TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

-

Katwijk, Zuid-Holland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Gemaal
Function
Boezemgemaal
Category
onroerend gebouwd
Built
1954
Address
Binnensluis 3, 2225 WC Katwijk
Place
Katwijk
Province
Zuid-Holland
Country
Netherlands
Coordinates
52.20764, 4.40627
Monument number
530957

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

Nationaal Archief, the Netherlands

2 historical maps cover this location, the earliest the 1930 map "Handelskaart van Nederland / naar de nieuwste officiëele gegevens bewerkt" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

BOEZEMGEMAAL, gebouwd in de jaren 1951-1954 in de stijl van de Shake Hands-stroming naar ontwerp van de architecten M.P. Schutte en B. Buurman (ontwerper van het gemaal in Gouda). In technisch opzicht werd het gemaal in 1951 ontworpen door ingenieursbureau 'Dwars, Heederik en Verhey' (DHV) uit Amersfoort. Het gemaalgebouw is voorzien van gedenkstenen, een bronzen sculptuur op bronzen console met opschrift "Willem I Graaf van Holland" ter herinnering aan het belang van Willem I voor de waterbeheersing, ontworpen door L.O. Wenckebach en gegoten in de bronsgieterij Binder, het wapen van Rijnland en twee reliëfs van een meermin en een meerman van Hans Petri. Het gemaal is aan de noordzijde van het dorp Katwijk gesitueerd en heeft een functionele en ruimtelijke relatie met een uitwatering en sluis, die in ca. 1984 is vervangen door nieuwbouw met hergebruik van gedenkstenen van de oude sluis van begin 19de eeuw. Het gemaal ligt op een landschappelijk-historisch zeer belangwekkende plaats, waar al eeuwenlang sprake is van waterkerende werken (sluizen en een stoomgemaal als voorganger) en bemaling van de boezem van Rijnland. Op weinig plaatsen is het uitlaten van water sprekender te zien dan hier: de inlaat (boezemkanaal) is zeer breed en het gemaal laat via de kolk met buitensluis uit op de Noordzee. De landschappelijke omgeving (o.a. waterloop) is aangepast door de versterking van de zeewering, maar deze ontwikkeling is afleesbaar. De machinerie van het gemaal is gewijzigd (2006-2010). Het gemaal was uitgerust met zowel dieselmotoren als een elektromotor. Dit gebeurde vaker bij belangrijke gemalen in verband met de risicospreiding. De pompen met een betonnen slakkenhuis maakten deel uit van een technologische ontwikkeling die in de wederopbouw sterk aan belang won. In totaal was het gemaal uitgerust met drie verticale schroefpompen met een gemiddelde bemalingscapaciteit van 53,8 kubieke meter per seconde. Twee pompen werden aangedreven door dieselmotoren met een vermogen van elk 515 kW. Een pomp werd aangedreven door een elektromotor met een vermogen van 478 kW. De dieselmotoren en bijbehorende pompen zijn vervangen door elektromotoren; de oude worden bewaard in Papendrecht (museum) en Twente (particulier). Aan de instroomzijde van het gemaal is een automatische krooshekreiniger geplaatst. Aan de noordzijde is het gemaal (in een aanbouw) uitgebreid met een 4e pomp. De maximale pompcapaciteit komt daarmee op 94 m³/sec.

