TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Schuilplaats, Bloklaan 9

Loosdrecht, Noord-Holland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Bomvrij militair object
Function
Schuilplaats
Category
onroerend gebouwd
Address
Bloklaan 9, 1231 AZ Loosdrecht (Wijdemeren 27)
Place
Loosdrecht
Municipality
Wijdemeren
Province
Noord-Holland
Country
Netherlands
Coordinates
52.20025, 5.04198
Part of complex
531436
Monument number
531440

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Cluster 15. Groepsschuilplaatsen type P.

NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE Inleiding

Enkele GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P als in de mobilisatieperiode 1939-1940 aan Fort Spion toegevoegde betonnen werken. (Betonnen) groepsschuilplaatsen vormden een antwoord op de komst van zware projectielen en brisante granaten. Deze laatste ontploften als ze doel troffen en zorgden voor een regen van metaalscherven, die vele slachtoffers kon maken. Groepsschuilplaatsen type P zijn volgens min of meer uniform of standaardontwerp (vooral) in de jaren 1939-1940 op meerdere plaatsen in Nederland gebouwd. Het totaal aantal gebouwde exemplaren bedraagt circa 700, waarvan in de Nieuwe Hollandse Waterlinie ongeveer 570; het merendeel (ca. 400) hiervan bestaat nog. Het bouwprogramma van de groepsschuilplaatsen Type P was bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog niet afgerond en van een aantal exemplaren is bekend dat ze nooit zijn voltooid. Type P (vanwege de markante vorm ook wel 'de piramide' genoemd) is vermoedelijk het meest bekende type betonnen verdedigingswerk in Nederland. Het type kwam voort uit de zogenoemde VIS 77 (Voorschrift Inrichten Stellingen no. 77), uit 1928, en had onder meer als bestemming deel uit te maken van de verdediging van een aantal bestaande en nieuwe accessen, waaronder vooral (autosnel)wegen en (geëlektrificeerde of te elektrificeren) spoorwegen. De groepsschuilplaats Type P kwam gewoonlijk tot stand in de directe nabijheid van reeds bestaande of in dezelfde tijd gerealiseerde kazematten, geschutsopstellingen, versterkingen of loopgraven. Doordat de loopgraven en andere (aard)werken later vrijwel overal zijn geëffend of gesloopt, liggen de betonnen schuilplaatsen tegenwoordig nogal eens voor een deel beneden het maaiveld. De van oudsher geheel gesloten voorzijde of frontzijde van de groepsschuilplaatsen Type P was in veel gevallen gedekt door aardwerken die deel konden uitmaken van een glacis ter bescherming van de loopgraaf of een gedekte weg. Deze aardwerken zijn thans meestal niet meer aanwezig of nog slechts met moeite herkenbaar, maar met name op forten of in anderszins geaccidenteerd terrein zijn ze soms nog wel aanwezig. Er bestaan diverse varianten van het Type P, zowel qua maatvoering en dekkingsklasse als in uitvoering en detaillering. Zo zijn er exemplaren gebouwd in de dekkingsklassen W 15-21 en W 21-28 bij maten die uiteenlopen van circa 5.50 x 7.20 x 4.70 m tot 6.50 x 8.20 x 4.90 m (b x d x h). Er zijn talrijke exemplaren van het Type P gebouwd in inundeerbare gebieden, waarbij in een aantal gevallen een zichtbaar geworden paalfundering is toegepast, terwijl vaak een keermuur en incidenteel een trog met trap ter kering van inundatiewater is ingebracht in de dan hoog gelegen, vierkante toegang en bij nog weer andere is een rondom uitstekende betonnen funderingsplaat aanwezig.

