Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Fort Jutphaas bij 3
Nieuwegein, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Fort Jutphaas bij 3, 3439 LX Nieuwegein
- Place
- Nieuwegein
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.03771, 5.10177
- Part of complex
- 531548
- Monument number
- 531556
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesNationaal Archief, the NetherlandsDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 50. Rest Damsluis D.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
REST DAMSLUIS D ten oosten van het Fort bij Jutphaas als een van de afsluitingen van de fortgracht. Het verdedigingssysteem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie was in de eerste plaats gebaseerd op het gecontroleerd onder water zetten van (grote) terreinoppervlakken. Gecontroleerde inundatie vergde een ingenieus systeem van waterwerken, zoals sluizen, stuwen en kanalen, waarmee het noodzakelijke peil snel en binnen nauwe grenzen gesteld en gehandhaafd kon worden. Er werden vele verschillende typen sluizen toegepast, afhankelijk van de plaats waar ze in het systeem functioneerden. Soms werden reeds bestaande scheepvaart-, uitwaterings- of keersluizen gebruikt, maar ook zijn er vele nieuwe gebouwd of bestaande (sterk) aangepast. Soms moesten locale peilverschillen tussen afzonderlijke poldereenheden worden gehandhaafd door het opnemen of gebruiken van keersluisjes in bestaande kades of dijken. Hiertoe zijn vaak schotbalkkeringen in vaarten of zelfs in coupures in kades toegepast, maar ook zogenoemde verlaten met houten of ijzeren hefdeuren of duikers met schuiven zijn voor dit doel benut. In het geval van de damsluis ten oosten van het Fort bij Jutphaas is een speciaal hiertoe gebouwde damsluis in de buitenoever van het fort opgenomen, die een kering tussen de fortgracht en de omgeleide Overeindse Wetering vormde.
Omschrijving
REST DAMSLUIS D, gelegen aan de oostzijde van het Fort bij Jutphaas en bestaande uit twee gemetselde landhoofden, voorzien van functionele natuurstenen onderdelen en voorzien van schotbalksponningen. De van 1819 daterende sluis vormde een scheiding tussen de (omgeleide) Overeindse Wetering en de gracht rond het fort, waarmee het peil gesteld en gehandhaafd kon worden.
Waardering
REST DAMSLUIS D, aan de oostzijde van het Fort bij Jutphaas is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van een aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde bebouwing en waterwerken, die gebaseerd zijn op het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw).
Het betreft hier een aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde uiting van historische waterbouwkunde, namelijk de rest van een damsluis met schotbalkkering.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is representatief (karakteristiek) omdat het in samenhang met een of meer nabije, al dan niet meer aanwezige sluizen het principe van de werking van het stellen en handhaven van een grachtpeil kan laten zien.
* Het onderdeel is redelijk gaaf bewaard omdat hoofdvorm en bouwkundige detaillering tamelijk goed herkenbaar zijn.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 50. Rest Damsluis D.
NEW HOLLANDIC WATER LINE
Introduction
REST DAMSLUIS D to the east of the Fort at Jutphaas as one of the closures of the fort moat. The defence system of the New Hollandic Water Line was primarily based on the controlled flooding of (large) land areas. Controlled inundation required an ingenious system of water works, such as sluices, weirs and canals, by means of which the necessary water level could be set and maintained quickly and within narrow limits. Many different types of sluices were applied, depending on the location where they functioned in the system. Sometimes already existing navigation, drainage or check sluices were used, but many new ones were also built or existing ones were (substantially) adapted. Sometimes local level differences between individual polder units had to be maintained by inserting or using check sluices in existing embankments or dykes. For this purpose, schotbalk closures in ditches or even in cuts in embankments were often applied, but also so-called sluices with wooden or iron lifting gates or culverts with sluice gates were used for this purpose. In the case of the damsluis to the east of the Fort at Jutphaas, a damsluis specially built for this purpose was incorporated in the outer bank of the fort, which formed a barrier between the fort moat and the diverted Overeindse Wetering.
Description
REST DAMSLUIS D, located on the east side of the Fort at Jutphaas and consisting of two masonry abutments, provided with functional natural stone components and provided with schotbalk mortices. The sluice dating from 1819 formed a separation between the (diverted) Overeindse Wetering and the moat around the fort, by means of which the water level could be set and maintained.
Valuation
REST DAMSLUIS D, on the east side of the Fort at Jutphaas is of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the New Hollandic Water Line as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realised by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and thereafter by others strengthened and improved for approximately 125 years.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of construction and water works related to military-strategic engineering, which were based on the system of inundation and access defence (19th century).
This concerns an expression of historical water engineering related to military-strategic engineering, namely the remains of a damsluis with schotbalk closure.
* Ensemble value and situational values as part of the New Hollandic Water Line. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The component is representative (characteristic) because it, in conjunction with one or more nearby sluices, whether or not still present, can demonstrate the principle of the operation of setting and maintaining a moat water level.
* The component is reasonably well preserved because the main form and architectural detailing are fairly recognisable.
Nearby in the register
- Fort, Fort Jutphaas bij 3Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Bomvrij militair object, Fort Jutphaas bij 3Bomvrij militair objectunder 1 mi
- Bomvrij militair object, Fort Jutphaas bij 3Bomvrij militair objectunder 1 mi
- Schuilplaats, Fort Jutphaas 3Bomvrij militair objectunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.