TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Fort, vesting en -onderdelen, Tussenstelling Spijksche Veld Heukelum (West Betuwe 25)

Heukelum, Gelderland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Fort, vesting en -onderdelen
Category
onroerend gebouwd
Address
Tussenstelling Spijksche Veld Heukelum (West Betuwe 25)
Place
Heukelum
Municipality
West Betuwe
Province
Gelderland
Country
Netherlands
Coordinates
51.85593, 5.04860
Part of complex
531881
Monument number
531882

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Cluster 72.

NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE

Inleiding

GRANAATVRIJE, BETONNEN SCHUILPLAATS MET BATTERIJ / EMPLACEMENT / AARDEN GESCHUTSOPSTELLING, bij de Broeksche sluis, aangelegd en gebouwd in 1901. De batterij diende ter bestrijking van het voorgelegen inundatieterrein. De werken liggen aan de Zuider Lingedijk, iets ten oosten van de samenkomst met de Spijksche Kweldijk.

De GRANAATVRIJE, BETONNEN SCHUILPLAATS ligt aan de noordzijde van de dijk, westelijk van de batterij, maar is niet goed herkenbaar. Granaatvrije bouwwerken zijn, net als bomvrije gebouwen, gewoonlijk aan drie zijden en bovenop voorzien van een aarden dekking en hebben alleen een gevel aan de keelzijde. Met de toename van de draagwijdte van het geschut, de kracht van de inslagen van projectielen en de explosieve kracht van (brisant)granaten werd het steeds moeilijker hiertegen weerstand te bieden. Verzwaring van metselwerk, toepassing van schokabsorberende metselsystemen (onder meer door middel van bogen), flauwe hellingshoeken en gebogen of juist puntige vormen, gebruik van beton - en later van gewapend beton - in steeds zwaardere uitvoering, was een van de manieren om de vestingwerken bestand te houden tegen toenemende aanvalskracht. Bovendien was het aanbrengen van aarddekkingen een goed middel gebleken om de energie te absorberen of te dempen. Dit is de reden waarom vele gemetselde of betonnen werken van een aardlaag of een frontbescherming van zand of aarde zijn voorzien.

De BATTERIJ / EMPLACEMENT / AARDEN GESCHUTSOPSTELLING is gesitueerd tegen het noordelijk dijktalud en is vaag herkenbaar als een voorbereide aanaarding tot geschutsopstelplaats, oostelijk van de granaatvrije betonnen schuilplaats. Batterijen zijn eenheden van gelijke artilleriewapens (zoals kanonnen of mortieren), die vaak lineair - soms naast elkaar in een klein verdedigingswerk - zijn opgesteld in een onderling vuurverband en zijn samengevoegd in één organisatie. Batterijen konden ingezet worden voor zowel aanvals- als defensieve doeleinden. In en na de Eerste Wereldoorlog zijn ook luchtafweerbatterijen gebouwd. In Nederland en meer in het bijzonder binnen de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn ze alleen in defensieve rol operationeel geweest, in het bijzonder in de kust- en oeververdediging (langs de Zuiderzee en bij de grote rivieren) en langs het oostfront. Zo zijn onder meer batterijen / emplacementen ingericht langs de Diefdijk en de Nieuwe Zuiderlingedijk. De meeste ervan bestonden aanvankelijk (vrijwel) uitsluitend uit niet bomvrije, open aardwerken met houten versterking en een dekking van aarden taluds (dijklichamen), loopgraven en borstweringen. Later zijn ook gesloten (gewapend) betonnen geschutsopstellingen gerealiseerd. Veel aarden emplacementen en borstweringen van voormalige batterijen zijn in de loop der tijd verdwenen of moeilijk herkenbaar geworden, maar op een aantal plaatsen zijn ze nog aanwezig of weer herkenbaar gemaakt.

Omschrijving

BATTERIJSCHUILPLAATS, in 1901 gebouwd tegen dijktalud, uitgevoerd in ca. 50 cm dik cementbeton en oorspronkelijk aan drie zijden en bovenop gedekt met aarde; de dekking ontbreekt. De rechthoekige, naar de keelzijde van het dijktalud gekeerde, ongeveer drie meter hoge gevel is voorzien van twee getoogde toegangen en dito vensteropeningen, alle vier met authentieke stalen deuren en luiken met zwaar geheng. Het interieur bestaat uit twee rechthoekige ruimten, waarvan het plafond is versterkt met stukken spoorrail. Het werk is een vroeg voorbeeld van een cementbetonnen schuilplaats bij een aarden tussenbatterij.

BATTERIJ / EMPLACEMENT / AARDEN GESCHUTSOPSTELLING, is eveneens aangelegd in 1901 en bestaat thans uit een tegen de dijk gelegen vlakke aanaarding. Het geheel is ruig begroeid en is moeilijk herkenbaar.

Waardering

De GRANAATVRIJE, BETONNEN SCHUILPLAATS MET BATTERIJ / EMPLACEMENT / AARDEN GESCHUTSOPSTELLING in het complex Tussenstelling Spijksche Veld is van algemeen belang vanwege:

* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende circa 125 jaar versterkt en verbeterd.

