TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Militair wachtgebouw, Fort Everdingen Culemborg

Culemborg, Gelderland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Militair wachtgebouw
Category
onroerend gebouwd
Address
Fort Everdingen Culemborg
Place
Culemborg
Province
Gelderland
Country
Netherlands
Coordinates
51.96221, 5.17534
Part of complex
531650
Monument number
531652

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Cluster 501. Zie ook monumentnummer 531672.

Inleiding

TOREN als markant gebouwd onderdeel van het Fort Everdingen. Torens als onderdeel van forten zijn tot in de jaren '60 van de 19de eeuw gebouwd, te beginnen in de Napoleontische Tijd; in Nederland - behoudens enkele uitzonderingen uit omstreeks 1810 - echter pas vanaf omstreeks 1840, waarbij de inzichten van militair ingenieur J.G.W. Merkes van Gendt sturend waren. Nog bestaande Nederlandse torens hebben gewoonlijk een ongeveer cirkelvormig grondplan met een diameter van enkele tientallen meters en ze waren omgeven door een natte gracht. Ze zijn twee, drie of vier verdiepingen hoog en bestaan uit zwaar - enige meters dik - metselwerk. Uitgangspunt was dat de ronde vorm goed bestendig was tegen inslagen van kanonvuur, terwijl de defensieve kracht naar alle richtingen min of meer gelijkwaardig kon zijn. Door opstelling van ver reikend geschut bovenop de torens - waar tevens de uitkijk was gevestigd - dacht men in een gunstige verdedigende positie te verkeren. Voor de nabije verdediging dienden (talrijke) schietgaten voor kanon- en geweervuur. Meerdere torens waren voorzien van een aarden dekking. Met de komst van zwaarder geschut, met getrokken loop en vooral van brisantgranaten, was het echter afgelopen met de torens: ze bleken toch kwetsbaar, ze waren relatief gemakkelijke doelwitten en ze verloren hun defensieve waarde hierdoor binnen weinige jaren. Als gevolg hiervan zijn verschillende torens van hun hoogste verdieping(en) ontdaan en voorzien van aarden beschermingswallen. Wat bleef was hun functie als onderkomen voor manschappen en materieel. Bekende torenforten in de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn die te Weesp, Fort Honswijk en Fort Everdingen. De meeste torens zijn opgenomen in met aarden werken en (natte) grachten omgeven torenfortcomplexen, zoals ook die van Fort Everdingen.

Omschrijving

Centraal in het huidige complex Fort Everdingen ligt de op een ronde plattegrond gebouwde bakstenen TOREN die de kern van de oudste aanleg vormt. De toren kwam tot stand in de jaren 1842-1847, nadat eerst aardwerken en fundering waren gerealiseerd. De toren heeft een diameter van ongeveer 39 m en was inclusief aarden dekking ongeveer 18 m hoog. Het bakstenen metselwerk van de rond lopende gevel is asymmetrisch uitgevoerd: de wanden aan de oostzijde zijn dikker dan die aan de westzijde. Er zijn drie bouwlagen, inclusief het souterrain; bovenop het bouwwerk bevindt zich een metersdikke aarden dekking. Ook is hier een relatief kleine, afzonderlijk aangeaarde opbouw met gekromde gevel, de zogenoemde belvedère en centraal zijn resten van een geschutsopstelling. Rond de toren lag een circa 4 m brede, ringvormige, natte gracht met ophaalbrug, waaruit de gevel direct oprees; bij een latere wijziging is deze gracht ten dele gedempt en ter plaatse vervangen door een ongeveer even brede, open gang. De gevel van het hoofdvolume kent een rechte beëindiging op ongeveer 14,50 m hoogte. Deze gevel is rondom voorzien van gevelopeningen van verschillend type en formaat (voornamelijk getoogde en spleetvorminge schietgaten). Een aantal van deze gevelopeningen kan worden gesloten met ijzeren (kelderniveau) of zware houten luiken en / of persiennes. De toegang, met een verdiepte boog binnen een boogsegment en met dubbele houten deuren, bevindt zich aan de westzijde. Op een daarboven aangebrachte plaquette is onder meer de naam van het fort aangeduid. Bij de totstandkoming van de contrescarpgalerij zijn tussen de toren en de galerij gemetselde luchtbogen geplaatst.

Het interieur omvat op alle verdiepingen onder meer rondlopende, gewelfde gangen met op elk niveau 12, ongeveer trapeziumvormige ruimten, die via boogvormige toegangen bereikbaar zijn. De toren kent een koepelvormig gemetseld gewelf met een centrale licht- en luchtopening.

