Rijksmonumentenregister · Netherlands
proefboerderij
Wageningen, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1953
- Address
- Haarweg 12, 6709 PJ Wageningen (and others)
- Place
- Wageningen
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.96699, 5.64482
- Monument number
- 532052
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1914 map "Verklaring van het algemeen nut der onteigening van eigendommen in de gemeente Horssen, noodig voor den aanleg van eene wetering door het waterschap "de Gecombineerde waterlossing der polderdistricten Rijk van Nijmegen en Maas en Waal"" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Een in 1954 gebouwde PROEFBOERDERIJ met VOORHUIS en twee geschakelde SCHUREN, een vrijstaande SCHUUR en MESTPLAAT met GIERKELDER voor de toenmalige Afdeling Fysiologie der Dieren van de Landbouw Hogeschool (thans landbouwuniversiteit) Wageningen. De boerderij is ontworpen door de architecten P.H.N. Briët, J. Bleeker en A. Wijtzes in opdracht van de Rijksgebouwendienst ten behoeve van de vakgroep Dierfysiologie gebouwd om proeven/ experimenten met dieren te kunnen doen om zo de productie van melk en vlees te verbeteren. Dit werd onder andere bereikt door het welzijn van de dieren te optimaliseren (bijvoorbeeld goed verwarmde stallen en uitgebalanceerd voedsel). Er werd hierbij gekozen voor een praktisch boerderijtype, waarbij de experimenten zo goed mogelijk uitgevoerd konden worden. Daarnaast was de proefboerderij een onderwijsgebouw, waar de studenten van de landbouwuniversiteit onderwijs kregen. Het geheel is te beschouwen een onderwijsgebouw in 'boerderij-jasje'.
Het is gelegen in het gebied Kortenoord aan de westzijde van Wageningen, in het overgangsgebied van bebouwing naar het landelijk gebied. Momenteel is de relatie met de landelijke omgeving nog ongeschonden, maar er zijn plannen om een woonwijk te realiseren direct naast het complex.
Na de oorlog nam het aantal studenten aan de Rijkslandbouwhogeschool in Wageningen sterk toe. Mede als gevolg hiervan kwamen er meerdere nieuwe onderwijsgebouwen tot stand, zoals het van rijkswege beschermde Laboratorium voor Landmeetkunde (1954). Dat er steeds meer belang werd gehecht aan kwalitatief goed ontworpen gebouwen, blijkt uit het feit dat de Rijksgebouwendienst ook externe architecten aantrok. Deze gebouwen moesten vooral functioneel zijn en werden overwegend traditioneel en eenvoudig vormgegeven. Dit geldt ook voor de proefboerderij voor Dierfysiologie.
De proefboerderij is tot stand gekomen in samenhang met het in 1953 door J. Wiedijk ontworpen proefbedrijf voor Landbouwplantenteelt. De vakgroepen dierfysiologie en landbouwplantenteelt hadden een nauwe relatie met elkaar, omdat het vee in de proefboerderij de nodige mest leverde voor de proefvelden en de gewassen op deze velden zorgden voor de meest optimale voeding voor het vee.
In de grote stal direct achter het voorhuis was plaats voor het groot vee en in de kleinere stal ernaast waren het jongvee en de tasruimte waar de oogst werd opgeslagen, ondergebracht. In de vrijstaande schuur achter op het erf werden de machines gestald en de varkens gehuisvest.
Het exterieur van het complex is thans nog zeer gaaf. In het interieur van de proefboerderij hebben enkele wijzigingen plaatsgevonden, maar de oorspronkelijke indeling met woongedeelte en stallencomplex is nog intact. Aan de inrichting is nog af te lezen hoe er geëxperimenteerd is (bijvoorbeeld verwarmingselementen aan het plafond).
De proefboerderij is een van de vele proefboerderijen uit de wederopbouwperiode en is als goede representant te beschouwen. De proefboerderij aan de Haarweg is één van de weinige exemplaren die nog grotendeels ongeschonden is. De meeste proefboerderijen zijn in de loop der tijd aangepast en/ of hebben een andere functie gekregen.
De proefboerderij is niet meer als zodanig in gebruik.
Beschrijving
Alle bebouwing op het het complex is uitgevoerd in een traditionalistische, Delftse School stijl, waarbij het voorhuis en de achterliggende stallen zijn uitgevoerd als een gelede Friese kop-hals-romp-boerderij met een H-vormig plattegrond. De verschillende bouwdelen zijn met elkaar verbonden door middel van tussenleden. De bebouwing op het erf vertoont grote samenhang door de eenheid in bouwstijl, kleur- en materiaalgebruik.
Aan de noordzijde op het erf ligt de vrijstaande schuur met daarnaast, oostelijk gelegen, de mestplaat met gierkelder.
Exterieur:
Zowel de boerderij als de erachter gelegen vrijstaande schuur zijn opgetrokken in bakstenen gevels, voorzien van daken met rode Verbeterde Hollandse pannen en een rieten isolatielaag, betonnen (ventilatie)vensters en houten (deel)deuren. In het oostelijk dakvlak van de grote schuur is een hijsluik met een zadeldakje erboven aangebracht. De vrijstaande schuur is aan de rechter zijgevel voorzien van een zolderluik.