Omschrijving

Het op L-vormige grondslag opgetrokken BOEZEMGEMAAL bestaat uit drie lagen met de eerste laag op waterniveau, de tweede op maaiveld-niveau en een verdieping; aan de noordoostzijde een eenlaags uitbouw. De constructie wordt gevormd door betonnen portalen, in de gevels zichtbaar als kolommen, die tevens de ritmering van de architectuur vormen, en waarbinnen een vakverdeling van verschillende materialen: grote glaspuien, schoonmetselwerk in Noords verband, breuksteen metselwerk, sierbetonnen elementen met glassteen en natuursteen. Het platte dak is afgewerkt met klinkerisoliet lichtbeton. De ramen, deuren en puien zijn van brons. De westgevel langs de dijk heeft op de koppen schoonmetselwerk en daartussen zeven traveeën geaccentueerd door de betonnen kolomconstructie. Elke travee is opgebouwd uit een forse raampartij op begane grond niveau, rechthoekige betonnen elementen met ronde glasstenen op het middenniveau en een terugliggende lage raampartij als beëindiging. Uiterst rechts de sculptuur van Willem I op een console. De westgevel grenst direct aan de dijk (Binnensluis) en wordt daarvan gescheiden door een laag witgeschilderd hekje van buisframe. De oostgevel heeft een aan het water grenzende onderbouw, opgebouwd uit natuursteen metselwerk met daarin kleine verdiepte vensteropeningen met betonnen omlijsting. Een betonnen trap met witgeschilderde leuning geeft toegang tot deze onderbouw. Langs de oostgevel lopen betonnen loopbruggen met leuningen van buisframe, steunend op betonnen pijlers in het boezemwater. De zuidgevel (voorgevel) kent een verdeling in drie traveeën waarvan de begane grond geheel door grote vensterpartijen met centraal de hoofdentree in beslag wordt genomen, waarboven een strook met de drie natuurstenen reliëfs. De middenas wordt benadrukt door een grote vensterpartij op de verdieping, geflankeerd door gesloten natuurstenen vakken. De noordgevel heeft vijf traveeën, waarvan links twee van de eenlaagse uitbouw. De begane grond heeft centraal een vensterpartij met deuringang en aan weerszijden daarvan twee vensterpartijen op een gemetselde plint. De rechter travee wordt op de verdieping geaccentueerd door een iets vooruitspringende raampartij (erker), links daarvan twee identieke vakken met schoonmetselwerk en een in de linker bovenhoek geplaatst venster. In de natuurstenen plint gedenkstenen.

Interieur: De functionele indeling omvat een kelder voor de, aan de straatzijde niet zichtbare, pompen. De begane grond is voor het grootste deel ingericht als machineruimte, met aan de kopzijde de monumentale entreehal, voorzien van een slingertrap (naar verdieping met balkon in machineruimte) en van een travertin vloer en treden, verder dienstruimten. De andere kopzijde bevat een werkplaats, dienstruimte en een spiltrap rond gemetselde spil. Het interieur kent een hoogwaardige afwerking met ondermeer natuursteen (hal), tegelwerk, deuren met hang- en sluitwerk, stalen trappen met houten treden en een kopshouten vloer. Verder schakelpanelen en toebehoren.

Waardering

Het BOEZEMGEMAAL is van algemeen cultuur- en architectuurhistorisch belang: - als bijzondere vertegenwoordiger van de Shake Hands-stroming; - vanwege de zorgvuldige vormgeving, het decoratieve materiaalgebruik, de toegepaste kunst en de hoogwaardige afwerking van het interieur; - vanwege de gave en oorspronkelijke staat waarin het verkeert; - als grootste gemaal van het Rijnland; - als belangrijk onderdeel van het Nederlandse industriële erfgoed; - vanwege stedenbouwkundige en functionele en ruimtelijke ensemblewaarden met de waterstructuur en de buitensluis; - als getuigenis van de waterstaatkundige geschiedenis door de situering op deze plaats die al eeuwen een belangrijke rol speelt in de waterhuishouding; - als functionerende schakel in de waterbeheersing van Nederland; - vanwege de markante en vrije ligging als schakel in de waterstructuur.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

