Rijksmonumentenregister · Netherlands
Nationaal Monument
Amsterdam, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gedenkteken
- Function
- Gedenkteken(D6)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1956
- Address
- TO Paleis op de Dam Amsterdam
- Place
- Amsterdam
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.37282, 4.89375
- Monument number
- 530906
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University of Amsterdam LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1930 map "The port of Amsterdam" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
In opdracht van het Nationaal Comité voor Oorlogsmonumenten in 1949-1956 uitgevoerd HERDENKINGSMONUMENT MET TWEE LEEUWEN door J.J.P Oud, beeldhouwer J.A. Rädecker en diens zoon J.W. Rädecker ter herdenking van de Nederlandse oorlogsslachtoffers (1940-1945). De reliëfs zijn van de hand van P. Gregoire. De latijnse tekst aan de voorzijde is van J.P. Meerwaldt, de tekst boven de urnen aan de achterzijde van Anthonie Donker en de dichtregels van A. Roland Holst. De belettering van de dichtregels is van J. van Krimpen. Het naar het Paleis op de Dam toegekeerde Nationaal Monument is als zodanig ingehuldigd door koningin Juliana op 4 mei 1956. In 1997 is het monument gerestaureerd en is het beeldhouwwerk geïmpregneerd volgens de Ibach-methode. De bakstenen kern van de pyloon is toen geheel opnieuw opgebouwd.
Omschrijving
Het vrijstaande herdenkingsmonument staat op het Damplein tegenover het Paleis op de Dam en is er met de voorzijde naartoe gekeerd. Het bestaat uit een 22 meter hoge conische pyloon met beelden aan voor- en zijkanten en reliëfs van duiven aan de achterzijde. Aan de achterzijde wordt het omsloten door een halfronde urnenmuur bevattende een urn van iedere provincie, later aangevuld met een urn uit Indonesië. De provincies worden aangegeven door gebeeldhouwde wapenschilden.
Langs de bovenrand van de muur is een tekstregel uitgehakt. Op de muur aan de binnenzijde de dichtregels van de hand van Adriaan Roland Holst die verwijzen naar de schepping en de vrijheid: "NIMMER, VAN ERTS TOT AREND, WAS ENIG SCHEPSEL VRIJ ONDER DE ZON, NOCH DE ZON ZELVE, NOCH DE GESTERNTEN. MAAR GEEST BRAK WET EN STELDE OP DE GESLAGEN BRES DE MENS. UIT DIE EERSTELING DAALDEN DE ONTELBAREN. DUCHTEND ZIJN HOGE BLIK DEINSDEN HUN ZWERMEN BINNEN DE WET TERUG EN WERDEN VOLKEN EN STONDEN ELKANDER NAAR HET LEVEN, ONDER NACHTGEWOLKTEN VERWARD TREURSPEL, DAT WERELD HEET. SINDSDIEN WERD GEEN MENS VRIJ DAN ONTBODEN VAN BOVEN ZIJN DAK, GEEN VOLK DAN BEHEERST VAN BOVEN ZIJN TORENS. BLIJVE ONS DAT BIJ, VERLOST ALS WIJ WERDEN UIT HET SCHRIKBEWIND VAN EEN ONDERWERELD. NIET ONBEHEERST, DOCH ENKEL BEHEERST VAN BOVEN DE WERELD BLIJFT VRIJHEID ONS DEEL".
De Latijnse tekst op de voorzijde van het herdenkingsmonument is van dr. J.P. Meerwaldt: "HIC UBI COR PATRIAE MONUMENTUM CORDIBUS INTUS QUOD GESTANT CIVES SPECTET AD ASTRA DEI."
Op de achterzijde boven de nissen met de urnen staat een vers van Anthonie Donker (pseudoniem voor prof. dr. N.A. Donkersloot): "AARDE, DOOR HET OFFER GEWIJD, SAMENGEBRACHT UIT GANS HET LAND, TEKEN TOT IN VERREN TIJD VAN HEUGENIS EN VASTEN BAND."
Het monument staat op een oplopende reeks van 6 concentrische treden. Op circa 8 meter vóór de concentrische treden, aan de westzijde, zijn twee leeuwen op ronde sokkels geplaatst, kijkend richting het Paleis. Tussen de leeuwen onderling zit een afstand van circa 33 meter. De leeuwen zijn uitgevoerd in massief travertin. De pyloon bestaat uit een bakstenen en betonnen kern waaraan travertin platen zijn opgehangen. De centrale beeldengroep van geketende mannen verbeeldt het lijden van het volk, geflankeerd door beelden die het arbeiders- en intellectuelenverzet symboliseren. Het hierboven geplaatste beeld van moeder met kind gedenkt de bevrijding en kijkt naar een toekomst zonder oorlog. Ook de duiven symboliseren vrijheid. In de twaalf ingemetselde urnen bevindt zich de aarde van fusilladeplaatsen en erebegraafplaatsen uit de Nederlandse provincies en Indonesië. De cirkelvormige treden van basaltblokken met opsluitband van beton geven het monument symbolisch vaste voet op de Dam en dienen er tegelijkertijd voor te zorgen dat het monument met gepast respect wordt benaderd. Vanaf het monument loopt een brede strook lichtere basaltblokken van de hoogste naar de laagste trede richting de Dam, waardoor het effect van een loper wordt verkregen.
De situering van het monument is destijds gekoppeld aan de stedenbouwkundige herinrichting van dit, oostelijk, gedeelte van de Dam (voorheen bekend als Vijgendam). Door de centrale plaatsing is het monument onderdeel van een plein dat wordt gezien als het hart van Amsterdam. Tevens fungeert het als visuele tegenhanger van het er tegenover liggende Paleis. De locatie is bovendien bedoeld om het monument een onderdeel te laten zijn van een levend plein en als actieve herinneringsopdracht op te laten nemen in het collectieve geheugen van de bevolking.