* Architectuurhistorische waarden in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accessen (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de en 20ste eeuw), c. het systeem van 'levende' veldversterking (20ste eeuw).

Het betreft het hier een ensemble van onderdelen van omstreeks 1900, dat een voorbeeld is van een cementbetonnen batterijschuilplaats en een batterij.

* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en in het bijzonder vanwege de onderlinge samenhang tussen het betonnen en het aarden werk.

* De onderdelen zijn representatief (karakteristiek) omdat ze duidelijk herkenbaar als elementen van een gedeconcentreerde verdedigingslijn zijn toegevoegd aan het bestaande verdedigingsstelsel.

* De onderdelen zijn redelijk gaaf en ten dele (namelijk de batterij) matig gaaf bewaard, vanwege de toestand van het aarden werk, en ze laten zich in het veld vrij moeilijk herkennen.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Cluster 72.

NEW HOLLAND WATERLINE

Introduction

SHELL-PROOF, CONCRETE SHELTER WITH BATTERY / EMPLACEMENT / EARTHEN GUN POSITION, at the Broeksche sluice, constructed and built in 1901. The battery served to cover the flooded terrain in front of it. The works are located on the Zuider Lingedijk, slightly east of the junction with the Spijksche Kweldijk.

The SHELL-PROOF, CONCRETE SHELTER is located on the north side of the dike, west of the battery, but is not easily recognisable. Shell-proof structures, like bomb-proof buildings, are usually provided with earthen covering on three sides and on top and have a facade only on the throat side. With the increase in the range of artillery, the force of projectile impacts and the explosive power of (brisant) grenades, it became increasingly difficult to resist this. Thickening of masonry, application of shock-absorbing masonry systems (including by means of arches), shallow angles of inclination and curved or pointed shapes, use of concrete - and later of reinforced concrete - in increasingly heavy execution, was one of the ways to maintain the fortifications against increasing attacking force. Moreover, the application of earthen coverings had proven to be a good means to absorb or dampen the energy. This is the reason why many masonry or concrete works are provided with a layer of earth or a front protection of sand or earth.

The BATTERY / EMPLACEMENT / EARTHEN GUN POSITION is situated against the north dike slope and is vaguely recognisable as a prepared earthen abutment for gun position, east of the shell-proof concrete shelter. Batteries are units of identical artillery weapons (such as cannons or mortars), which are often arranged linearly - sometimes next to each other in a small defensive work - in mutual fire connection and are combined in one organisation. Batteries could be deployed for both offensive and defensive purposes. During and after the First World War, anti-aircraft batteries were also built. In the Netherlands and more particularly within the New Holland Waterline, they were only operationally deployed in a defensive role, particularly in coastal and riverbank defence (along the Zuiderzee and at the major rivers) and along the eastern front. Thus, among other things, batteries / emplacements were set up along the Diefdijk and the Nieuwe Zuiderlingedijk. Most of them initially consisted (almost) exclusively of non-bomb-proof, open earthworks with wooden reinforcement and a covering of earthen slopes (dike bodies), trenches and breastworks. Later, enclosed (reinforced) concrete gun positions were also realised. Many earthen emplacements and breastworks of former batteries have disappeared or become difficult to recognise over time, but in a number of places they are still present or have been made recognisable again.

Description

BATTERY SHELTER, built in 1901 against a dike slope, executed in approximately 50 cm thick cement concrete and originally covered with earth on three sides and on top; the covering is missing. The rectangular facade, facing the throat side of the dike slope, approximately three metres high, is provided with two arched entrances and similarly arched window openings, all four with authentic steel doors and shutters with heavy hinges. The interior consists of two rectangular rooms, the ceiling of which is reinforced with pieces of railway rail. The work is an early example of a cement concrete shelter at an earthen intermediate battery.

BATTERY / EMPLACEMENT / EARTHEN GUN POSITION, was also laid out in 1901 and currently consists of an earthen abutment lying against the dike. The whole is coarsely overgrown and is difficult to recognise.

Evaluation

The SHELL-PROOF, CONCRETE SHELTER WITH BATTERY / EMPLACEMENT / EARTHEN GUN POSITION in the complex Intermediate Position Spijksche Veld is of general importance because of:

* Cultural historical values as part of the New Holland Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially realised from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others over approximately 125 years.

* Architectural historical values in particular as an expression of military-strategic building construction, which is based on: a. the system of inundation and accesses (19th century), b. the race with increasingly strengthening offensive means (19th and 20th centuries), c. the system of 'living' field fortification (20th century).

This concerns an ensemble of components from around 1900, which is an example of a cement concrete battery shelter and a battery.

* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Waterline. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex and in particular because of the mutual coherence between the concrete and the earthen work.

* The components are representative (characteristic) because they are clearly recognisable as elements of a deconcentrated defence line added to the existing defence system.

* The components are reasonably well preserved and partly (namely the battery) moderately well preserved, because of the condition of the earthen work, and they are relatively difficult to recognise in the field.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map