TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Waarnemingspost, Waaldijk 29

Vuren, Gelderland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Waarnemingspost
Category
onroerend gebouwd
Address
Waaldijk 29, 4214 LB Vuren (West Betuwe 25)
Place
Vuren
Municipality
West Betuwe
Province
Gelderland
Country
Netherlands
Coordinates
51.82278, 5.02943
Part of complex
531890
Monument number
531892

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

4 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Cluster 73.

NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE

Inleiding

Ronde, in zwaar metselwerk uitgevoerde TOREN A, die de kern en het reduit van het Fort bij Vuren was en die deel uitmaakte van de afsluiting en verdediging van het (rivier)acces van de Waal en de noordelijke Waaloever, alsmede van annexe waterwerken. Torens op forten zijn tot in de jaren '60 van de 19e eeuw gebouwd, te beginnen in de Napoleontische Tijd; in Nederland - behoudens enkele uitzonderingen rond 1810 - echter pas vanaf omstreeks 1840, waarbij de inzichten van militair ingenieur J.G.W. Merkes van Gendt sturend waren. Nederlandse torens op forten hebben gewoonlijk een ongeveer cirkelvormig grondplan met een diameter van enkele tientallen meters en ze waren gewoonlijk omgeven door een droge of een natte gracht. Ze zijn twee, drie of vier verdiepingen hoog en bestaan uit zwaar - meters dik - metselwerk. Uitgangspunt was dat de ronde vorm goed bestendig was tegen inslagen van kanonvuur, terwijl de defensieve kracht naar alle richtingen min of meer gelijkwaardig kon zijn. Door opstelling van ver reikend geschut bovenop de torens - waar tevens de uitkijk was gevestigd - dacht men in een gunstige verdedigende positie te verkeren. Voor de nabije(re) verdediging dienden (talrijke) schietgaten voor kanon- en geweervuur. Meerdere torens waren voorzien van een aarden dekking, mede waardoor ze als 'bomvrij' werden beschouwd. Het bomvrij zijn was een relatief begrip, dat gerelateerd was aan de inslagkracht van het vuur ten tijde van de bouw. Met de komst van geschut met getrokken loop en vooral van brisantgranaten, was het echter afgelopen met de torenforten: ze bleken toch tamelijk kwetsbaar, waren relatief gemakkelijke doelwitten en ze verloren hun defensieve vermogen dus binnen weinige jaren. Als gevolg hiervan zijn verschillende torens van hun hoogste verdieping(en) ontdaan en voorzien van aarden beschermingswallen, in de vorm van contrescarps, al of niet met een contrescarpgalerij. Wat bleef was hun functie als onderkomen voor manschappen en materieel. Bekende torens in de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn die te Weesp, het Fort Honswijk en het Fort bij Vuren. De meeste torens zijn opgenomen in met aarden werken en (natte) grachten omgeven aarden fortcomplexen, zoals ook die van het Fort bij Vuren.

Omschrijving

Aan de westzijde van het zuidelijk deel van het complex Fort bij Vuren ligt de op een ronde plattegrond gebouwde, bakstenen TOREN A - gebruikt als logies- en opslaggebouw - die de kern van de oudste aanleg vormt. De toren kwam tot stand in de jaren 1847-1849, nadat eerst aardwerken en een fundering waren gerealiseerd. Het metselwerk van de gevel is asymmetrisch uitgevoerd: de wanden aan de oostzijde zijn ongeveer tweemaal zo dik als die aan de westzijde. Er zijn twee bouwlagen; bij de modernisering rond 1875 is de toren verlaagd, waarbij de batterij en uitkijk zijn verwijderd. Bovenop het bouwwerk bevindt zich een metersdikke, min of meer vlakke aarden dekking. De toren heeft een diameter van ongeveer 40 m en is tegenwoordig ca. 10 m hoog. Rond de toren lag een ringvormige, natte gracht, waaruit de gevel direct oprees; bij de latere wijziging is deze gracht gedeeltelijk gedempt en is deze tussen toren en contrescarpgalerij vervangen door een ca. 4 m brede, halfrond lopende, open gang. De toren is rondom voorzien van een beperkt aantal schietgaten van verschillend type en formaat (voornamelijk schietsleuven en getoogde kanonschietgaten). De toegang, met een halfronde ontlastingsboog en met dubbele houten deuren, bevindt zich aan de westzijde.

Een centrale, ronde ruimte in de toren beslaat de volle bouwhoogte en wordt door een koepelvormig dak met centrale opening afgesloten. Deze hoge, ronde ruimte is omgeven door een brede gang, die leidt naar de overige, meest segmentboogvormig gedekte ruimten, zoals slaapvertrekken, verblijfsruimten en privaten. Hier zijn onder meer deuren, vensters en trappen bewaard gebleven.