Het voorhuis is tevens voorzien van twee hoge schoorstenen boven de kopgevels en een eenvoudige dakkapel aan de voorzijde. De vensters en deuren zijn van hout.
De mestplaat met gierkelder is hoofdzakelijk uitgevoerd in beton.
Interieur:
Het interieur van het voorhuis is sober en eenvoudig uitgevoerd. De woning is symmetrisch opgedeeld in een middengang met aan weerszijden onder andere de woonkamer en een keuken. Een vaste trap leidt naar de verdieping waar een hal en drie kamers zijn gerealiseerd. Bijzonder in de woning is de toepassing van betonemail als lambrisering in de gang. Betonemail is vanaf circa 1939 tot 1965 toegepast als goedkoper alternatief voor wandtegels.
De indeling van de stallen achter het voorhuis en de vrijstaande schuur is nog nagenoeg ongewijzigd. Onder andere de voormalige stieren- en paardenstal, doucheruimte, een weegbrug, voedersilo's en in de deel de grup zijn nog aanwezig. Ook zijn er oorspronkelijke drinkbakken en verwarmingselementen te vinden.
De kap van de stal achter het voorhuis is voorzien van een kapconstructie met houten vakwerkspanten. Hierdoor was het mogelijk één grote open ongedeelde ruimte op de zolder te creëren.
Waardering
I Cultuurhistorische waarde: belang van het complex
1. als bijzondere uitdrukking van een cultuurhistorische ontwikkeling. Na de oorlog ontstonden er meerdere proefboerderijen die gericht waren op de verbetering en verhoging van productie. De landbouw- en veeteelt verwetenschappelijkte als het ware. Deze proefboerderij maakte deel uit van de Landbouwhogeschool en had zowel een wetenschappelijk als een onderwijskundige grondslag;
2. wegens bijzondere herinneringswaarde. Het herinnert aan het ontstaan van proefboerderijen gerelateerd aan de Landbouw Hogeschool na de oorlog.
II Architectuur- en kunsthistorische waarde: (bijzonder) belang van het object/complex
1. wegens de esthetische kwaliteiten van het ontwerp. Hoewel het complex sober en functioneel van aard is, heeft het ontwerp wel degelijk esthetische kwaliteiten. De bebouwing op het erf vertoont grote samenhang door de eenheid in bouwstijl, kleur- en materiaalgebruik.
2. wegens de bijzondere samenhang tussen exterieur en interieur. Alle bebouwing is functioneel. Aan de buitenzijde is af te lezen wat de functie van de binnenruimte is.
III Situationele en ensemblewaarde
1. betekenis van het object als essentieel (cultuurhistorisch, functioneel en/of architectuurhistorisch en visueel) onderdeel van een complex. Alle bebouwing op het erf vertoont grote samenhang door de eenheid in bouwstijl, kleur- en materiaalgebruik. Daarnaast is er sprake van functionele en ruimtelijke samenhang.
2. bijzondere betekenis van het complex wegens de hoogwaardige kwaliteit van de bebouwing in relatie tot de onderlinge historisch-ruimtelijke context en in relatie tot de nabij gelegen proefboerderij voor Landbouwplantenteelt.
IV Gaafheid en herkenbaarheid: belang van het object/complex
1. wegens de architectonische gaafheid en herkenbaarheid van ex- en/of interieur;
2. wegens de materiële, technische en constructieve gaafheid;
3. als nog goed herkenbare uitdrukking van de oorspronkelijke functie;
4. wegens de gaafheid en herkenbaarheid van het gehele ensemble van samenstellende onderdelen
V Zeldzaamheid
1. belang van het object/complex wegens zeldzaamheid als één van de weinige ongeschonden boerderijen met een onderwijsfunctie.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
A EXPERIMENTAL FARM built in 1954 with a FRONT HOUSE and two adjoining BARNS, a detached BARN and MANURE YARD with a LIQUID MANURE CELLAR for the then Department of Animal Physiology of the Agricultural University (now university) Wageningen. The farm was designed by architects P.H.N. Briët, J. Bleeker and A. Wijtzes on commission from the State Building Service on behalf of the Department of Animal Physiology, built to enable experiments with animals in order to improve the production of milk and meat. This was achieved among other things by optimising the welfare of the animals (for example well-heated stalls and balanced feed). In doing so, a practical farm type was chosen, whereby the experiments could be carried out as effectively as possible. In addition, the experimental farm was an educational building, where students of the agricultural university received instruction. The whole can be considered an educational building in 'farm clothing'.
It is located in the Kortenoord area on the west side of Wageningen, in the transition area from built-up surroundings to rural countryside. Currently the relationship with the rural surroundings is still undisturbed, but there are plans to realise a residential district directly next to the complex.
