Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Tussenstelling Nieuwe Zuider Lingedijk Spijk (West Betuwe 25)
Spijk, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Tussenstelling Nieuwe Zuider Lingedijk Spijk (West Betuwe 25)
- Place
- Spijk
- Municipality
- West Betuwe
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.86105, 5.06536
- Part of complex
- 531871
- Monument number
- 531876
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 71.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
DUIKER / KEERSLUIS, als onderdeel van de waterwerken nabij de Nieuwe Zuiderlingedijk die moesten dienen als inlaat en kering bij het eventueel inunderen van de aangrenzende, westelijke Tielerwaard. Het verdedigingssysteem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie was in de eerste plaats gebaseerd op het gecontroleerd onder water zetten van (grote) terreinoppervlakken. Gecontroleerde inundatie vergde een ingenieus systeem van waterwerken, zoals sluizen, stuwen en kanalen, waarmee het noodzakelijke peil snel en binnen nauwe grenzen gesteld en gehandhaafd kon worden. Er werden vele verschillende typen sluizen toegepast, afhankelijk van de plaats waar ze in het systeem functioneerden. Soms werden reeds bestaande scheepvaart-, uitwaterings- of keersluizen gebruikt, maar ook zijn er vele nieuwe gebouwd of bestaande (sterk) aangepast. Soms moesten locale peilverschillen tussen afzonderlijke poldereenheden worden overbrugd door het opnemen of gebruiken van keersluisjes in bestaande kades of dijken. Hiertoe zijn vaak schotbalkkeringen in vaarten of zelfs in coupures in kades toegepast, maar ook zogenoemde verlaten met houten of ijzeren hefdeuren of duikers met schuiven zijn voor dit doel benut. De sluis maakte voorheen als No. 4 deel uit van een van een viertal, van 1 tot 4 genummerde duikers, waarvan de andere in en rond de (niet meer bestaande) kruising van de Tiendweg en de Nieuwe Zuiderlingedijk lagen. Mogelijk zijn van deze exemplaren, die op vooroorlogse topografische kaarten 1:25.000 zijn aangegeven, nog sporen of relicten aanwezig. In het terrein zijn nog wel een of meer keersluisjes aanwezig. De duiker nabij het zuidwestelijke einde van de Nieuwe Zuiderlingedijk behoort tot een categorie van relatief grote gemetselde duikers die deel uitmaakten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Omschrijving
De DUIKER / KEERSLUIS door de Nieuwe Zuiderlingedijk nabij het westelijk uiteinde van deze dijk, ter weerszijden uitgevoerd met tot op dijkhoogte opgemetselde hoofden, waarop dekstenen. Het zuidelijke hoofd op enige afstand van de dijkkruin en hiermee verbonden via een loopbrug. De duikersluis is ter weerszijden voorzien van hoge verticale fronten die aansluiten op aflopende keermuren, waarin 'driebenige' gevelankers. Aan de zuidzijde een schuif met windwerk op het hoofd, en een tweetal davits voor ophalen of neerlaten van schotbalken. In het noordelijke hoofd een enkele, naar de Lingezijde kerende deur, voorzien van schuif met windwerk. De keersluis meet in totaal ongeveer 30 bij 2 m; de afstand tussen de beide hoofden bedraagt ongeveer 20 m. De duiker is naar vorm, omvang en uitvoering - onder meer door schuif, schotbalken en enkele deur - van een in de Nieuwe Hollandse Waterlinie zeldzaam type.
Waardering
De DUIKER / KEERSLUIS in de Tussenstelling Nieuwe Zuiderlingedijk nabij het westelijk uiteinde van deze dijk is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de aan de militair-strategische en civiele bouwkunde gerelateerde waterbouw, die gebaseerd is op het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw).
Het betreft hier een aan de militair-strategische en civiele bouwkunde gerelateerde uiting van historische waterbouwkunde, namelijk een hoge duiker in een rivierdijk.
