Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Fort Everdingen Culemborg
Culemborg, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Fort Everdingen Culemborg
- Place
- Culemborg
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.96220, 5.17582
- Part of complex
- 531650
- Monument number
- 531653
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 501. Zie ook monumentnummer: 531673.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
CONTRESCARPGALERIJ MET TOEGANGSPOTERNE als markante gebouwde onderdelen van het Fort Everdingen. Toen in de jaren '60 en '70 van de 19de eeuw de kracht en de trefzekerheid van het geschut toenamen, waren in het bijzonder de torens op de forten al gauw niet meer bestand tegen het geweld. Er werden twee oplossingen toegepast: van een aantal torens werd de hoogte teruggebracht, wat ze als doelwit niet alleen minder zichtbaar, maar ook minder kwetsbaar maakte (dit gebeurde onder meer bij Fort Honswijk). Hiernaast zijn in een aantal gevallen gedeeltelijk rondom de torens contrescarps of contrescarpgalerijen aangelegd (dit laatste onder meer bij Fort Everdingen). Een contrescarp bestaat uit een zware, metershoge gronddekking, die als bescherming tegen vijandelijk artillerievuur diende en de toren weer 'bomvrij' maakte. Meestal was de contrescarp (dicht) tegen de toren gelegen en was hij hiervan gescheiden door een (ten dele) rond lopende gang die grensde aan een met aarde gedekt galerijgebouw, de contrescarpgalerij. Een dergelijke contrescarpgalerij is dus aan de buitenzijde aangeaard en aan de kant van de toren voorzien van een (bakstenen) gevel. In de contrescarpgalerij konden verschillende militaire functies worden gehuisvest. De toegangspoterne aan de oostzijde van de contrescarpgalerij vormt een gemetselde en als zodanig bomvrije doorgang door de aarddekking van de contrescarp, waardoor tevens een gedekte verbinding ontstond van de kazerne naar de oostelijke wal.
Omschrijving
De ongeveer tweederde rondgaande CONTRESCARPGALERIJ van Fort Everdingen, die dateert van de jaren circa 1873-1880, ligt aan de oostzijde van de toren, op een afstand van omstreeks 4 m daarvan. De verticale, bakstenen gevel, die vrijwel even hoog is als die van de toren zelf, is aan de binnenzijde op de begane grond voorzien van toegangs- en andere gevelopeningen, die afsluitbaar zijn door middel van houten deuren en / of ijzeren luiken. Op de begane grond zijn in het metselwerk gesloten ontlastingsbogen opgenomen. Boven de begane grond is een reeks van gewelfde, open ontlastingsbogen aanwezig. Bij de bouw van de contrescarpgalerij zijn tussen toren en galerij gemetselde bogen geplaatst. Aan de buitenzijde is de contrescarpgalerij gedekt door een metersdikke, flauw hellende aardlaag. Het min of meer rechthoekig trapeziumvormige profiel van de contrescarpgalerij laat zich aan de beide bakstenen, kopse gevels goed herkennen. Ook in deze gevels zijn verschillende gevelopeningen aangebracht, die deels afsluitbaar zijn met ijzeren, deels met houten deuren of ramen. Ook deze gevels bevatten elk een open ontlastingsboog.
Het interieur bevat een aantal geschakelde vertrekken, die van elkaar zijn gescheiden door zware houten deuren. De galerij van open ontlastingsbogen op de verdieping is niet bereikbaar of beloopbaar en is deels volgestort met aarde.
De TOEGANGSPOTERNE sluit aan de oostzijde op de begane grond aan op de contrescarpgalerij en vormt een door vleugelmuren beschermde, gemetselde doorgang door de tegen de contrescarp opgeworpen aarddekking.
Waardering
De CONTRESCARPGALERIJ MET TOEGANGSPOTERNE van Fort Everdingen is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).
