij een beboste aanleg in landschapsstijl met als hoofdmotief een grillig verlopende vijverpartij met haar slingerende oeververloop en een eiland, omringd door taluds en slingerpaden. Als zodanig vormt het overpark een 'ferme ornie', waarbij de boerderij met haar aangrenzende weide, padenstructuur, bos- en waterpartij een bewuste verwezenlijking is van toenmalige romantische en esthetische opvattingen over de schilderachtige kwaliteit van het boerenbedrijf in een ideale 'natuurlijke' entourage en over het boerenbedrijf als een moreel verheffende en dicht bij de 'natuur' staande bedrijfstak. In 1942 werd een strook aan de westzijde van het overpark aan de aanleg en verbreding van respectievelijk het Merwedekanaal en het Amsterdam-Rijnkanaal opgeofferd. Een gedeelte van de vijverpartij en een bosstrook met slingerpad zijn toen verloren gegaan. Aan de NO-zijde ligt de zogeheten overplaats van Rupelmonde, die in het kader van een vrijwillige ruilverkaveling in 1942 aan Sterreschans werd toegevoegd. De indeling van dit gedeelte is als volgt. Ten noordoosten van een slingerlaan met houtwal uit omstreeks 1820 de zogenoemde Hobbelaan, aan beide zijde door een sloot begeleid. De Hobbelaan begint aan de straatweg en liep vroeger als kerkepad door naar Ter Aa. In de sloot ten noorden van dit kerkepad een gemetselde overlaat. Aangrenzend een 'bosje van vermaak' en de vroegere moestuin. Sinds 1942 is dit gedeelte met een dwarslaan doorsneden die via een brug uitkomt op een weide. De brug ligt over een langgerekte en tamelijk brede vijver (ca 1850). Aan de noordoostzijde wordt het terrein afgesloten met een rechte laan uit 1760, beplant met lindes, oorspronkelijk met beuk en later paardenkastanjes en een sloot. Er zijn geen tot op heden concrete bewijzen gevonden, die een toeschrijving van deaanleg in landschapsstijl van Sterreschans aan een bepaalde tuinarchitect rechtvaardigen. Omstreeks 1920 werd de oprit naar het koetshuis annex tuinmanswoning en stenen schuur, waarvan een vertakking naar het hoofdgebouw leidt, in zuidelijke richting tot haar huidige rechte verloop verlegd, waarbij ook de west- en zuidgrens van de moestuin werd rechtgetrokken. Oorspronkelijk begon deze oprit aan de Rijksstraatweg ter hoogte van de huidige houten schutting, die de moestuin in tweeën deelt; deze oprit, die aan de west- en zuidgrens van de moestuin grensde, had een gebogen verloop en maakte deel uit van de aanleg in landschapsstijl.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT. Several elements from the late 17th century and 18th century of the historic garden and park layout of Sterreschans have been preserved. The gently curved Vecht bank forms the original eastern boundary of Sterreschans. The rectangular kitchen garden located to the north of the house has been visible on the oldest maps of the region since the establishment of the country estate (ca. 1688); in the course of the 20th century the northern half came to Rupelmonde and the division is marked by a wooden fence. The southern watercourse and the straight canal in its extension on the other (west) side of the Rijksstraatweg has since time immemorial been the southern boundary of Sterreschans and the current over-park. The separation between both park sections has since time immemorial been formed by the Rijksstraatweg. On the Topographic and Military map from 1850 it can be seen that from the house there was a clear view onto the polder landscape lying on the other side of the Vecht, a situation that has been largely preserved to the present day; perhaps this clear view indicates the existence of a servitude. Presumably shortly after 1815, the year in which the wealthy and erudite Amsterdam cloth merchant Adriaan Paets van Troostwijk acquired Sterreschans and provided the house with a classicistic front and rear facade (garden facade, later modified in the 19th century), a landscape-style park layout was created, which occupied the terrain around the house and the over-park. This layout, with a portion of its planting of summer oak, beech, horse chestnut, acacia, linden, ash and walnut, has been largely preserved and consists among other things of a spacious oval-shaped driveway on the west side of the house with on either side a pattern of winding paths and on the north side a meandering pond surrounded by embankments. Around 1920 the view of the house from the driveway at the level of the entrance projected perpendicular to the west facade on the Rijksstraatweg was blocked with yew to increase the privacy of the residents of Sterreschans. The layout of the over-park forms a compositional whole with the park section around the house. Although both parks are separated from each other by the Rijksstraatweg, the walking paths flow into each other and form compositionally and in terms of layout a totality. From an iconological point of view, the over-park has another significance that the first-mentioned park section lacks. Central to this layout is the hall-house-shaped farmhouse from the second half of the 18th century. On the north side lies a meadow, which on the northeast and east sides is bordered by a wooded strip with winding paths. South of the farmhouse a wooded layout in landscape style with as main motif an irregularly running pond complex with its meandering bank run and an island, surrounded by embankments and winding paths. As such, the over-park forms a 'ferme ornée', whereby the farmhouse with its adjoining meadow, path structure, wooded and water section is a conscious realization of contemporary romantic and aesthetic views on the picturesque quality of the farm enterprise in an ideal 'natural' setting and on the farm enterprise as a morally uplifting and close to 'nature' standing enterprise. In 1942 a strip on the west side of the over-park was sacrificed to the construction and widening of respectively the Merwede Canal and the Amsterdam-Rhine Canal. Part of the pond complex and a wooded strip with winding path were lost then. On the northeast side lies the so-called over-place of Rupelmonde, which in the context of a voluntary land consolidation in 1942 was added to Sterreschans. The layout of this section is as follows. To the northeast of a winding avenue with a hedgerow from around 1820 the so-called Hobbelaan, accompanied on both sides by a ditch. The Hobbelaan begins at the road and formerly ran as a church path through to Ter Aa. In the ditch to the north of this church path a brick weir. Adjacent a 'pleasure grove' and the former kitchen garden. Since 1942 this section has been crossed by a transverse avenue which via a bridge leads onto a meadow. The bridge lies over an elongated and fairly broad pond (ca 1850). On the northeast side the terrain is closed off with a straight avenue from 1760, planted with lindens, originally with beech and later horse chestnuts and a ditch. No concrete evidence has been found to date that would justify attributing the landscape-style layout of Sterreschans to a particular garden architect. Around 1920 the driveway to the coach house adjoining the gardener's dwelling and stone barn, of which a branch leads to the main building, was relocated in a southern direction to its current straight run, whereby also the west and south boundary of the kitchen garden was straightened. Originally this driveway began on the Rijksstraatweg at the level of the current wooden fence, which divides the kitchen garden in two; this driveway, which bordered the west and south boundary of the kitchen garden, had a curved run and formed part of the landscape-style layout.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map