After the war the number of students at the State Agricultural University in Wageningen increased significantly. As a result of this, among other things, several new educational buildings were constructed, such as the nationally protected Laboratory for Land Surveying (1954). That there was increasingly more importance placed on qualitatively well-designed buildings is evident from the fact that the State Building Service also engaged external architects. These buildings were primarily intended to be functional and were predominantly designed in traditional and simple fashion. This also applies to the experimental farm for Animal Physiology.
The experimental farm came into being in conjunction with the experimental facility for Agricultural Crop Cultivation designed by J. Wiedijk in 1953. The departments of animal physiology and agricultural crop cultivation had a close relationship with each other, because the livestock in the experimental farm provided the necessary manure for the experimental plots and the crops in these fields provided the most optimal feed for the livestock.
In the large barn directly behind the front house there was room for the cattle and in the smaller barn next to it were the young stock and the storage space where the harvest was stored. In the detached barn at the back of the farmyard the machinery was parked and the pigs were housed.
The exterior of the complex is still in very good condition. Some changes have taken place in the interior of the experimental farm, but the original layout with residential section and stalling complex remains intact. From the furnishings it is still possible to see how experiments were carried out (for example heating elements in the ceiling).
The experimental farm is one of many experimental farms from the postwar reconstruction period and can be considered a good representative. The experimental farm on the Haarweg is one of the few examples that has remained largely undisturbed. Most experimental farms have been adapted over time and/or have acquired a different function.
The experimental farm is no longer in use as such.
Description
All buildings on the complex are executed in a traditionalist, Delft School style, whereby the front house and the adjoining stalls behind are executed as an articulated Frisian head-neck-body farmhouse with an H-shaped floor plan. The different building sections are connected to each other by means of linking elements. The buildings on the farmyard display great coherence through unity in building style, colour and material use.
On the north side of the farmyard lies the detached barn with the manure yard with liquid manure cellar next to it, located to the east.
Exterior:
Both the farm and the detached barn behind it are built with brick facades, furnished with roofs with red Improved Dutch tiles and a thatched insulation layer, concrete (ventilation) windows and wooden (part) doors. In the east roof plane of the large barn is a hoist opening with a small gabled roof above it. The detached barn is provided with a loft hatch on the right side gable.
The front house is also provided with two tall chimneys above the gable ends and a simple roof dormer at the front. The windows and doors are of wood.
The manure yard with liquid manure cellar is mainly executed in concrete.
Interior:
The interior of the front house is sober and simply executed. The dwelling is symmetrically divided by a central corridor with, among other things, the living room and a kitchen on either side. A fixed staircase leads to the first floor where a hall and three rooms are realised. Noteworthy in the dwelling is the use of concrete enamel as wall boarding in the corridor. Concrete enamel has been used from approximately 1939 to 1965 as a cheaper alternative to wall tiles.
The layout of the stalls behind the front house and the detached barn remains largely unchanged. Among other things the former bulls' and horses' stall, shower room, a weighing bridge, feed silos and in the threshing floor the feeding rack are still present. Original drinking troughs and heating elements can also be found.
The roof structure of the stall behind the front house is provided with a roof truss structure with wooden trussed rafters. This made it possible to create one large open undivided space in the attic.
Valuation
I Cultural historical value: significance of the complex
1. as a distinctive expression of a cultural historical development. After the war several experimental farms were created that aimed at improvement and increase of production. Agriculture and livestock farming became scientifically oriented as it were. This experimental farm was part of the Agricultural University and had both a scientific and an educational basis;
2. because of its special commemorative value. It recalls the emergence of experimental farms related to the Agricultural University after the war.
II Architectural and art historical value: (distinctive) significance of the object/complex
1. because of the aesthetic qualities of the design. Although the complex is sober and functional in nature, the design nonetheless possesses aesthetic qualities. The buildings on the farmyard display great coherence through unity in building style, colour and material use.
2. because of the distinctive coherence between exterior and interior. All buildings are functional. From the outside it is possible to see what the function of the interior space is.
III Situational and ensemble value
1. significance of the object as an essential (cultural historical, functional and/or architectural historical and visual) component of a complex. All buildings on the farmyard display great coherence through unity in building style, colour and material use. In addition, there is functional and spatial coherence.
2. distinctive significance of the complex because of the high-quality nature of the buildings in relation to the mutual historical-spatial context and in relation to the nearby experimental farm for Agricultural Crop Cultivation.
IV Integrity and recognisability: significance of the object/complex
1. because of the architectural integrity and recognisability of exterior and/or interior;
2. because of the material, technical and constructional integrity;
3. as still clearly recognisable expression of the original function;
4. because of the integrity and recognisability of the entire ensemble of constituent components.
V Rarity
1. significance of the object/complex because of its rarity as one of the few undisturbed farms with an educational function.
Nearby in the register
- Woonhuis, Lawickse Allee 71Woonhuisunder 1 mi
- Instructielaboratorium, Haagsteeg 4Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Gracht, Beloop stadsgracht rondom stadscentrum WageningenGrachtunder 1 mi
- Woonhuis, Grebbedijk 4Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.