Waardering

De TOREN van Fort Everdingen is van algemeen belang vanwege:

* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.

* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).

Het betreft hier een onderdeel uit de periode 1841 -1864, namelijk een voorbeeld van een toren bij een rivieracces, uit de jaren 1845-1847, gebouwd naar inzichten van militair ingenieur J.G.W. Merkes van Gendt.

* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.

* Het onderdeel is relatief zeldzaam omdat het fort het duidelijkst aansluit bij het oorspronkelijk voorbeeld van de ronde torens en representatief omdat het om militair-tactische redenen is voorzien van een beschermende contrescarpgalerij, terwijl als zeldzaam fenomeen ook een deel van de oorspronkelijke gracht rond de toren is blijven bestaan.

* Het onderdeel is goed bewaard omdat talrijke kenmerkende onderdelen in exterieur en interieur behouden en herkenbaar zijn gebleven.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Cluster 501. See also monument number 531672.

Introduction

TOWER as a distinctive built component of Fort Everdingen. Towers as components of forts were built into the 1860s, beginning in the Napoleonic period; in the Netherlands - except for a few exceptions from around 1810 - however only from around 1840 onwards, whereby the insights of military engineer J.G.W. Merkes van Gendt were guiding. Surviving Dutch towers usually have an approximately circular ground plan with a diameter of several tens of metres and were surrounded by a wet moat. They are two, three or four storeys high and consist of heavy - several metres thick - masonry. The principle was that the round form was well resistant to cannon fire impacts, while the defensive strength could be roughly equivalent in all directions. By positioning far-reaching artillery on top of the towers - where the lookout was also stationed - it was thought that a favourable defensive position could be achieved. For close defence, (numerous) loopholes for cannon and rifle fire were provided. Multiple towers were equipped with an earthen covering. With the advent of heavier artillery, with rifled barrels and especially of explosive shells, however, the towers' days were over: they proved vulnerable after all, were relatively easy targets and lost their defensive value within just a few years as a result. Consequently, various towers were stripped of their highest storey(ies) and provided with earthen protective embankments. What remained was their function as accommodation for personnel and materiel. Well-known tower forts in the Nieuwe Hollandse Waterlinie are those at Weesp, Fort Honswijk and Fort Everdingen. Most towers are incorporated into tower fort complexes surrounded by earthworks and (wet) moats, as is also the case with that of Fort Everdingen.

Description

Central in the current Fort Everdingen complex lies the brick TOWER built on a circular ground plan, which forms the core of the oldest layout. The tower was constructed in the years 1842-1847, after earthworks and foundations had first been realized. The tower has a diameter of approximately 39 m and was approximately 18 m high inclusive of earthen covering. The brick masonry of the curved facade is executed asymmetrically: the walls on the east side are thicker than those on the west side. There are three storeys, including the basement; on top of the structure is a metre-thick earthen covering. Also present here is a relatively small, separately earthed construction with curved facade, the so-called belvedère and centrally are remains of a gun emplacement. Around the tower lay an approximately 4 m wide, ring-shaped, wet moat with a drawbridge, from which the facade rose directly; in a later modification, this moat was partly filled in and replaced there by an approximately equally wide open corridor. The facade of the main volume has a straight termination at approximately 14.50 m height. This facade is provided all around with facade openings of different type and format (mainly arched and slit-shaped loopholes). A number of these facade openings can be closed with iron (basement level) or heavy wooden shutters and/or persiennes. The entrance, with a recessed arch within an arch segment and with double wooden doors, is located on the west side. On a plaque applied above it the name of the fort is indicated, among other things. Upon the construction of the counterscarp gallery, brick air arches were placed between the tower and the gallery.

The interior comprises on all storeys, among other things, curved, vaulted corridors with on each level 12, approximately trapezoidal spaces, which are accessible via arched entrances. The tower has a dome-shaped brick vault with a central light and ventilation opening.

Valuation

The TOWER of Fort Everdingen is of general importance because of:

* Cultural-historical values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially realized from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others for approximately 125 years.

* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building practice, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century), b. the competition with increasingly strengthened offensive means (19th century).

This concerns a component from the period 1841-1864, namely an example of a tower at a river access, from the years 1845-1847, built according to the insights of military engineer J.G.W. Merkes van Gendt.

* Ensemble value and situational values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.

* The component is relatively rare because the fort most clearly aligns with the original example of the round towers and is representative because it was provided with a protective counterscarp gallery for military-tactical reasons, while as a rare phenomenon a part of the original moat around the tower has also remained.

* The component is well preserved because numerous characteristic components in exterior and interior have been retained and remain recognizable.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map