Rijksmonumentenregister · Netherlands
Werk-woonhuis, Bakkerstraat 17
Arnhem, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Werk-woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Bakkerstraat 17, 6811 EG Arnhem (and others)
- Place
- Arnhem
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.98039, 5.90834
- Monument number
- 8297
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Leiden University LibrariesLeiden University Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1787 map "[Kaart figuratif van alle de operatien en marssen den K. Pruissichen troupes... van Woesel aff tot binnen de provintie van Hollandt en Amsterdam in d. j. 1787 enz.] COLLBN Port 4 N 75 sheet 3" (Leiden University Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Fors huis "de Crabbe", met lijstgevel (ca.1800), waarin deuromlijsting in Lod.XVI. Drie kleinere achterhuizen (XV-XVIII) met top- en trapgevels met ezelsruggen. Tegen noordgevel achterhuizen een 16de eeuwse vierkante toren, waarin kruisgewelf op platte ribben. Meest oostelijke achterhuis (XV) in zeer complete staat bewaard, met in zuidgevel oorspronkelijk kruisvenster en tandfries. Voorts in de gevels diverse interessante details, zoals gave 18de eeuwse vensters met oorspronkelijke schuiframen en tal van bouwsporen. Vele belangwekkende inwendige elementen, zoals kelder (XV), kapconstructies en balklagen met sleutelstukken (XV- XVIII), keuken met aanrecht, schouw, kasten (XVIII), schouwgewelfje op 17de eeuwse gebeeldhouwde consoles in achterhuis.
Het huis "de Crabbe" bezit een gecompliceerde opzet en bouwgeschiedenis. De thans nog aanwezige oudste bouwdelen van het pand dateren uit de 15de eeuw (meest oostelijke achterhuis). Dat het om een van de aanzienlijke middeleeuwse huizen in Arnhem gaat, geeft de aanwezigheid van een forse toren aan, die reeds op de midden 17de eeuwse kaarten van Blaeu staat aangegeven. Het omstreeks 1800 sterk gemoderniseerde voorhuis bezit een drietal oude achterhuizen, die aan de noordelijke zijde geheel vrij staan aan een steeg, toegankelijk via een poortje aan de Bakkerstraat. Deze achterhuizen hebben gezien de vele bouwsporen en -restanten een middeleeuwse oorsprong. In de 18de eeuw zijn veel herstellingen en vernieuwingen uitgevoerd. Uit deze periode dateren de in de zuidgevels aanwezige vensters met schuiframen met schouderboogvormige bovenzijde, de bovenbouw van het tweede achterhuis en verschillende inwendige elementen zoals de fraai bewaard gebleven keuken.
Het huis "de Crabbe" werd van 1735 tot 1868 achtereengevolgens bewoond door de bekende drukkers en boekverkopers Gideon de Gast en zijn zoon Louis, Paulus Nijhoff, zijn zoon Isaac Anne en kleinzoon Paulus Nijhoff. De 18de eeuwse verbouwingen zullen na de aankoop in 1735 zijn uitgevoerd. Thans bezit het pand wat betreft de onderbouw een winkelfunctie. De huidige winkelpui is van recente datum, met behoud van de oude deuromlijsting in Lod.XVI-stijl.
Omschrijving
Het pand is gesitueerd in de oostelijke gevelwand van de Bakkerstraat. Links bevindt zich een door een eenvoudig bakstenen poortje afgesloten steeg. Het gecompliceerde pand bestaat uit een voorhuis en drie achter elkaar gelegen achterhuizen. Tegen de noordgevel van het middelste achterhuis staat een vier- kante toren. Het voorhuis bezit een rechthoekige plattegrond, twee volledige bouwlagen en een zolderverdieping met twee naast elkaar gelegen zadeldaken, die middels een lessenaarsdak zijn aangekapt aan de hoog opgetrokken voorgevel (mezzanino). Tegen de achtergevel staat een tweelaags achterhuis met zadeldak, gedekt met gesmoorde pannen, en aan de achterzijde aansluitend op een middeleeuwse trapgevel met ezelsrugvormige afdekkingen. Op de achtergevel hiervan sluit een wat lager achterhuis aan, bestaande uit twee bouwlagen en een zadeldak met rode oud Hollandse pannen. Dit achterhuis bezit een middel- eeuwse onderbouw en een 18de eeuwse verdieping met kap tussen 18de eeuwse topgevels. Tegen de noordgevel van dit achterhuis en de achtergevel van het eerste achterhuis staat een vierkante toren, waarvan drie geledingen bewaard bleven. De toren sluit af met een flauw hellend schilddakje. Tegen de achtergevel van het middelste achterhuis bevindt zich een derde huis, betaande uit een hoge bouwlaag, een zadeldak en middeleeuwse trapgevel aan de achterzijde.