* Ensemblewaarden en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is representatief omdat het een voorbeeld is van een als onderdeel van inundatiewerken gebouwde duiker en keersluis. De duiker / keersluis is tamelijk zeldzaam vanwege vormgeving, omvang en uitvoering met schuif, schotbalken en enkele keerdeur.
* Het onderdeel is gaaf bewaard omdat hoofdvorm, bouwkundige detaillering en verschillende onderdelen herkenbaar zijn gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 71.
NEW HOLLANDIC WATERLINE
Introduction
DUCT / BARRIER LOCK, as part of the waterworks near the New Zuiderlinge Dike which were to serve as inlet and barrier in the event of inundation of the adjacent western Tielerwaard. The defence system of the New Hollandic Waterline was primarily based on the controlled inundation of (large) land areas. Controlled inundation required an ingenious system of waterworks, such as sluices, weirs and canals, by which the necessary water level could be set and maintained quickly and within narrow limits. Many different types of sluices were employed, depending on the location where they functioned in the system. Sometimes already existing navigation, drainage or barrier sluices were used, but many new ones were also built or existing ones (substantially) adapted. Sometimes local water level differences between individual polder units had to be bridged by the incorporation or use of barrier sluices in existing embankments or dikes. For this purpose gate-beam closures in waterways or even in cuts in embankments were often applied, but also so-called outlets with wooden or iron lift gates or ducts with sluice gates were used for this purpose. The lock previously formed as No. 4 part of one of a set of four ducts numbered 1 to 4, of which the others lay in and around the (no longer existing) junction of the Tiendweg and the New Zuiderlinge Dike. Possibly traces or relics of these examples, which are indicated on pre-war topographic maps 1:25,000, are still present in the terrain. One or more barrier sluices are still present in the terrain. The duct near the south-western end of the New Zuiderlinge Dike belongs to a category of relatively large masonry ducts that formed part of the New Hollandic Waterline.
Description
The DUCT / BARRIER LOCK through the New Zuiderlinge Dike near the western end of this dike, executed on either side with heads built up to dike height, with coping stones. The southern head at some distance from the dike crest and connected to it via a catwalk. The duct lock is provided on either side with high vertical fronts which connect to sloping barrier walls in which 'three-legged' gable anchors. On the south side a sluice gate with winding mechanism on the head, and a pair of davits for raising or lowering gate beams. In the northern head a single door facing the Linge side, provided with sluice gate and winding mechanism. The barrier lock measures in total approximately 30 by 2 m; the distance between the two heads is approximately 20 m. The duct is by form, size and execution - including sluice gate, gate beams and single door - of a rare type within the New Hollandic Waterline.
Valuation
The DUCT / BARRIER LOCK in the Intermediate Position New Zuiderlinge Dike near the western end of this dike is of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the New Hollandic Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 by him, Jan Blanken and Major-Engineer Willem Offerhaus, and subsequently by others over approximately 125 years strengthened and improved.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of water engineering related to military-strategic and civil engineering, which is based on the system of inundation and access defence (19th century).
This concerns an expression of historical water engineering related to military-strategic and civil engineering, namely a high duct in a river dike.
* Ensemble values and situational values as part of the New Hollandic Waterline. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The component is representative because it is an example of a duct and barrier lock built as part of inundation works. The duct / barrier lock is relatively rare because of its form, size and execution with sluice gate, gate beams and single barrier door.
* The component is well preserved because the main form, architectural detailing and various components remain recognisable.
Nearby in the register
- Bomvrij militair object, te VurenBomvrij militair objectunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Tussenstelling Nieuwe Zuider Lingedijk Heukelum (West Betuwe 25)Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Bomvrij militair object, Tussenstelling Nieuwe Zuider Lingedijk Spijk (West Betuwe 25)Bomvrij militair objectunder 1 mi
- Kerk en kerkonderdeel, Kerkstraat 18Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.