Rijksmonumentenregister · Netherlands
Bijgebouwen, Kapelweg 9
Utrecht, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Bijgebouwen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Kapelweg 9, 3566 MK Utrecht
- Place
- Utrecht
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.11482, 5.13890
- Part of complex
- 532328
- Monument number
- 532338
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 33. Fortwachterswoning.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
FORTWACHTERSWONING, als binnen de gracht, bij de zuidelijke toegang tot het fort gelegen militaire dienstwoning. Omdat de meeste forten en andere (buiten de bebouwde kom gelegen) verdedigingswerken - wanneer er geen sprake was van mobilisatie of oefeningen - geen bezetting met militair personeel hadden, was er in veel gevallen een aparte woning of andersoortig onderkomen voor een beheerder of wachter. Soms had zo'n woning of onderkomen tevens een andere functie, zoals die van brug- of sluiswachterswoning. In een aantal gevallen kon de woning ter verdediging worden ingericht. Voor wat betreft de locatie van een wachterswoning waren er geen eenduidige standaarden; soms lagen ze op het fortterrein zelf - binnen de gracht - maar soms ook daarbuiten, maar vrijwel altijd aan de keelzijde van het fort. Ook het gebruikte bouwmateriaal varieert; meestal is baksteen of hout gebruikt. De fortwachterswoning van Fort Blauwkapel is in 1883 gebouwd en ligt aan de keelzijde van het fort, binnen de gracht langs de oostzijde van de toegangsweg - tegenover het reduit - en is uitgevoerd in baksteen onder een zadeldak. De eenvoudige plattegrond bestond op de begane grond uit een middengang over de gehele diepte van de woning met aan weerszijden via paneeldeuren bereikbare kamers; deze indeling is voorzien van diverse doorbraken (deuren en delen van de muren verdwenen), wijziging van de steektrap en een kamerindeling in de voorheen ongedeelde zolder.
Omschrijving
FORTWACHTERSWONING op rechthoekige plattegrond met één bouwlaag en een zadeldak evenwijdig aan de straat. De gevels zijn in blokken gepleisterd en crèmewit gesausd. De voorgevel is symmetrisch van opzet, met twee maal twee vensters ter weerszijden van de deur. Zowel de vensters als de toegang zijn getoogd en hebben diepe neggen. Van de luiken voor de vensters zijn enkele bewaard; de duimen zijn nog aanwezig. Eenvoudige schuiframen met glas in lood bovenlichten. De achtergevel heeft een kleine aanbouw van latere datum en dubbele openslaande deuren in plaats van vensters, maar wel dezelfde afwerking met de gepleisterde blokken en getoogde afwerking van de openingen. De kopgevels hadden in oorsprong één klein venster, in de noordgevel is dit nog aanwezig, in de zuidgevel twee vensters van latere datum. Het zadeldak heeft een overstek en een gootlijst op klossen, op de nok aan beide zijden een makelaar. Aan de voorzijde is in de as van de deur een dakkapel aanwezig. Op de verdieping (eenvoudige) spanten.
Waardering
De FORTWACHTERSWONING van Fort Blauwkapel is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd. Het betreft een onderdeel uit de periode 1871-1886, namelijk een eenlaagse, bakstenen dienstwoning uit 1883.
* Militairhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde bebouwing, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en vanwege de kenmerkende ligging aan de keelzijde van het fort.
* Het onderdeel is representatief omdat het een voorbeeld is van een op een verdedigingswerk ingerichte dienstwoning.
* Het onderdeel is tamelijk gaaf bewaard in hoofdvorm en bouwkundige detaillering van het exterieur.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 33. Fort Keeper's Residence.
NEW HOLLANDIC WATERLINE
Introduction
FORT KEEPER'S RESIDENCE, as a military service dwelling situated within the moat, at the southern entrance to the fort. Because most forts and other (located outside built-up areas) defensive works – when not in a state of mobilisation or exercises – had no occupation by military personnel, in many cases there was a separate dwelling or other accommodation for a manager or keeper. Sometimes such a dwelling or accommodation also served another function, such as that of a bridge or sluice keeper's residence. In a number of cases the dwelling could be fitted out for defence. With regard to the location of a keeper's residence, there were no uniform standards; sometimes they were located on the fort grounds itself – within the moat – but sometimes also outside, but almost always on the gorge side of the fort. The building material used also varies; usually brick or wood was used. The fort keeper's residence of Fort Blauwkapel was built in 1883 and is situated on the gorge side of the fort, within the moat along the east side of the access road – opposite the redoubt – and is executed in brick under a gabled roof. The simple floor plan consisted on the ground floor of a central corridor over the entire depth of the dwelling with rooms accessible via panel doors on either side; this layout is provided with various openings (doors and parts of the walls have disappeared), modification of the stair and a room layout in the previously undivided loft.
Description
FORT KEEPER'S RESIDENCE on rectangular floor plan with one storey and a gabled roof parallel to the street. The façades are rendered in blocks and cream-white washed. The front façade is symmetrical in design, with two by two windows either side of the door. Both the windows and the entrance are arched and have deep recesses. Some of the shutters for the windows are preserved; the hinges are still present. Simple sash windows with leaded glass fanlights. The rear façade has a small extension of later date and double French doors instead of windows, but with the same finish of rendered blocks and arched treatment of the openings. The gable-end walls originally had one small window, which still exists in the north gable, and two windows of later date in the south gable. The gabled roof has an overhang and a gutter moulding on brackets, on the ridge on both sides a tie-rod. On the front is a roof dormer in line with the door. On the upper storey (simple) rafters.
Valuation
The FORT KEEPER'S RESIDENCE of Fort Blauwkapel is of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the New Hollandic Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially constructed from 1815 by him, Jan Blanken and Major-Engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others for approximately 125 years. This concerns a component from the period 1871-1886, namely a single-storey brick service dwelling from 1883.
* Military-historical values, in particular as an expression of construction related to military-strategic building, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century), b. the race with increasingly strengthened offensive means (19th century).
* Ensemble value and situational values as part of the New Hollandic Waterline. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex and because of the characteristic location on the gorge side of the fort.
* The component is representative because it is an example of a service dwelling arranged on a defensive structure.
* The component is fairly well preserved in principal form and constructional detailing of the exterior.
Nearby in the register
- Bijgebouwen, Kapelweg 1Bijgebouwenunder 1 mi
- Bijgebouwen, Kapelweg 7Bijgebouwenunder 1 mi
- Versperring, Fort Blauwkapel UtrechtVersperringunder 1 mi
- Kerk, Kapeldwarsweg 21Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.