Het vrijwel geheel vroeg 19de eeuwse voorhuis is gemetseld in baksteen in kruisverband en bezit een vier traveeen brede voorgevel met grotendeels vernieuwde pui. Oorspronkelijk is nog de monumentale deuromlijsting in late Lod.XVI stijl, voorzien van kroonlijst op consoles en een fries met slingerranken. In de bovenliggende bouwlagen eenvoudige vensters met strekken, hardstenen lekdorpels en 6-ruits schuiframen of dubbele 2-ruits draairamen. De gevel sluit af met een houten hoofdgestel met metopen en triglyfen. In de linker zijgevel bevindt zich een ingang met oud kozijn en moderne deur onder een bovenlicht met roedenverdeling.
Het eerste achterhuis bezit aan de steegzijde (noordgevel) een deels gepleisterde middeleeuwse gevel met Y-anker en twee kozijnen met 8-ruits schuiframen. De bakstenen bovenbouw vertoont 18de eeuw metselwerk en twee kozijnen met 18de eeuwse veelruits schuiframen.
In de zuidgevel van dit eerste achterhuis in de tweede bouwlaag twee 18de eeuwse vensters met veelruits schuif- ramen. Het tweede (middelste) achterhuis, dat ten opzichte van het eerste achterhuis inspringt, bezit aan de steegzijde (noordgevel) laat middeleeuws metselwerk en 18de eeuwse kozijnen onder rollagen, links een ingang met opgeklampte deur met 4-ruits bovenlicht, rechts een venster met 28-ruits schuifraam. Voor de ramen diefijzers. In de tweede bouwlaag een 18de eeuws venster met 30-ruits schuifraam met schouderboogvormige bovendorpel. De zuidgevel is gemetseld in middeleeuwse baksteen (formaat 28x6«-7x13-14 cm.). In deze gevel een kelderlicht en in de tweede bouwlaag twee grote 18de eeuwse vensters met veelruits schuiframen en schouderboovormige bovendorpels. De toren is gemetseld in 16de eeuwse baksteen (formaat 25«-5-12 cm, 10 lgn = 64 cm.) en bezit boven de vensters gemetselde bogen. De huidige vensters bezitten 19de eeuwse schuiframen. Grote laatmiddeleeuwse Y-ankers. De toren bezit beneden een originele, in verband gemetselde afschuining met natuurstenen blokken beneden.
Het derde achterhuis is geheel gemetseld in middeleeuwse baksteen (formaat 26-28«x6«x14, 10 lgn = 83 cm.). De achtergevel is gepleisterd. In de noordgevel, afsluitend met een bloktandlijst, bevinden zich twee grote 18de eeuwse vensters met veelruits schuiframen. In de zuidgevel bevindt zich links een dichtgezet middeleeuws venster met sponning in de dagkanten en rechts een groot natuurstenen kruiskozijn, waarachter een kleiner, jonger venster. Fragmenten van bloktandlijsten.
In het inwendige zijn onder meer van belang: in het voorhuis driezijdig omlopende kapconstructie met gepende gebinten (ca.1800), aan de achterzijde aansluitend op bakstenen topgevels met vlechtingen. In het eerste achterhuis 18de eeuws balkenplafond. Het tweede achterhuis is onderkelderd met een kelder met hoog tongewelf, 18de eeuwse bakstenen trap en natuurstenen trap naar toegang steegzijde. In de kelder drie kaarsnissen. In de eerste bouwlaag een vrijwel compleet bewaarde laat 18de eeuwse keuken met houten en betegelde wanden, rode Wesersteen op de vloer, aanrecht met houten deurtjes, natuurstenen gootsteen, oude kozijnen en deuren. Balkenplafond met sleutelstuk (XVI?). Voorts 18de eeuwse kapconstructie. Het derde achterhuis bevat tegen de binnenzijde van de westgevel een dubbel gewelfje ter ondersteuning van een schoorsteen. De gewelfjes rusten op kleine gebeeldhouwde hoofdjes (ca.1600). Voorts tegen de oostgevel aanzetten verdwenen schouw. Oud balkenplafond met eenvoudig geprofileerde sleutelstukken. Hierboven een kapconstructie bestaande uit twee dekbalkgebinten met vellingkanten, pengatverbindingen en gesneden telmerken.