Het betreft hier een onderdeel uit de periode 1873-1880, namelijk een voorbeeld van een beschermend bouwwerk als dekking van een toren, met de aardgedekte toegang daartoe vanaf de oostelijke zijde, de poterne.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is relatief zeldzaam en representatief omdat er niet veel contrescarpgalerijen bij torens op forten zijn gebouwd.
* Het onderdeel is goed bewaard omdat talrijke kenmerkende onderdelen in exterieur en interieur behouden en herkenbaar zijn gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 501. See also monument number: 531673.
NEW HOLLANDIC WATERLINE
Introduction
COUNTERESCARP GALLERY WITH ACCESS POSTERN as distinctive built components of Fort Everdingen. When in the 1860s and 1870s the power and accuracy of artillery increased, the towers on the forts were soon no longer able to withstand the force. Two solutions were applied: some towers had their height reduced, which made them not only less visible but also less vulnerable as targets (this occurred among others at Fort Honswijk). In addition, counterescarps or counterescarp galleries were partly constructed around the towers in some cases (the latter among others at Fort Everdingen). A counterescarp consists of a heavy, several-metre-high earth covering that served as protection against enemy artillery fire and made the tower 'bomb-proof' again. Usually the counterescarp was positioned (closely) against the tower and was separated from it by a (partly) circulating corridor that bordered an earth-covered gallery building, the counterescarp gallery. Such a counterescarp gallery is therefore covered with earth on the outside and provided with a (brick) facade on the tower side. Various military functions could be housed in the counterescarp gallery. The access postern on the east side of the counterescarp gallery forms a mortared and as such bomb-proof passage through the earth covering of the counterescarp, thereby also creating a covered connection from the barracks to the eastern rampart.
Description
The approximately two-thirds encircling COUNTERESCARP GALLERY of Fort Everdingen, which dates from circa 1873-1880, lies on the east side of the tower, at a distance of approximately 4 m from it. The vertical brick facade, which is approximately as high as that of the tower itself, is provided on the ground floor on the inside with access and other facade openings, which can be closed by means of wooden doors and/or iron shutters. On the ground floor, closed relieving arches are incorporated in the brickwork. Above the ground floor is a series of vaulted, open relieving arches. During the construction of the counterescarp gallery, mortared arches were placed between tower and gallery. On the outside, the counterescarp gallery is covered by a metre-thick, gently sloping layer of earth. The more or less rectangular trapezoidal profile of the counterescarp gallery is well recognizable on both brick gable ends. Various facade openings have also been made in these gables, some of which can be closed with iron doors, some with wooden doors or windows. These gables also each contain an open relieving arch.
The interior contains a number of interconnected rooms, which are separated from each other by heavy wooden doors. The gallery of open relieving arches on the upper storey is not accessible or passable and is partly filled with earth.
The ACCESS POSTERN connects on the east side on the ground floor to the counterescarp gallery and forms a mortared passage protected by flanking walls through the earth covering thrown up against the counterescarp.
Valuation
The COUNTERESCARP GALLERY WITH ACCESS POSTERN of Fort Everdingen is of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the New Hollandic Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially realized from 1815 by him, Jan Blanken and Major-Engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others for approximately 125 years.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building design, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century), b. the race with increasingly powerful offensive means (19th century).
This concerns a component from the period 1873-1880, namely an example of a protective structure as covering for a tower, with the earth-covered access to it from the eastern side, the postern.
* Ensemble value and situational values as part of the New Hollandic Waterline. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The component is relatively rare and representative because not many counterescarp galleries were built at towers on forts.
* The component is well preserved because numerous characteristic components in exterior and interior have remained intact and recognizable.
Nearby in the register
- Militair wachtgebouw, Fort Everdingen CulemborgMilitair wachtgebouwunder 1 mi
- Bomvrij militair object, Fort Everdingen CulemborgBomvrij militair objectunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fort Everdingen EverdingenFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fort Everdingen CulemborgFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.