Rijksmonumentenregister · Netherlands
Bomvrij militair object, Sleeuwijk Woudrichem
Woudrichem,Werkendam,Sleeuwijk, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Bomvrij militair object
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Sleeuwijk Woudrichem,Werkendam,Sleeuwijk (Altena 3030303030)
- Place
- Woudrichem,Werkendam,Sleeuwijk
- Municipality
- Altena
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.80215, 4.93686
- Part of complex
- 531967
- Monument number
- 531968
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 81.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P als onderdelen van de lineaire en accesverdediging van het complex Tussenstelling Woudrichem-Werkendam en als 20ste-eeuwse, in serie gebouwde, toevoegingen aan de bestaande verdediging. Op verschillende locaties tussen de vestingstad Woudrichem en het Fort Steurgat bij Werkendam bevinden zich groepsschuilplaatsen Type P. Van de omstreeks 50 nog bestaande exemplaren zijn de meeste in lineair verband tot stand gekomen waarbij de hoofdverdedigingslijn achter de inundatiezone als verbindende lijn kan worden beschouwd. Van eventuele toenmalige aarden, houten of betonnen werken in de nabijheid van de groepsschuilplaatsen, zoals groepsnesten, loopgraven en dergelijke is weinig of niets meer aan de oppervlakte te herkennen. Een onbekend aantal exemplaren groepsschuilplaatsen is in de loop der jaren verloren gegaan door verlegging van dijken, uitbreiding van nederzettingen en dergelijke.
De Groepsschuilplaatsen Type P zijn volgens min of meer uniform of standaardontwerp in de jaren 1939-1940 op meerdere plaatsen in Nederland gebouwd. Ze komen in ieder geval in groten getale voor aan het Zuidfront van de zogenoemde Vesting Holland (aan de Nieuwe Merwede en het Hollandsch Diep) en op diverse plaatsen in de Nieuwe Hollandse Waterlinie - toen het Oostfront van de Vesting Holland genoemd (onder meer in het gebied tussen Fort Rijnauwen en Fort Vechten (de Houtense Vlakte), op en bij Fort Everdingen en in het gebied tussen Woudrichem en Werkendam). Het totaal aantal gebouwde exemplaren bedraagt circa 700, waarvan in de Nieuwe Hollandse Waterlinie ongeveer 570; het merendeel (ca. 400) hiervan bestaat nog. Het bouwprogramma van de groepsschuilplaatsen Type P was bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog niet afgerond en van een aantal exemplaren is bekend dat ze nooit zijn voltooid. Hiervan bevindt zich in dit complex een voorbeeld. Type P (vanwege de markante vorm ook wel 'de piramide' genoemd) is vermoedelijk het meest bekende type betonnen verdedigingswerk in Nederland. Het type kwam voort uit de zogenoemde VIS 77 (Voorschrift Inrichten Stellingen no. 77), uit 1928 en had onder meer als bestemming deel uit te maken van de verdediging van een aantal nieuwe accessen, waaronder vooral (autosnel)wegen. De Groepsschuilplaats Type P kwam gewoonlijk tot stand in de directe nabijheid van reeds bestaande of in dezelfde tijd gerealiseerde kazematten, geschutsopstellingen, versterkingen of loopgraven. De van oudsher geheel gesloten voorzijde of frontzijde van de groepsschuilplaatsen Type P was in veel gevallen gedekt door aardwerken die deel konden uitmaken van een glacis ter bescherming van de loopgraaf of een gedekte weg. Deze aardwerken zijn thans meestal niet meer aanwezig of nog slechts met moeite herkenbaar, maar op forten, in dijken of in anderszins geaccidenteerd terrein zijn ze soms nog wel aanwezig. Er zijn talrijke exemplaren van het Type P gebouwd in inundeerbare gebieden, waarbij in een aantal gevallen een zichtbaar (geworden) paalfundering is toegepast; bij andere is een rondom uitstekende funderingsplaat, die direct op de ondergrond rust aanwezig en soms is ook wel een trog tegen inundatiewater zichtbaar. Een onvoltooid exemplaar ten zuidoosten van Werkendam bleef in het stadium van funderingsplaat. Deze betonnen plaat, nabij de Weerenweg en plaatselijk bekend als 'Het Plateau', is rond 2010 bij het bouwrijp maken van de omgeving, geamoveerd. Eveneens onvoltooid zijn een exemplaar voor de Loevesteinsepoort in Woudrichem en twee stuks oostelijk van Fort Bakkerskil, beide buiten dit complex.
