TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Kazemat, Lunet IV Utrecht

Utrecht, Utrecht, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Kazemat
Category
onroerend gebouwd
Address
Lunet IV Utrecht
Place
Utrecht
Province
Utrecht
Country
Netherlands
Coordinates
52.06876, 5.13402
Part of complex
532432
Monument number
532435

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Cluster 47. Dubbele VIS-Kazemat / Mitrailleurkazemat.

NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE

Inleiding

DUBBELE VIS-KAZEMAT / MITRAILLEURKAZEMAT op Lunet IV, als in beperkte, seriematige vorm en in gewapend beton uitgevoerd, aan het bestaande defensiestelsel toegevoegd, klein verdedigingwerk. Dergelijke werken maakten deel uit van de modernisering van de verdediging via door middel van zogenoemde 'levende veldversterking', die meestal een verspreid karakter bezat. Tussen 1928 en 1935 verscheen in een aantal delen het Voorschrift Inrichten Stellingen no. 77 (V.I.S.). Deze boekwerken zijn ontstaan uit de wens tot standaardisering van de bouw van gewapend betonnen groepsschuilplaatsen en gevechtsopstellingen, waar het tot dan toe aan ontbrak. De voorschriften waren bedoeld voor de bouw van stellingen in oorlogsomstandigheden door de troepen zelf. Voor vredestijd zou de genie andere ontwerpen maken. Omdat het V.I.S. was bedoeld voor onervaren dienstplichtige militairen, waren de ontwerpen van de kazematten zo eenvoudig mogelijk, met rechthoekige vormen. Er werden verschillende bouwmogelijkheden per kazemattype gegeven (zowel enkel als dubbel), die aangepast konden worden aan de (oorlogs- en terrein)omstandigheden waaronder gebouwd moest worden. Ook de bewapening (kanon of mitrailleur) en het weerstandsvermogen kon per bouwwerk verschillen (nl. W 12-15, W 15-21 of W 21-28). Het eerste boekwerk van het V.I.S. was deel VII, Bouw van zware gewapend betonnen schuilplaatsen. Het gold vanaf de datum van verschijnen als norm voor de gehele Nederlandse krijgsmacht. In tegenstelling tot hetgeen de titel suggereert, handelt deel VII voornamelijk over gevechtsopstellingen. Slechts twee van de tien voorbeeldontwerpen betreffen schuilplaatsen. De voorschriften uit het V.I.S. waren sterk theoretisch van aard of gebaseerd op kennis en ervaringen uit de buurlanden en de Eerste Wereldoorlog. Er waren vanuit militaire kring dan ook verschillende kritische geluiden te horen, zowel over de gezondheidsrisico's van de manschappen, als in tactisch-technisch opzicht. Pas nadat een aantal V.I.S.-kazematten (in vredestijd) was gebouwd, kwam er een oefenkazemat tot stand, bedoeld voor de opleiding van bedienend personeel. Dit leidde tot enkele aanpassingen van de reeds gebouwde werken. In de Vesting Holland zijn in totaal ca. 40 V.I.S.-kazematten gebouwd, waarvan 34 stuks aan nieuwe of verbeterde accessen in het Oostfront Vesting Holland. Enkele hiervan kwamen tot stand op de Lunetten bij Utrecht, waaronder een dubbel uitgevoerd exemplaar op Lunet III en een andere aan de oostzijde van Lunet IV. Dubbele VIS-kazematten zijn zeer zeldzaam, omdat er slechts enkele zijn gebouwd, die bovendien niet alle meer bestaan.

Omschrijving

De DUBBELE VIS-KAZEMAT / MITRAILLEURKAZEMAT op Lunet IV is één van de V.I.S.-kazematten die in het midden van de jaren '30 werden gebouwd op de vier Lunetten te Utrecht. De kazemat is gebouwd ter bestrijking en verdediging van het acces Houtense Vlakte. De in gewapend beton uitgevoerde kazemat gaat grotendeels verborgen onder een aarden laag, maar de gevels met toegangen en schietgaten zijn ondanks de dekking ten dele zichtbaar. Het werk is gebouwd volgens het Voorschrift Inrichten Stellingen V.I.S. De kazemat is één bouwlaag hoog en rechthoekig van vorm, met een vlak dak. Aan de zijde van de schietgaten voor de mitrailleur hebben de wanden een dikte van 2.30 m, aan de bovenzijde is er een dekking van 1.50 meter beton, plus een laag aarde. De trechtervormige binnenwanden van de schietgaten zijn versterkt met een vertanding van spoorstaven. De twee toegangen bevinden zich in de nabije langsgevel. Boven toegang in reliëf "1935". De toegangen komen direct uit in de wachtruimten voor de manschappen. Beide wachtruimten hebben een korte doorgang naar de gevechtsruimten voor mitrailleurs. De beide wachtruimten zijn bovendien door een korte gang met elkaar verbonden. Het interieur omvat nog verschillende herkenbare onderdelen, zoals de opstelplaats voor het wapen, de schietgaten en resten van afsluitmiddelen.

Waardering

De DUBBELE VIS-KAZEMAT / MITRAILLEURKAZEMAT op Lunet IV is van algemeen belang vanwege:

* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is aangelegd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.

* Krijgshistorische waarden als onderdeel van een aaneengesloten militaire verdedigingslinie tussen de voormalige Zuiderzee en de Biesbosch. Deze bestond hoofdzakelijk uit een samenhangend systeem van inundatievelden en bijbehorende inundatiemiddelen en van schootsvelden. Dit systeem werd aangevuld met diverse, uit verschillende perioden daterende typen gebouwde of aangelegde (verdedigings)werken die dienden tot of bijdroegen aan afsluiting van niet te inunderen terreinen of andere accessen.

* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (20ste eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (20ste eeuw), c. het systeem van 'levende' veldversterking in de diepte (20ste eeuw).

Het onderdeel dateert uit 1935 en is een voorbeeld van een kazemat gebouwd naar het Voorschrift Inrichten Stellingen. Deze voorschriften verschenen tussen 1928 en 1935 met als doel een standaardisering van stellingen en bedoeld voor de bouw daarvan in oorlogstijd door de troepen zelf.

* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en in relatie tot verwante exemplaren op enkele andere Lunetten te Utrecht.

* Het onderdeel is zeldzaam omdat er slechts weinige dubbele V.I.S.-kazematten in Nederland zijn gebouwd - die intussen bovendien niet alle meer bestaan.

* Het onderdeel is tamelijk gaaf bewaard en het laat zich in het veld redelijk goed herkennen, waarbij de aarden dekking als een oorspronkelijk als zodanig bedoelde toevoeging mag worden beschouwd.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Cluster 47. Double VIS-Casemate / Machine-gun Casemate.

NEW HOLLANDIC WATERLINE

Introduction

DOUBLE VIS-CASEMATE / MACHINE-GUN CASEMATE on Lunet IV, as executed in limited, serial form and in reinforced concrete, added to the existing defence system, small fortification work. Such works formed part of the modernisation of the defence via so-called 'living field fortification', which usually had a dispersed character. Between 1928 and 1935, the Instruction for Establishing Positions no. 77 (V.I.S.) appeared in a number of parts. These manuals arose from the desire to standardise the construction of reinforced concrete group shelters and combat positions, which had been lacking until then. The instructions were intended for the construction of positions in wartime by the troops themselves. For peacetime, the engineers would create other designs. Because the V.I.S. was intended for inexperienced conscript soldiers, the designs of the casemates were as simple as possible, with rectangular forms. Various construction possibilities were given per casemate type (both single and double), which could be adapted to the (wartime and terrain) conditions under which construction had to take place. The armament (cannon or machine gun) and the resistance capacity could also differ per structure (namely W 12-15, W 15-21 or W 21-28). The first part of the V.I.S. was part VII, Construction of heavy reinforced concrete shelters. It was valid from the date of publication as a standard for the entire Dutch armed forces. Contrary to what the title suggests, part VII deals mainly with combat positions. Only two of the ten example designs concern shelters. The instructions from the V.I.S. were highly theoretical in nature or based on knowledge and experiences from neighbouring countries and the First World War. There were therefore various critical voices from military circles, both regarding the health risks to personnel and in tactical-technical terms. Only after a number of V.I.S. casemates (in peacetime) had been built did a training casemate come into being, intended for the training of operating personnel. This led to some adjustments to already constructed works. In the Fortress Holland, a total of approximately 40 V.I.S. casemates were built, of which 34 were on new or improved accesses in the Eastern Front Fortress Holland. Some of these were constructed on the Lunettes near Utrecht, including a double version on Lunet III and another on the east side of Lunet IV. Double VIS-casemates are very rare, because only a few were built, and moreover not all of them still exist.

Description

The DOUBLE VIS-CASEMATE / MACHINE-GUN CASEMATE on Lunet IV is one of the V.I.S. casemates that were built in the mid-1930s on the four Lunettes near Utrecht. The casemate was constructed for covering and defending the Houtense Vlakte access. The casemate, executed in reinforced concrete, is largely hidden beneath a layer of earth, but the facades with entrances and shooting apertures are partly visible despite the covering. The work was built according to the Instruction for Establishing Positions V.I.S. The casemate is one storey high and rectangular in form, with a flat roof. On the side of the shooting apertures for the machine gun, the walls have a thickness of 2.30 m, on the upper side there is a covering of 1.50 metres of concrete, plus a layer of earth. The funnel-shaped inner walls of the shooting apertures are reinforced with a toothing of rail bars. The two entrances are located in the nearby long facade. Above entrance in relief "1935". The entrances lead directly into the waiting rooms for personnel. Both waiting rooms have a short passage to the combat rooms for machine guns. Both waiting rooms are moreover connected to each other by a short corridor. The interior still includes various recognisable components, such as the emplacement for the weapon, the shooting apertures and remains of closure devices.

Valuation

The DOUBLE VIS-CASEMATE / MACHINE-GUN CASEMATE on Lunet IV is of general importance because of:

* Cultural-historical values as part of the New Hollandic Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 laid out by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others for approximately 125 years.

* Military-historical values as part of a continuous military defence line between the former Zuiderzee and the Biesbosch. This consisted mainly of a coherent system of inundation fields and associated inundation facilities and shooting fields. This system was supplemented with diverse types of built or constructed (defence) works dating from different periods, which served to or contributed to the closure of terrain not to be inundated or other accesses.

* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building, which is based on: a. the system of inundation and access defence (20th century), b. the race with increasingly strengthening offensive means (20th century), c. the system of 'living' field fortification in depth (20th century).

The component dates from 1935 and is an example of a casemate built according to the Instruction for Establishing Positions. These instructions appeared between 1928 and 1935 with the aim of standardising positions and intended for their construction in wartime by the troops themselves.

* Ensemble value and situational values as part of the New Hollandic Waterline. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex and in relation to related examples on some other Lunettes near Utrecht.

* The component is rare because only a few double V.I.S. casemates were built in the Netherlands - which moreover no longer all exist.

* The component is reasonably well preserved and can be reasonably well recognised in the field, whereby the earth covering may be considered as an addition originally intended as such.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map