BOEZEM PUMPINGHOUSE, built in the years 1951-1954 in the style of the Shake Hands movement after design by architects M.P. Schutte and B. Buurman (designer of the pumpinghouse in Gouda). In technical respects the pumpinghouse was designed in 1951 by engineering firm 'Dwars, Heederik en Verhey' (DHV) from Amersfoort. The pumpinghouse building is provided with commemorative stones, a bronze sculpture on bronze console with inscription "Willem I Count of Holland" in remembrance of the importance of Willem I for water management, designed by L.O. Wenckebach and cast at the Binder bronze foundry, the coat of arms of Rijnland and two reliefs of a mermaid and a merman by Hans Petri. The pumpinghouse is situated on the north side of the village of Katwijk and has a functional and spatial relationship with a sluice and lock, which around 1984 was replaced by new construction with reuse of commemorative stones from the old lock of the early 19th century. The pumpinghouse lies on a landscape-historically very significant location, where for centuries there have been water-controlling works (locks and a steam pumpinghouse as predecessor) and pumping of the Rijnland boezem. At few places is the discharge of water more striking to see than here: the inlet (boezem canal) is very wide and the pumpinghouse discharges via the lock chamber with outer sluice onto the North Sea. The landscape surroundings (including watercourse) have been adapted by the strengthening of the seawall, but this development is legible. The machinery of the pumpinghouse has been modified (2006-2010). The pumpinghouse was equipped with both diesel engines and an electric motor. This was done frequently at important pumpinghouses on account of risk distribution. The pumps with a concrete snail housing formed part of a technological development that gained great importance in the post-war reconstruction. In total the pumpinghouse was equipped with three vertical screw pumps with an average pumping capacity of 53.8 cubic metres per second. Two pumps were driven by diesel engines with a power of 515 kW each. One pump was driven by an electric motor with a power of 478 kW. The diesel engines and associated pumps have been replaced by electric motors; the old ones are preserved in Papendrecht (museum) and Twente (private). On the intake side of the pumpinghouse an automatic bar screen cleaner has been installed. On the north side the pumpinghouse has been extended (in an annex) with a 4th pump. The maximum pump capacity thereby increases to 94 m³/sec.

Description

The BOEZEM PUMPINGHOUSE, erected on an L-shaped ground plan, consists of three storeys with the first storey at water level, the second at ground level and one floor above; on the north-east side a single-storey extension. The construction is formed by concrete portals, visible in the facades as columns, which also form the rhythm of the architecture, and within which a division of different materials: large glass panes, fair-faced brickwork in English bond, rubble masonry, decorative concrete elements with glass brick and natural stone. The flat roof is finished with clinker-isocrete light concrete. The windows, doors and panes are of bronze. The west facade along the dyke has fair-faced brickwork at the ends and between them seven bays emphasized by the concrete column construction. Each bay is built up from a substantial window area at ground floor level, rectangular concrete elements with round glass bricks at mid-level and a recessed low window area as termination. At the far right the sculpture of Willem I on a console. The west facade borders directly on the dyke (Binnensluis) and is separated from it by a low white-painted tubular frame fence. The east facade has a substructure bordering the water, built up from natural stone masonry with small recessed window openings with concrete frames. A concrete stair with white-painted handrail gives access to this substructure. Along the east facade run concrete walkways with tubular frame railings, supported on concrete piers in the boezem water. The south facade (front facade) has a division into three bays of which the ground floor is entirely occupied by large window areas with centrally the main entrance, above which is a band with the three natural stone reliefs. The central axis is emphasized by a large window area on the floor above, flanked by closed natural stone panels. The north facade has five bays, of which on the left two of the single-storey extension. The ground floor has centrally a window area with door entrance and on either side two window areas on a masonry base. The right bay is emphasized on the floor above by a slightly projecting window area (bay window), to its left two identical panels with fair-faced brickwork and a window placed in the left upper corner. In the natural stone base commemorative stones.

Interior: The functional layout includes a basement for the pumps, not visible from the street side. The ground floor is arranged for the most part as a machine room, with at the end the monumental entrance hall, provided with a spiral stair (to floor above with balcony in machine room) and a travertine floor and steps, furthermore utility rooms. The other end contains a workshop, utility room and a spiral stair around a masonry shaft. The interior has a high-quality finish including natural stone (hall), tilework, doors with hinges and locks, steel stairs with wooden treads and a heartwood floor. Furthermore switchpanels and accessories.

Valuation

The BOEZEM PUMPINGHOUSE is of general cultural and architectural-historical importance: - as a distinguished representative of the Shake Hands movement; - on account of the careful design, decorative use of materials, applied art and the high-quality finish of the interior; - on account of the intact and original state in which it is maintained; - as the largest pumpinghouse of Rijnland; - as an important part of Dutch industrial heritage; - on account of urban planning and functional and spatial ensemble values with the water structure and the outer sluice; - as testimony to water management history through its location at this site which for centuries has played an important role in water management; - as a functioning link in the water management of the Netherlands; - on account of the striking and free location as a link in the water structure.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map