Omschrijving
GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P zijn éénlaagse, gewoonlijk in gewapend, circa 100 tot 180 cm dik gietbeton uitgevoerde, granaatvrije, militaire onderkomens, die beschutting konden bieden aan 10-12 manschappen infanterie / artillerie, bij dekkingsklasse W 12-15 of W 21-28. De groepsschuilplaatsen Type P zijn gebouwd op een rechthoekig grondplan, bij maten die uiteenlopen van ongeveer 5.50 x 7.20 x 4.70 m tot 6.50 x 8.20 x 4.90 (b x d x h). De zichtbare hoogte boven het maaiveld varieert echter. De beide blinde zijgevels en de keelzijde zijn tot op ongeveer 3.00 m hoogte verticaal uitgevoerd. Daarboven gaan deze gevels met een knik van ongeveer 45 0 naar binnen, om vervolgens over te gaan in een vlakke dekking. Rechts in de keelzijde is op plaatselijk verschillende hoogte boven maaiveld een (later al dan niet dichtgezette), meestal vierkante toegangsopening. De in zijn geheel verticale, gesloten frontzijde weerspiegelt de hoeken van 45 0 en eindigt dus als een 'afgeknotte puntgevel'. In een aantal gevallen zijn in de gevel(s) ijzeren haken of beugels meegegoten die konden dienen ter bevestiging van camouflagemateriaal. Een kenmerkend onderdeel bovenop de schuilplaats type P is de conische, betonnen 'uitlaat', die bestemd was voor toepassing van een periscoop. Deze periscopen zijn in de praktijk echter nooit aangebracht. Het interieur van de groepsschuilplaatsen Type P bestaat uit een korte gang (meestal met een betonnen keermuur of balustrade en gewoonlijk enkele neergaande treden) en een van daaruit naar links gerichte 'sluis' die afgrendelbaar was door een (uit meerdere delen bestaande) zware, stalen deur. Via een tweede, vergelijkbare deur kon rechtsom een achterliggende, vrijwel vierkante ruimte worden bereikt, de echte schuilplaats. De toegang kon vanuit deze ruimte worden gedekt door een schietgat voor een geweer. De stalen deuren zijn echter zelden of nooit geplaatst en de ingangen zijn later vaak dichtgezet met baksteen en gepleisterd. De op ruim twee meter boven vloerniveau gelegen plafonds zijn vlak en rechthoekig. In een aantal gevallen zijn nog interieuronderdelen aanwezig, zoals (resten van) houten banken of een steun voor het handvuurwapen voor de bestrijking van de ingang.
De meeste exemplaren in het complex Tussenstelling Woudrichem-Werkendam zijn goed in het veld herkenbaar gesitueerd - in een aantal gevallen in een tamelijk verstoorde context - maar enkele bevinden zich op moeilijk toegankelijke of weinig herkenbare posities en enkele ook op 'kwetsbare' plaatsen.
Waardering
De GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P van het complex Tussenstelling Woudrichem-Werkendam zijn van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op het systeem van 'levende' veldversterking in de diepte (twintigste eeuw).
Het betreft hier onderdelen uit de periode 1939-1940, namelijk tientallen manschappenschuilplaatsen van het type P (piramide).
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in het algemeen en vanwege de (onderlinge) functionele, functioneel-ruimtelijke en fysieke samenhang en met de overige onderdelen van het complex.
* De onderdelen zijn representatief (karakteristiek) omdat ze in groten getale en duidelijk herkenbaar in lineair verband bewaard zijn gebleven; bijzondere waarden worden hierbij vertegenwoordigd door een onvoltooid gebleven exemplaar ten zuidoosten van Werkendam en mogelijk andere, in een vergelijkbare, incomplete toestand verkerende werken.
* De onderdelen zijn tamelijk gaaf bewaard omdat de voornaamste fysieke kenmerken herkenbaar aanwezig zijn gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 81.
NEW HOLLAND WATERLINE
Introduction
GROUP SHELTERS TYPE P as components of the linear and access defence of the complex Intermediate Position Woudrichem-Werkendam and as 20th-century, mass-produced additions to the existing defence. Group shelters Type P are located at various sites between the fortified city of Woudrichem and Fort Steurgat near Werkendam. Of approximately 50 surviving examples, most were created in linear arrangement, with the main defence line behind the inundation zone serving as the connecting line. Little or nothing remains visible on the surface of any earthen, wooden or concrete works that may have existed in the vicinity of the group shelters, such as group nests, trenches and the like. An unknown number of group shelter examples have been lost over the years due to dike displacement, expansion of settlements and the like.
