Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Waaldijk 29
Vuren, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Waaldijk 29, 4214 LB Vuren (West Betuwe 25)
- Place
- Vuren
- Municipality
- West Betuwe
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.82278, 5.02943
- Part of complex
- 531890
- Monument number
- 531900
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 73.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
RESTANT INLAATSLUIS / KEERSLUIS / HERWIJNENSE UITWATERINGSSLUIS / DUIKER (west), als gecombineerd militair en civiel waterbouwkundig onderdeel van de inundatiemiddelen voor het poldergebied rond Vuren. Het verdedigingssysteem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie was in de eerste plaats gebaseerd op het gecontroleerd onder water zetten van (grote) terreinoppervlakken. Gecontroleerde inundatie vergde een ingenieus systeem van waterwerken, zoals sluizen, stuwen en kanalen, waarmee het noodzakelijke peil snel en binnen nauwe grenzen gesteld en gehandhaafd kon worden. Er werden vele verschillende typen sluizen toegepast, afhankelijk van de plaats waar ze in het systeem functioneerden. Soms werden reeds bestaande scheepvaart-, uitwaterings- of keersluizen gebruikt, maar ook zijn er vele nieuwe gebouwd of bestaande (sterk) aangepast. Beide kwamen voor bij het Fort bij Vuren. Het betreft hier een sluis - iets ten westen van de gracht rond het fort - die van oudsher dienst deed als uitwateringssluis van de Herwijnense Polders. Met de aanleg en de latere wijziging van het fort veranderde ook de relatieve positie van de sluis. De directe verbinding met de aangrenzende polders werd doorbroken door het fort, met als gevolg dat het water dat voorheen via een windmolen naar de sluis en van daar naar de Waal werd gemalen, een omweg rond het fort moest maken. Mogelijk leidde dit ook tot de bouw van het stoomgemaal. Tevens kreeg de sluis toen een nevenfunctie als inlaat vanuit de Waal voor de gracht van het Fort bij Vuren en voor de voeding van inundatiekanalen voor de polders ten noorden en ten oosten van het fort.
Omschrijving
RESTANT INLAATSLUIS / KEERSLUIS / HERWIJNENSE UITWATERINGSSLUIS / DUIKER (west), bestaande uit een gewelfde, duikervormige doorlaat onder de Waaldijk, samengesteld uit metselwerk en aan de zuid- of Waalzijde uitmondend in een beddingvormige uitloop naar de rivier. De noordzijde van de sluis niet (goed) waarneembaar, maar zal vergelijkbaar zijn. De sluis wordt gekenmerkt door een tweetal, aan de zuidzijde van de Waaldijk op een verhoogd metselwerk aanwezige windwerken, waarmee waterkerende schuiven bediend konden worden.
Waardering
Het RESTANT INLAATSLUIS / KEERSLUIS / HERWIJNENSE UITWATERINGSSLUIS / DUIKER (west) is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van een aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde bebouwing, die gebaseerd is op het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw).
Het betreft hier een aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde uiting van historische waterbouwkunde, namelijk een van origine civiele sluis die door situering en functioneren een bijzondere functie kreeg als militaire sluis.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en vanwege de bijzondere positie ten opzichte van en als gevolg van de aanleg van het fort.
* Het onderdeel is redelijk gaaf bewaard omdat hoofdvorm, bouwkundige detaillering en verschillende onderdelen herkenbaar zijn gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 73.
NEW HOLLAND WATERLINE
Introduction
REMAINDER INTAKE SLUICE / CHECK SLUICE / HERWIJNENSE OUTFLOW SLUICE / CULVERT (west), as a combined military and civil hydraulic engineering component of the inundation means for the polder area around Vuren. The defence system of the New Holland Waterline was based primarily on the controlled flooding of (large) areas of terrain. Controlled inundation required an ingenious system of waterworks, such as sluices, weirs and canals, by which the necessary water level could be set and maintained rapidly and within narrow limits. Many different types of sluices were employed, depending on the location where they functioned in the system. Sometimes already existing shipping, outflow or check sluices were used, but many new ones were also built or existing ones (substantially) adapted. Both occurred at the Fort at Vuren. This concerns a sluice - somewhat to the west of the moat around the fort - which from time immemorial served as an outflow sluice for the Herwijnense Polders. With the construction and later modification of the fort, the relative position of the sluice also changed. The direct connection with the adjacent polders was broken by the fort, with the result that the water which was formerly pumped via a windmill to the sluice and from there to the Waal had to take a detour around the fort. This may also have led to the construction of the steam pumping station. Furthermore, the sluice then acquired a secondary function as an intake from the Waal for the moat of the Fort at Vuren and for the supply of inundation canals for the polders to the north and east of the fort.
Description
REMAINDER INTAKE SLUICE / CHECK SLUICE / HERWIJNENSE OUTFLOW SLUICE / CULVERT (west), consisting of a vaulted, culvert-shaped conduit beneath the Waal dyke, composed of masonry and on the south or Waal side terminating in a bed-shaped outflow towards the river. The north side of the sluice not (clearly) observable, but will be comparable. The sluice is characterised by two pieces of windwork machinery present on the south side of the Waal dyke on raised masonry, by which water-retaining sluice gates could be operated.
Valuation
The REMAINDER INTAKE SLUICE / CHECK SLUICE / HERWIJNENSE OUTFLOW SLUICE / CULVERT (west) is of general interest because of:
* Cultural-historical values as part of the New Holland Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially constructed from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others over approximately 125 years.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of building related to military-strategic engineering, which was based on the system of inundation and access defence (19th century).
This concerns an expression of historical hydraulic engineering related to military-strategic building, namely a sluice of civil origin which through its location and function acquired a special role as a military sluice.
* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Waterline. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex and because of its special position in relation to and as a result of the construction of the fort.
* The component has been reasonably well preserved because the main form, architectural detailing and various components have remained recognisable.
Nearby in the register
- Fort, vesting en -onderdelen, Waaldijk 29Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Waarnemingspost, Waaldijk 29Waarnemingspostunder 1 mi
- Bomvrij militair object, Waaldijk 29Bomvrij militair objectunder 1 mi
- Bomvrij militair object, Waaldijk 29Bomvrij militair objectunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.