Waardering

De TOREN A van het Fort bij Vuren is van algemeen belang vanwege:

* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.

* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).

Het betreft hier een onderdeel uit de periode 1841 -1864, namelijk een voorbeeld van een toren op een fort bij een rivieracces, gebouwd naar inzichten van militair ingenieur J.G.W. Merkes van Gendt.

* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.

* Het onderdeel is relatief zeldzaam omdat het omdat het een goed voorbeeld is van een toren, die om militair-strategische redenen is verlaagd en die daarnaast is voorzien van een beschermende contrescarpgalerij.

* Het onderdeel is goed bewaard omdat talrijke kenmerkende onderdelen in exterieur en interieur behouden en herkenbaar zijn gebleven.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Cluster 73.

NEW HOLLAND WATER LINE

Introduction

A round TOWER A, executed in heavy masonry, which was the core and redoubt of the Fort at Vuren and which formed part of the closure and defence of the (river) access of the Waal and the northern Waal bank, as well as of ancillary waterworks. Towers on forts were built into the 1860s of the 19th century, beginning in the Napoleonic period; in the Netherlands - except for a few exceptions around 1810 - however only from around 1840 onwards, whereby the insights of military engineer J.G.W. Merkes van Gendt were directing. Dutch towers on forts usually have an approximately circular ground plan with a diameter of several tens of metres and were usually surrounded by a dry or a wet ditch. They are two, three or four storeys high and consist of heavy - several metres thick - masonry. The starting point was that the round shape was well resistant to impacts of cannon fire, while the defensive strength could be more or less equivalent in all directions. Through the deployment of far-reaching artillery on top of the towers - where the lookout was also located - one thought to be in a favourable defensive position. For near(er) defence, (numerous) loopholes for cannon and rifle fire served this purpose. Several towers were provided with an earthen covering, partly through which they were considered 'shell-proof'. Being shell-proof was a relative concept, which was related to the impact force of the fire at the time of construction. However, with the advent of artillery with rifled barrels and especially of bursting shells, it was over for the tower forts: they proved to be quite vulnerable after all, were relatively easy targets and thus lost their defensive capability within a few years. As a result, various towers were stripped of their highest storey(s) and provided with earthen protective banks, in the form of counterescarps, with or without a counterescarp gallery. What remained was their function as accommodation for troops and materiel. Well-known towers in the New Holland Water Line are those at Weesp, Fort Honswijk and the Fort at Vuren. Most towers are incorporated in earthen works and (wet) ditches surrounded earthen fort complexes, such as also that of the Fort at Vuren.

Description

On the west side of the southern part of the complex Fort at Vuren lies the TOWER A built on a circular ground plan - used as a lodging and storage building - which forms the core of the oldest construction. The tower was constructed in the years 1847-1849, after earthworks and a foundation had first been realised. The masonry of the facade is executed asymmetrically: the walls on the east side are approximately twice as thick as those on the west side. There are two storeys; during modernisation around 1875 the tower was lowered, whereby the battery and lookout were removed. On top of the structure is a metres-thick, more or less flat earthen covering. The tower has a diameter of approximately 40 m and is currently approximately 10 m high. Around the tower lay a ring-shaped, wet ditch, from which the facade rose directly; in the later modification this ditch was partially filled in and was replaced between tower and counterescarp gallery by an approximately 4 m wide, half-round running, open passage. The tower is provided all around with a limited number of loopholes of different type and size (mainly loopholes and arched cannon loopholes). The entrance, with a half-round relieving arch and with double wooden doors, is located on the west side.

A central, round space in the tower extends the full storey height and is enclosed by a dome-shaped roof with central opening. This tall, round space is surrounded by a broad corridor, which leads to the remaining, mostly segmental arch-vaulted spaces, such as sleeping rooms, living rooms and lavatories. Here, amongst others, doors, windows and stairs have been preserved.

Valuation

TOWER A of the Fort at Vuren is of general interest because of:

* Cultural-historical values as part of the New Holland Water Line as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realised by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others for approximately 125 years.

* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic construction, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century), b. the race with strengthening offensive means (19th century).

This is a component from the period 1841-1864, namely an example of a tower on a fort at a river access, built according to the insights of military engineer J.G.W. Merkes van Gendt.

* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Water Line. Also because of the functional and physical coherence with the remaining components of the complex.

* The component is relatively rare because it is a good example of a tower which for military-strategic reasons was lowered and which furthermore was provided with a protective counterescarp gallery.

* The component is well preserved because numerous characteristic components in exterior and interior have been retained and remain recognisable.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map