The Group Shelters Type P were built in accordance with more or less uniform or standard designs in the years 1939-1940 at multiple locations in the Netherlands. They occur in large numbers in any case on the South Front of the so-called Fortress Holland (on the Nieuwe Merwede and the Hollandsch Diep) and at various locations in the New Holland Waterline - then called the East Front of Fortress Holland (including in the area between Fort Rijnauwen and Fort Vechten (the Houtense Vlakte), on and near Fort Everdingen and in the area between Woudrichem and Werkendam). The total number of built examples is approximately 700, of which approximately 570 are in the New Holland Waterline; the majority (approximately 400) of these still exist. The construction programme for group shelters Type P was not completed at the outbreak of the Second World War, and a number of examples are known never to have been completed. An example of this is found in this complex. Type P (also known as 'the pyramid' because of its distinctive shape) is probably the best-known type of concrete defence work in the Netherlands. The type originated from the so-called VIS 77 (Regulations for Arranging Positions no. 77), from 1928 and was intended, among other things, to be part of the defence of a number of new accesses, in particular (motorway) roads. The Group Shelter Type P usually came into being in the immediate vicinity of already existing or contemporaneously constructed casemates, gun emplacements, fortifications or trenches. The wholly enclosed front or facing side of the group shelters Type P was in many cases covered by earthworks that could form part of a glacis to protect the trench or a covered way. These earthworks are now usually no longer present or barely recognisable, but on forts, in dikes or in otherwise uneven terrain, they are sometimes still present. Numerous examples of Type P were built in inundatable areas, in some cases with a visible (or visible to have become) pile foundation; in others, a foundation slab projecting all around resting directly on the subsoil is present, and in some cases a channel against inundation water is also visible. An incomplete example south-east of Werkendam remained at the stage of foundation slab. This concrete slab, near the Weerenweg and locally known as 'The Plateau', was removed around 2010 when the surrounding area was made ready for building. Also incomplete are one example in front of the Loevesteinsepoort in Woudrichem and two pieces east of Fort Bakkerskil, both outside this complex.
Description
GROUP SHELTERS TYPE P are single-storey, usually reinforced concrete, approximately 100 to 180 cm thick, splinter-proof military shelters, which could provide accommodation for 10-12 infantrymen / artillery personnel, at protection class W 12-15 or W 21-28. The group shelters Type P were built on a rectangular ground plan, with dimensions ranging from approximately 5.50 x 7.20 x 4.70 m to 6.50 x 8.20 x 4.90 (w x d x h). The visible height above ground level, however, varies. Both blind side walls and the rear are executed vertically up to approximately 3.00 m height. Above this, these walls bend inwards at approximately 45 degrees, then transition into a flat roof. On the right side of the rear, at locally varying heights above ground level, is an (later either sealed or not) usually square entrance opening. The entirely vertical, enclosed front side reflects the 45 degree angles and thus ends as a 'truncated pointed gable'. In a number of cases, iron hooks or brackets were cast into the wall(s) to serve for attachment of camouflage material. A characteristic component on top of the shelter type P is the conical concrete 'outlet', which was intended for use of a periscope. In practice, however, these periscopes were never installed. The interior of the group shelters Type P consists of a short corridor (usually with a concrete retaining wall or balustrade and usually a few descending steps) and from there a 'lock' directed to the left which could be sealed by a (consisting of several parts) heavy steel door. Via a second, similar door, a rear, almost square room could be reached to the right, the actual shelter. The entrance could be covered from this room by a loophole for a rifle. However, the steel doors were seldom or never installed, and the entrances were later often sealed with brick and plastered. The ceilings, located at just over two metres above floor level, are flat and rectangular. In a number of cases, interior components are still present, such as (remains of) wooden benches or a rest for the small arm for controlling the entrance.
Most examples in the complex Intermediate Position Woudrichem-Werkendam are clearly recognisable in the field - in some cases in a rather disturbed context - but some are in difficult to access or barely recognisable positions and some also in 'vulnerable' locations.
Valuation
The GROUP SHELTERS TYPE P of the complex Intermediate Position Woudrichem-Werkendam are of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the New Holland Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially realised from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus, and subsequently strengthened and improved by others for approximately 125 years.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building design, which is based on the system of 'living' field fortification in depth (twentieth century).
These are components from the period 1939-1940, namely dozens of enlisted men's shelters of type P (pyramid).
* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Waterline in general and because of the (mutual) functional, functional-spatial and physical coherence with the other components of the complex.
* The components are representative (characteristic) because they have been preserved in large numbers and clearly recognisably in linear arrangement; particular values are represented here by an incomplete example south-east of Werkendam and possibly other works in a similar incomplete condition.
* The components are relatively well preserved because the principal physical characteristics have remained recognisable.
Nearby in the register
- Kazemat, WoudrichemKazematunder 1 mi
- Militair verblijfsgebouw, Fort aan de Uppelse Dijk Werkendam (Altena 30)Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Militair verblijfsgebouw, Fort aan de Uppelse Dijk Werkendam (Altena 30)Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Kazerne, Fort aan de Uppelse Dijk Werkendam (Altena 30)Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.