Rijksmonumentenregister · Netherlands
Omwalling, Werken aan de Karnemelksloot Naarden (Gooise meren 27)
Naarden, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Omwalling
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Werken aan de Karnemelksloot Naarden (Gooise meren 27)
- Place
- Naarden
- Municipality
- Gooise meren
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.28512, 5.14365
- Part of complex
- 531362
- Monument number
- 531365
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 9. Oostbatterij met aanleg.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
OOSTBATTERIJ MET AANLEG (voormalig lunet) als verdediging van de damsluis in de Karnemelksloot ten zuidwesten van de Vesting Naarden. Naarden ligt op de hoge gronden tussen het Naardermeer en de Zuiderzee, die een acces vormden tot Amsterdam en was één van de belangrijkste vestingsteden van de Oude Hollandse Waterlinie. De waterlinie was primair gebaseerd op inundatie van laag gelegen gronden om zo de vijand de doorgang te beletten. Naarden lag echter op de hoge uitlopers van het Gooi, waardoor de inundaties werden bemoeilijkt. Besloten werd de hoge gronden af te graven. De Werken aan deKarnemelksloot zijn een onderdeel van de pogingen om water rond te vesting Naarden te kunnen vasthouden. In 1787 werd een damsluis aangelegd in de Karnemelksloot. Ter bescherming van de damsluis kwamen, eveneens in 1787, twee kleine, omgrachte, aarden lunetten tot stand aan weerszijden van de Karnemelksloot. Behalve voor de verdediging van de sluis dienden zij ook om de vijand te beletten Naarden langs de zuidzijde te passeren. De lunetten zijn in de Franse Tijd gesloopt, maar ten tijde van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, rond 1873-1875, vergroot tot batterijen en in de wallen van bomvrije gebouwen voorzien. Ook de fortwachterswoning, geadresseerd Naardermeer 7, moet uit deze tijd dateren. Deze fortificaties van de Nieuwe Hollandse Waterlinie bleken al snel na de aanleg verouderd. Als gevolg van verbeteringen van het geschut kon van steeds grotere afstand effectief doel worden geraakt. Aan de oost- en zuidzijde van Naarden kwam in de mobilisatieperiode 1914-1919 daarom een verdedigingslinie van enige kilometers lengte tot stand, waarvan rond de Karnemelksloot diverse werken resteren. De schuilplaatsen met munitiemagazijnen op de batterijen werden in deze periode gesloopt. In 1939-1940 kwam een tankversperring op de dijk tot stand. De werken zijn sinds 1929 eigendom van de gemeente Naarden. Momenteel zijn ze in gebruik bij scoutinggroepen. De damsluis is gerestaureerd. Aan de noordzijde bevonden zich in oorsprong twee uit 1873 daterende bruggen, maar deze zijn verdwenen.
Omschrijving
OOSTBATTERIJ MET AANLEG (voormalig lunet) als verdediging van de damsluis in de Karnemelksloot nabij de Vesting Naarden. Eén van een tweetal in oorsprong uit 1787, maar in 1815 grotendeels gesloopte en in 1873-1875 in het kader van de Nieuwe Hollandse Waterlinie tot BATTERIJEN vergrote lunetten. Aanvankelijk waren het kleine, in de keel open verdedigingswerken met twee facen en aan weerszijden korte flanken, het geheel voorzien van opstelplaatsen voor geschut; later zijn de lunetten vergroot en voorzien van enkele bomvrije gebouwen. De AANLEG bestaat sinds die tijd uit een polygoon (onregelmatig zeskantig), omgracht aardwerk ten oosten van de damsluis in de Karnemelksloot. De (natte) gracht is aan de zuidkant (frontzijde) breder dan aan de andere zijden. De oorspronkelijke aarden borstwering van 7.00 meter breed en aan de frontzijde 5.00 meter hoog, is grotendeels bewaard gebleven. De aardwerken van de bomvrije gebouwen steken boven deze borstwering uit.
Waardering
De OOSTBATTERIJ MET AANLEG (voormalig lunet) uit 1787 en 1873-1875 is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw)
Het onderdeel is een voorbeeld van een aarden aanleg (batterij, eerder lunet) met aardwerken en gracht uit 1787 en 1873-1875.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en vanwege de defensieve functie ten opzichte van accessen.