Waardering
Het monument is van algemeen belang - vanwege de bijzondere cultuurhistorische betekenis als nationaal eenheidssymbool; - vanwege de historische herinneringswaarde die aan de oorspronkelijke functie is verbonden als oorlogsgedenkteken en dat inmiddels een ruimere symbolische waarde heeft gekregen ter herinnering aan vrede en vrijheid in het algemeen; - vanwege de markante plaats in het naoorlogse oeuvre van J.J.P. Oud en - J.A. Rädecker; - vanwege de stedenbouwkundige situering tegenover en symbolische relatie met het Paleis op de Dam waarvandaan de jaarlijkse herdenkingsrituelen aanvangen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Commissioned by the National Committee for War Memorials in 1949-1956, a COMMEMORATIVE MONUMENT WITH TWO LIONS by J.J.P Oud, sculptor J.A. Rädecker and his son J.W. Rädecker in commemoration of Dutch war victims (1940-1945). The reliefs are by P. Gregoire. The Latin text on the front is by J.P. Meerwaldt, the text above the urns on the rear by Anthonie Donker and the verse by A. Roland Holst. The lettering of the verses is by J. van Krimpen. The National Monument, facing the Palace on the Dam, was inaugurated as such by Queen Juliana on 4 May 1956. In 1997 the monument was restored and the sculpture was impregnated according to the Ibach method. The brick core of the pylon was completely rebuilt at that time.
Description
The freestanding commemorative monument stands on the Damplein opposite the Palace on the Dam and faces towards it. It consists of a 22 metre high conical pylon with figures on the front and sides and reliefs of doves on the rear. On the rear side it is enclosed by a semicircular urn wall containing an urn from each province, later supplemented with an urn from Indonesia. The provinces are indicated by sculptured coats of arms.
Along the upper edge of the wall is a line of text incised. On the wall on the inner side are verses by Adriaan Roland Holst that refer to creation and freedom: "NEVER, FROM ORE TO EAGLE, WAS ANY CREATURE FREE UNDER THE SUN, NOR THE SUN ITSELF, NOR THE STARS. BUT SPIRIT BROKE LAW AND SET UPON THE BREACHED GAP MANKIND. FROM THAT FIRSTBORN DESCENDED THE COUNTLESS. DREADING HIS LOFTY GAZE THEIR SWARMS RECOILED WITHIN THE LAW AND BECAME PEOPLES AND STOOD FACING ONE ANOTHER FOR LIFE, BENEATH NIGHT-CLOUDED CONFUSED TRAGEDY, WHICH IS CALLED WORLD. SINCE THEN NO MAN WAS FREE SAVE SUMMONED FROM ABOVE HIS ROOF, NO PEOPLE SAVE GOVERNED FROM ABOVE ITS TOWERS. LET THAT REMAIN WITH US, DELIVERED AS WE WERE FROM THE REIGN OF TERROR OF AN UNDERWORLD. NOT UNGOVERNED, YET GOVERNED ONLY FROM ABOVE THE WORLD REMAINS FREEDOM OUR SHARE".
The Latin text on the front of the commemorative monument is by Dr. J.P. Meerwaldt: "HERE WHERE THE HEART OF THE HOMELAND A MONUMENT WHICH CITIZENS CARRY WITHIN THEIR HEARTS MAY LOOK TOWARD GOD'S STARS."
On the rear above the niches with the urns stands a verse by Anthonie Donker (pseudonym for Prof. Dr. N.A. Donkersloot): "EARTH, BY SACRIFICE CONSECRATED, GATHERED FROM ACROSS THE LAND, SIGN UNTO DISTANT TIME OF MEMORY AND STEADFAST BOND."
The monument stands on a rising series of 6 concentric steps. At approximately 8 metres in front of the concentric steps, on the west side, two lions on round bases are placed, facing towards the Palace. The distance between the lions is approximately 33 metres. The lions are executed in solid travertine. The pylon consists of a brick and concrete core to which travertine plates are hung. The central group of figures of chained men depicts the suffering of the people, flanked by figures symbolising workers' and intellectuals' resistance. Above this, the figure of mother with child commemorates liberation and looks towards a future without war. The doves too symbolise freedom. In the twelve set-in urns is the earth from execution sites and honour burial grounds from the Dutch provinces and Indonesia. The circular steps of basalt blocks with concrete edging symbolically give the monument solid footing on the Dam and at the same time serve to ensure that the monument is approached with due respect. From the monument runs a broad strip of lighter basalt blocks from the highest to the lowest step towards the Dam, creating the effect of a runner.
The siting of the monument was at the time linked to the urban planning redevelopment of this, eastern, part of the Dam (formerly known as Vijgendam). Through its central placement the monument is part of a square that is seen as the heart of Amsterdam. It also acts as a visual counterpart to the Palace opposite. The location is moreover intended to allow the monument to be part of a living square and to be incorporated as an active reminder in the collective memory of the population.
Valuation
The monument is of general importance - because of its special cultural-historical significance as a national symbol of unity; - because of the historical commemorative value linked to its original function as a war memorial and which has meanwhile acquired a broader symbolic value in remembrance of peace and freedom in general; - because of the striking place in the post-war oeuvre of J.J.P. Oud and J.A. Rädecker; - because of its urban planning siting opposite and symbolic relationship with the Palace on the Dam from which the annual commemorative rituals begin.
Nearby in the register
- Woonhuis, Pijlsteeg 12Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Dam 11Woonhuisunder 1 mi
- IndustriaVergadering en verenigingunder 1 mi
- Woonhuis, Dam 13Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.