De eerste geleding van de toren wordt overkluisd door een kruisgewelf met brede platte ribben. In bovenliggende geledingen van de toren diverse oude kozijnen en een wandkastje met houten pilastertjes en paneeldeurtje.
Waardering
Gecompliceerd opgezet huis, waarvan voorhuis met lijstgevel uit ca. 1800, drie grotendeels middeleeuwse achterhuizen met diverse belangwekkende bouwsporen en - onderdelen uit 15de eeuw tot 19de eeuw, 16de eeuwse toren met overwelfde onderbouw. Vele belangrijke interieurelementen (XV-XVIII). Het huis "de Crabbe" is van algemeen belang wegens architectuur- en cultuurhistorische waarde. Het huis heeft een interessante en afleesbare bouwgeschiedenis (uitstrekkend van XV-ca. 1800), van belang voor de architectuur-/bouwhistorische wetenschap. De forse lijstgevel heeft voor de Bakkerstraat een hoge beeldwaarde. Voorts door de gecompliceerde opzet met reeks achterhuizen van stedebouwkundig belang als onderdeel van de oorspronkelijke nederzettingsstructuur (rooilijnen, verkaveling) van de middeleeuwse stadskern van Arnhem.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Impressive house "de Crabbe", with cornice-topped facade (ca.1800), featuring a door frame in Late Lod.XVI. Three smaller outbuildings (XV-XVIII) with spout gables and stepped gables with saddle-back crests. Against the north facade of the outbuildings a 16th-century square tower, containing cross vault with flat ribs. The easternmost outbuilding (XV) preserved in very complete condition, with original cross window in south facade and dentil frieze. Furthermore various interesting details in the facades, such as fine 18th-century windows with original sash frames and numerous building traces. Many noteworthy interior elements, such as cellar (XV), roof truss structures and beam ceilings with keystone pendants (XV-XVIII), kitchen with sink, chimney, cupboards (XVIII), small vault on 17th-century carved consoles in outbuilding.
The house "de Crabbe" has a complicated layout and building history. The oldest building components still present on the property date from the 15th century (easternmost outbuilding). The presence of a substantial tower indicates that this is one of the notable medieval houses in Arnhem, already indicated on the mid-17th-century maps of Blaeu. The forecourt, extensively modernised around 1800, contains three old outbuildings, which stand completely free on the north side overlooking an alley, accessible via a small gate on the Bakkerstraat. These outbuildings, given the numerous building traces and remains, have medieval origins. In the 18th century many repairs and renovations were carried out. From this period date the windows with sash frames with shoulder-arch-shaped top sections present in the south facades, the upper structure of the second outbuilding and various interior elements such as the beautifully preserved kitchen.
The house "de Crabbe" was occupied successively from 1735 to 1868 by the well-known printers and booksellers Gideon de Gast and his son Louis, Paulus Nijhoff, his son Isaac Anne and grandson Paulus Nijhoff. The 18th-century alterations were likely carried out after the purchase in 1735. The property currently has a retail function as regards the lower storey. The current shop front is of recent date, with preservation of the old door frame in Lod.XVI style.
Description
The property is situated in the east-facing facade wall of the Bakkerstraat. On the left is an alley enclosed by a simple brick gateway. The complicated property consists of a forecourt and three outbuildings arranged one behind the other. Against the north facade of the middle outbuilding stands a square tower. The forecourt has a rectangular ground plan, two full storeys and an attic storey with two adjacent gabled roofs, which are adjoined to the high-rising front facade via a catslide roof (mezzanine). Against the rear facade stands a two-storey outbuilding with gabled roof, covered with ridge tiles, and adjoining at the rear a medieval stepped gable with saddle-back-shaped coverings. On the rear facade of this a somewhat lower outbuilding adjoins, consisting of two storeys and a gabled roof with red old Dutch tiles. This outbuilding has a medieval base storey and an 18th-century storey with roof between 18th-century spout gables. Against the north facade of this outbuilding and the rear facade of the first outbuilding stands a square tower, of which three storeys remain. The tower is closed off with a shallow-sloping hipped roof. Against the rear facade of the middle outbuilding is situated a third house, consisting of a high storey, a gabled roof and medieval stepped gable on the rear.