* Het onderdeel is vrij zeldzaam door de combinatie van twee ter weerszijden van de damsluis gelegen batterijen, die in oorsprong uit de Oude Hollandse Waterlinie dateren, maar binnen de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn opgenomen en gemoderniseerd.
* Het onderdeel is tamelijk gaaf bewaard omdat de omgrachte batterij (lunet) nog grotendeels aanwezig en herkenbaar is, inclusief een deel van de aardwerken en gebouwen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 9. East Battery with layout.
NEW HOLLANDIC WATERLINE
Introduction
EAST BATTERY WITH LAYOUT (former lunette) as defence of the dam sluice in the Karnemelksloot to the southwest of the Vesting Naarden. Naarden lies on the high grounds between the Naardermeer and the Zuiderzee, which formed an access to Amsterdam and was one of the most important fortified towns of the Old Hollandic Waterline. The waterline was primarily based on inundation of low-lying grounds in order to prevent the enemy from passing through. However, Naarden lay on the high slopes of the Gooi, which made inundations difficult. It was decided to excavate the high grounds. The works on the Karnemelksloot are part of attempts to hold water around the fortress Naarden. In 1787 a dam sluice was constructed in the Karnemelksloot. To protect the dam sluice, two small, moated, earthen lunettes were built on either side of the Karnemelksloot, also in 1787. Besides defending the sluice, they also served to prevent the enemy from passing Naarden on the south side. The lunettes were demolished in the French Period, but at the time of the New Hollandic Waterline, around 1873-1875, they were enlarged into batteries and provided with bomb-proof buildings in their ramparts. The fort keeper's residence, addressed Naardermeer 7, must also date from this period. These fortifications of the New Hollandic Waterline proved obsolete shortly after construction. As a result of improvements in artillery, effective targets could be reached from ever greater distances. Therefore, on the east and south sides of Naarden, during the mobilisation period 1914-1919, a defensive line of several kilometres in length was established, of which various works around the Karnemelksloot remain. The shelters with ammunition magazines on the batteries were demolished during this period. In 1939-1940 a tank barrier was constructed on the dike.
The works have been owned by the municipality of Naarden since 1929. They are currently in use by scout groups. The dam sluice has been restored. On the north side there were originally two bridges dating from 1873, but these have disappeared.
Description
EAST BATTERY WITH LAYOUT (former lunette) as defence of the dam sluice in the Karnemelksloot near the Vesting Naarden. One of two originally from 1787, but largely demolished in 1815 and enlarged from 1873-1875 as part of the New Hollandic Waterline into BATTERIES from lunettes. Originally these were small defensive works open at the throat with two faces and short flanks on either side, the whole provided with gun emplacements; later the lunettes were enlarged and provided with some bomb-proof buildings. The LAYOUT has consisted since that time of a polygon (irregular hexagon), moated earthwork east of the dam sluice in the Karnemelksloot. The (wet) ditch is wider on the south side (front side) than on the other sides. The original earthen parapet of 7.00 metres wide and 5.00 metres high at the front side has been largely preserved. The earthworks of the bomb-proof buildings protrude above this parapet.
Valuation
The EAST BATTERY WITH LAYOUT (former lunette) from 1787 and 1873-1875 is of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the New Hollandic Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially implemented from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others over approximately 125 years.
* Architectural-historical values in particular as an expression of military-strategic architecture, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century), b. the race with increasingly powerful offensive means (19th century)
The component is an example of an earthen layout (battery, formerly lunette) with earthworks and ditch from 1787 and 1873-1875.
* Ensemble value and situational values as part of the New Hollandic Waterline. Also because of the functional and physical connection with the other components of the complex and because of the defensive function with respect to accesses.
* The component is fairly rare because of the combination of two batteries located on either side of the dam sluice, which originally date from the Old Hollandic Waterline, but were incorporated into and modernised within the New Hollandic Waterline.
* The component is preserved in fairly good condition because the moated battery (lunette) is still largely present and recognisable, including part of the earthworks and buildings.
Nearby in the register
- Wachtgebouw, Verlengde Fortlaan 116Militair wachtgebouwunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Werken aan de Karnemelksloot Naarden (Gooise meren 27)Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Wachtgebouw, Naardermeer 7Militair wachtgebouwunder 1 mi
- Batterij, Werken aan de Karnemelksloot Naarden (Gooise meren 27)Omwallingunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.