Omschrijving

Bij Fort Spion resteren drie GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P, waarvan één ten noordwesten van de fortgracht en twee ten zuidwesten daarvan, zuidelijk van de Bloklaan. De groepschuilplaatsen op deze plaats zijn niet in lineair verband gebouwd, maar zijn onderdeel van een cluster verdedigingswerken. De groepsschuilplaatsen Type P zijn gebouwd op een rechthoekig grondplan, bij maten die uiteenlopen van ongeveer 5.50 x 720 x 4.70 m tot 6.50 x 8.20 x 4.90 m (b x d x h). De zichtbare hoogte boven het maaiveld varieert echter. De beide blinde zijgevels en de keelzijde zijn tot op ongeveer 3.00 m hoogte verticaal uitgevoerd. Daarboven gaan deze gevels met een knik van ongeveer 45 0 naar binnen, om vervolgens over te gaan in een vlakke dekking. Rechts in de keelzijde is op plaatselijk verschillende hoogte boven maaiveld een (later al dan niet dichtgezette), meestal vierkante toegangsopening. De in zijn geheel verticale, gesloten frontzijde weerspiegelt de hoeken van 45 0 en eindigt dus als een 'afgeknotte puntgevel'. In een aantal gevallen zijn in de gevel(s) ijzeren haken of beugels meegegoten die konden dienen ter bevestiging van camouflagemateriaal. Een kenmerkend onderdeel bovenop de schuilplaats type P is de conische, betonnen 'uitlaat', die bestemd was voor toepassing van een periscoop. Deze periscopen zijn in de praktijk echter zelden of nooit aangebracht. Het interieur van de groepsschuilplaatsen Type P bestaat uit een korte gang (meestal met een betonnen keermuur of balustrade en gewoonlijk enkele neergaande treden) en een van daaruit naar links gerichte 'sluis' die afgrendelbaar moest zijn door een (uit meerdere delen bestaande) zware, stalen deur met grendels. Via een tweede, vergelijkbare deur kon rechtsom een achterliggende, vrijwel vierkante ruimte worden bereikt, de echte schuilplaats. De toegang kon vanuit deze ruimte worden bestreken door een geweerschietgat. De stalen deuren zijn echter zelden of nooit geplaatst en de ingangen zijn later vaak dichtgezet met baksteen en gepleisterd. De op circa twee meter boven vloerniveau gelegen plafonds zijn vlak en rechthoekig. In een aantal gevallen zijn nog interieuronderdelen aanwezig, zoals (resten van) houten banken of een steun voor het vuurwapen voor de bestrijking van de ingang.

De GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P bij Fort Spion zijn van algemeen belang vanwege:

* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar versterkt en verbeterd.

* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op het systeem van:

a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19e en 20ste eeuw),

b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (20ste eeuw)

c. het systeem van 'levende' veldversterking in de diepte (20ste eeuw)

Het betreft hier onderdelen uit 1939-1940, die voorbeelden zijn van gewapend betonnen schuilplaatsen voor manschappen.

* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in het algemeen en vanwege de onderlinge functionele, functioneel-ruimtelijke en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en in het bijzonder met de frontale verdediging van het acces van de Bloklaan.

* De onderdelen vormen een representatief voorbeeld van een kleine concentratie van niet in lineair verband gebouwde betonnen verdedigingswerken.

* De onderdelen zijn tamelijk gaaf en goed bewaard en laten zich als gebouwde elementen redelijk in het veld herkennen.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Cluster 15. Group shelters type P.

