Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Tussenstelling Nieuwe Zuider Lingedijk Heukelum (West Betuwe 25)
Heukelum, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Tussenstelling Nieuwe Zuider Lingedijk Heukelum (West Betuwe 25)
- Place
- Heukelum
- Municipality
- West Betuwe
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.85683, 5.06122
- Part of complex
- 531871
- Monument number
- 531875
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 71.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
KEERSLUISJE (schut), als onderdeel van de waterwerken langs en nabij de Nieuwe Zuiderlingedijk, die moesten dienen als inlaat en kering bij het eventueel inunderen van de aangrenzende, westelijke Tielerwaard. Het sluisje ligt ten zuiden van de Zuider Lingedijk, die aansluit op de Nieuwe Zuiderlingedijk. Het verdedigingssysteem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie was in de eerste plaats gebaseerd op het gecontroleerd onder water zetten van (grote) terreinoppervlakken. Gecontroleerde inundatie vergde een ingenieus systeem van waterwerken, zoals sluizen, stuwen en kanalen, waarmee het noodzakelijke peil snel en binnen nauwe grenzen gesteld en gehandhaafd kon worden. Er werden vele verschillende typen sluizen toegepast, afhankelijk van de plaats waar ze in het systeem functioneerden. Soms werden reeds bestaande scheepvaart-, uitwaterings- of keersluizen gebruikt, maar ook zijn er vele nieuwe gebouwd of bestaande (sterk) aangepast. Soms moesten locale peilverschillen tussen afzonderlijke poldereenheden worden overbrugd door het opnemen of gebruiken van keersluisjes in bestaande kades of dijken. Hiertoe zijn vaak schotbalkkeringen in vaarten of zelfs in coupures in kades toegepast, maar ook zogenoemde verlaten met houten of ijzeren hefdeuren of duikers met schuiven zijn voor dit doel benut. Het schut of keersluisje ligt ten zuiden van de Zuider Lingedijk, achter Spijkse Kweldijk huisnummer 5, en het behoort tot de eenvoudige waterwerken die deel uitmaakten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Omschrijving
KEERSLUISJE (schut)
Waterkering in het toevoerkanaal van het van omstreeks 1930 daterende, maar intussen opgeheven gemaal van de Heukelemse Polder aan de Spijkse Kweldijk no. 1. Het sluisje zelf ligt ten zuiden van huisnummer 5. De waterkering is omstreeks 5 m lang, 1 m breed en rijst tot circa 2 m boven het waterpeil. Het sluisje bestaat uit een circa anderhalve meter boven het maaiveld uitstekende, gemetselde massa, met hier bovenop een tweetal plaatijzeren windwerken met heugelstangen, waarmee de schuiven (zuidzijde) bediend werden. Aan weerszijden bevinden zich iets uitstekende muurwerken, die overgaan in keermuren. Het metselwerk wordt aan de noordzijde zichtbaar gesteund door een metalen profielbalk, die zich ongeveer op maaiveldniveau bevindt. Het sluisje, mogelijk van rond 1900, is van een type dat zeldzaam is binnen de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Waardering
Het KEERSLUISJE (schut) nabij de (Nieuwe) Zuider Lingedijk, achter Spijkse Kweldijk huisnummer 5 is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de aan de militair-strategische en civiele bouwkunde gerelateerde waterbouw, die gebaseerd is op het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw).
Het betreft hier een aan de militair-strategische en civiele bouwkunde gerelateerde uiting van historische waterbouwkunde, namelijk een schut of keersluisje uit 1880.
* Ensemblewaarden en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is representatief omdat het een voorbeeld is van een als onderdeel van inundatiewerken gebouwde keersluis en het kent typologische zeldzaamheidswaarde.
* Het onderdeel is tamelijk gaaf bewaard omdat hoofdvorm, bouwkundige detaillering en verschillende onderdelen herkenbaar zijn gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 71.
NEW HOLLANDIC WATERLINE
Introduction
GATE LOCK (sluice), as part of the waterworks along and near the New Zuiderlinge Dike, which were to serve as inlet and barrier in the event of inundation of the adjacent western Tielerwaard. The sluice lies south of the Zuider Linge Dike, which connects to the New Zuiderlinge Dike. The defence system of the New Hollandic Waterline was primarily based on the controlled inundation of (large) land areas. Controlled inundation required an ingenious system of waterworks, such as sluices, weirs and canals, by which the necessary water level could be set and maintained quickly and within narrow limits. Many different types of sluices were employed, depending on the location where they functioned in the system. Sometimes already existing navigation, drainage or gate sluices were used, but many new ones were also built or existing ones (substantially) adapted. Sometimes local water level differences between individual polder units had to be bridged by the incorporation or use of gate sluices in existing embankments or dikes. For this purpose gate-beam closures in waterways or even in cuts in embankments were often applied, but also so-called outlets with wooden or iron lift gates or ducts with sluice gates were used for this purpose. The sluice or gate lock lies south of the Zuider Linge Dike, behind Spijkse Kweldijk house number 5, and it belongs to the simple waterworks that formed part of the New Hollandic Waterline.
Description
GATE LOCK (sluice)
Water barrier in the supply canal of the pump house of the Heukelemse Polder at Spijkse Kweldijk no. 1, dating from approximately 1930 but since closed. The sluice itself lies south of house number 5. The water barrier is approximately 5 m long, 1 m wide and rises to approximately 2 m above water level. The sluice consists of a masonry mass projecting approximately one and a half metres above ground level, with above it a pair of sheet-iron winding mechanisms with bail handles, by which the sluice gates (south side) were operated. On either side there are slightly projecting masonry structures which merge into barrier walls. The masonry is visibly supported on the north side by a metal section beam, situated at approximately ground level. The sluice, possibly dating from around 1900, is of a type that is rare within the New Hollandic Waterline.
Valuation
The GATE LOCK (sluice) near the (New) Zuider Linge Dike, behind Spijkse Kweldijk house number 5 is of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the New Hollandic Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 by him, Jan Blanken and Major-Engineer Willem Offerhaus, and subsequently by others over approximately 125 years strengthened and improved.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of water engineering related to military-strategic and civil engineering, which is based on the system of inundation and access defence (19th century).
This concerns an expression of historical water engineering related to military-strategic and civil engineering, namely a sluice or gate lock from 1880.
* Ensemble values and situational values as part of the New Hollandic Waterline. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The component is representative because it is an example of a barrier lock built as part of inundation works and it has typological rarity value.
* The component is reasonably well preserved because the main form, architectural detailing and various components remain recognisable.
Nearby in the register
- Bomvrij militair object, te VurenBomvrij militair objectunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Tussenstelling Nieuwe Zuider Lingedijk Spijk (West Betuwe 25)Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Boerderij, Zuiderlingedijk 39Boerderijunder 1 mi
- Kerk en kerkonderdeel, Kerkstraat 18Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.