The virtually entirely early 19th-century forecourt is built in brick in Flemish bond and has a four-bay-wide front facade with largely renewed shop front. Still original is the monumental door frame in late Lod.XVI style, provided with cornice on consoles and a frieze with scroll ornaments. In the storeys above simple windows with stretchers, ashlar sills and 6-pane sash frames or double 2-pane casement windows. The facade closes with a wooden main cornice with metopes and triglyphs. In the left side facade is situated a door with old frame and modern door beneath a fanlight with glazing bars.
The first outbuilding has on the alley side (north facade) a partly plastered medieval facade with Y-anchor and two frames with 8-pane sash frames. The brick upper structure shows 18th-century masonry and two frames with 18th-century multi-pane sash frames.
In the south facade of this first outbuilding on the second storey two 18th-century windows with multi-pane sash frames. The second (middle) outbuilding, which steps back relative to the first outbuilding, has on the alley side (north facade) late medieval masonry and 18th-century frames under roll mouldings, on the left a door with clamped frame with 4-pane fanlight, on the right a window with 28-pane sash frame. Anti-theft bars in front of the windows. In the second storey an 18th-century window with 30-pane sash frame with shoulder-arch-shaped top sill. The south facade is built in medieval brick (format 28x6½-7x13-14 cm.). In this facade a cellar light and on the second storey two large 18th-century windows with multi-pane sash frames and shoulder-arch-shaped top sills. The tower is built in 16th-century brick (format 25½-5-12 cm, 10 lengths = 64 cm.) and has moulded arches above the windows. The present windows have 19th-century sash frames. Large late medieval Y-anchors. The tower has below an original splayed base built in bond with ashlar blocks.
The third outbuilding is entirely built in medieval brick (format 26-28½x6½x14, 10 lengths = 83 cm.). The rear facade is plastered. In the north facade, closing with a dentil course, are situated two large 18th-century windows with multi-pane sash frames. In the south facade is situated on the left a sealed medieval window with splay on the edges and on the right a large ashlar cross window, behind which is a smaller, later window. Fragments of dentil courses.
In the interior are notably: in the forecourt a three-sided encircling roof truss structure with open frames (ca.1800), adjoining at the rear to brick spout gables with woven infill. In the first outbuilding 18th-century beam ceiling. The second outbuilding is cellaried with a cellar with high barrel vault, 18th-century brick stair and ashlar stair to access on alley side. In the cellar three candle niches. On the first storey an almost completely preserved late 18th-century kitchen with wooden and tiled walls, red Weser stone on the floor, sink with wooden doors, ashlar sink, old frames and doors. Beam ceiling with keystone pendant (XVI?). Furthermore 18th-century roof truss structure. The third outbuilding contains against the inside of the west facade a double vault in support of a chimney. The vaults rest on small carved heads (ca.1600). Furthermore against the east facade remains of a removed fireplace. Old beam ceiling with simply moulded keystone pendants. Above this a roof truss structure consisting of two collar-tie frames with cove mouldings, mortice-and-tenon connections and carved carpenters' marks.
The first storey of the tower is covered by a cross vault with broad flat ribs. In higher storeys of the tower various old frames and a wall cupboard with wooden pilasters and panelled door.
Valuation
Complicated house, of which forecourt with cornice-topped facade from ca. 1800, three largely medieval outbuildings with various noteworthy building traces and components from 15th century to 19th century, 16th-century tower with vaulted base storey. Many important interior elements (XV-XVIII). The house "de Crabbe" is of general importance due to its architectural and cultural-historical value. The house has an interesting and legible building history (extending from XV-ca. 1800), important for architectural/building-historical science. The substantial cornice-topped facade has high visual value for the Bakkerstraat. Furthermore of urban-planning importance due to its complicated layout with series of outbuildings as part of the original settlement structure (building lines, plot division) of the medieval town centre of Arnhem.
Nearby in the register
- Winkelwoning, Bakkerstraat 18Werk-woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Bakkerstraat 62 AWerk-woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Bakkerstraat 61Werk-woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Bakkerstraat 19Werk-woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.