NEW HOLLANDSE WATERLINIE Introduction

Several GROUP SHELTERS TYPE P such as the concrete works added to Fort Spion during the mobilisation period 1939-1940. (Concrete) group shelters were a response to the arrival of heavy projectiles and high-explosive grenades. The latter exploded on impact and caused a rain of metal shrapnel, which could cause many casualties. Group shelters type P were built according to a more or less uniform or standard design (especially) in the years 1939-1940 in multiple locations in the Netherlands. The total number of built examples is approximately 700, of which in the Nieuwe Hollandse Waterlinie approximately 570; the majority (circa 400) of these still exist. The construction programme of the group shelters Type P was not completed when the Second World War broke out, and a number of examples are known to have never been completed. Type P (also called 'the pyramid' because of its distinctive shape) is presumably the most well-known type of concrete defensive work in the Netherlands. The type originated from the so-called VIS 77 (Regulation for Setting up Positions no. 77), from 1928, and had among other purposes to form part of the defence of a number of existing and new accesses, including in particular (motor) roads and (electrified or to be electrified) railways. The group shelter Type P usually came into being in the immediate vicinity of already existing or contemporaneously realised casemates, gun emplacements, fortifications or trenches. Because the trenches and other (earth) works were later levelled or demolished almost everywhere, the concrete shelters nowadays often lie partially below ground level. The historically entirely closed front or frontside of the group shelters Type P was in many cases covered by earthworks which could form part of a glacis to protect the trench or a covered way. These earthworks are now mostly no longer present or only with difficulty recognisable, but especially on forts or in otherwise accidental terrain they are sometimes still present. There exist various variants of Type P, both in terms of dimensions and protective class as well as in execution and detailing. Thus examples were built in protective classes W 15-21 and W 21-28 with dimensions ranging from approximately 5.50 x 7.20 x 4.70 m to 6.50 x 8.20 x 4.90 m (w x d x h). Numerous examples of Type P were built in inundatable areas, in which in a number of cases a visible pile foundation was applied, while often a revetment wall and incidentally a trough with steps to hold back inundation water was introduced in the then highly situated, square access, and in yet others a concrete foundation slab projecting all around is present.

Description

At Fort Spion three GROUP SHELTERS TYPE P remain, of which one north-west of the fort ditch and two south-west thereof, south of the Bloklaan. The group shelters in this location were not built in linear relationship, but are part of a cluster of defensive works. The group shelters Type P were built on a rectangular ground plan, with dimensions ranging from approximately 5.50 x 7.20 x 4.70 m to 6.50 x 8.20 x 4.90 m (w x d x h). The visible height above ground level varies however. Both blind side walls and the throat side are executed vertically to approximately 3.00 m height. Above this these walls bend inward at approximately 45° and subsequently transition into a flat covering. On the right in the throat side is a (later filled or not filled), usually square access opening at locally varying height above ground level. The entirely vertical, closed front side reflects the angles of 45° and thus ends as a 'truncated pointed gable'. In a number of cases iron hooks or brackets were cast into the wall(s) which could serve to fasten camouflage material. A characteristic component on top of the shelter type P is the conical, concrete 'outlet', which was intended for the use of a periscope. These periscopes were however rarely or never actually installed in practice. The interior of the group shelters Type P consists of a short passage (usually with a concrete revetment wall or balustrade and usually several descending steps) and from there a 'sluice' directed to the left which had to be lockable by a (consisting of multiple parts) heavy steel door with bolts. Via a second, similar door one could go to the right into a rear, virtually square room, the actual shelter. The access could be swept from this room by a rifle loophole. However, the steel doors were rarely or never installed and the entrances were often later sealed with brick and plastered. The ceilings located at approximately two metres above floor level are flat and rectangular. In a number of cases interior components are still present, such as (remains of) wooden benches or a rest for the firearm for the sweeping of the entrance.

The GROUP SHELTERS TYPE P at Fort Spion are of general importance because of:

* Cultural-historical values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realised by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others over approximately 125 years.

* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building, which is based on the system of:

a. the system of inundation and access defence (19th and 20th century),

b. the race with increasingly strengthened offensive means (20th century)

c. the system of 'living' field fortification in depth (20th century)

These are components from 1939-1940, which are examples of reinforced concrete shelters for personnel.

* Ensemble value and situational values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie in general and because of the mutual functional, functionally-spatial and physical cohesion with the other components of the complex and in particular with the frontal defence of the access of the Bloklaan.

* The components form a representative example of a small concentration of concrete defensive works not built in linear relationship.

* The components are fairly intact and well preserved and can be reasonably recognised in the field as built elements.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map