Rijksmonumentenregister · Netherlands

H. Moeder Annakerk

Heerlen, Limburg, Netherlands

The record

Designation: National monument (rijksmonument)
Class: Kerk en kerkonderdeel
Category: onroerend gebouwd
Built: 1953
Address: Bekkerveld 10, 6417 CL Heerlen
Place: Heerlen
Province: Limburg
Country: Netherlands
Coordinates: 50.87901, 5.98228
Monument number: 530830

TodayHistorical map

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

3 historical maps cover this location, the earliest the 1898 map "Composite: 428. Aachen." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving

Inleiding

De HEILIGE MOEDER ANNAKERK is in 1952-1953 gebouwd naar ontwerp van de architecten F.P.J. Peutz (1896-1974) en H. Teeken (1900-1950). De kerk is, centraal in de wijk Bekkerveld, gelegen aan de rand (in de zuidwesthoek) van een fors plantsoen, het Bekkerveld. Het gazon aan de noord- en oostzijde van de kerk wordt omzoomd door een dubbele rij kastanjebomen. Het kleine plein aan de west- en zuidzijde van de kerk is verhard. De open situering in het plantsoen versterkt de monumentale uitstraling van de kerk en van het plantsoen.

De Heilige Moeder Annaparochie werd op 21 november 1941 officieel opgericht. De architecten waren in 1939 reeds aangesteld om een nieuwe kerk te ontwerpen. Vanwege de Tweede Wereldoorlog werd de bouw van een nieuwe kerk, die met circa 1000 zitplaatsen de nieuwe hoofdkerk van de oostelijke mijnstreek moest worden, uitgesteld. In 1949 gingen de architecten opnieuw aan het werk. In 1950 overleed H. Teeken onverwacht en zette F.P.J. Peutz het werk alleen voort. Op 21 maart 1952 werd het eerste beton gestort, op 27 april 1952 legde Deken Bemelmans de 'eerste steen' en op 25 juli 1953 werd de Heilige Moeder Annakerk in gebruik genomen. De consecratie volgde op 12 juli 1959 door Mgr. Moors. Het werk is uitgevoerd door de firma Gebr. Van Heeswijk uit Best.

De Heilige Moeder Annakerk is een op het oosten georiënteerde koepelkerk op een vierkante plattegrond. De kerk is geheel in gewapend beton uitgevoerd, een materiaal dat tot dan toe door de Rooms Katholieke kerk als ongeschikt en onwaardig voor kerkenbouw werd beschouwd. Het ruwe beton werd in het zicht gelaten zoals het uit de bekisting kwam.

Architect Peutz behoorde tot de belangrijke katholieke architecten van Nederland. Het kerkelijk werk van Peutz is vaak op traditionele typologieën gebaseerd en met traditionele en streekeigen materialen uitgevoerd. De plattegrond en opbouw van de Annakerk (centraalbouw, vierkant met koepel) kunnen dan ook gerelateerd worden aan de Byzantijnse en vroegchristelijke kerkbouw. De ontwerpen die Peutz maakte voor de altaren, biechtstoelen en doopvont en ook het materiaalgebruik (hout, natuursteen) voor deze onderdelen zijn eveneens traditioneel. Het vernieuwende van het ontwerp voor de Heilige Moeder Annakerk is gelegen in het materiaalgebruik. Wat dit betreft is de Heilige Moeder Annakerk een unicum in de Limburgse kerkbouw en neemt de kerk vanwege dit materiaalgebruik ook binnen het kerkelijk oeuvre van architect Peutz een unieke positie in. Daarnaast heeft Peutz met de Heilige Moeder Annakerk een Gesamtkunstwerk ontworpen.

Daan Wildschut (1913-1995) die in 1949 op een tentoonstelling van Scheppend Ambacht in Maastricht het glas-in-beton in Nederland introduceerde, ontwierp in de periode 1954-1979 zeventien glas-in-betonramen. De laatste van deze ramen, die alle zijn vervaardigd door atelier Flos uit Tegelen, zijn niet meer in beton maar in kunsthars (epoxy) uitgevoerd. Andere kunstenaars die een bijdrage leverden aan de kerk waren J. Biessen (tabernakel, 1974), Jos Teeken (1959, glas-in-loodramen sacristie), F.P.J. Peutz (altaartafel, doopvont, twee biechtstoelen), Nic. Tummers (één bronzen beeld in memoriekapel; dit beeld was een proefopstelling voor een niet uitgevoerde volledige kruisweg) en F. Hawinkels (1998, Kruiswegstaties, altaar in dagkapel). Tegen de oostmuur zijn twee hardstenen zijaltaren geplaatst met 17de-eeuwse notenhouten beelden van Anna en Joachim en een beeld van Maria met Kind. In de noordwesthoek staat een hardstenen Maria-altaar. In 1959 plaatste Verschueren Orgelbouw (Heythuyzen) een driemanuaals orgel met 33 stemmen. Het orgel heeft geen monumentale waarde.

Tussen 1957 en 1963 werden het priesterkoor en de kerkvloer voorzien van Naamse steen. In 1975-1977 werd de kerk grondig gerenoveerd. Hierbij werd het priesterkoor opnieuw ingericht, werd het sacramentsaltaar aangepast en werd de ruimte van het zuidelijke zijaltaar ingericht tot dagkapel. De doopkapel werd ingericht als sacristie en de voormalige sacristie werd verbouwd tot vergaderruimte. De banken uit de kinderkapel werden verwijderd; de houten vlonders werden vervangen door Naamse steen. In 1989 werden, conform het oorspronkelijke ontwerp, koperen platen op het dak gelegd. Tevens is toen de lantaarn met koper bekleed. De buitenzijde van de kerk is op enig moment grijsgeschilderd. De meeste vensters in het octogoon hebben voorzetramen aan de buitenzijde.

Omschrijving

Exterieur: De HEILIGE MOEDER ANNAKERK is een koepelkerk met een eenlaagse onderbouw op een vierkante plattegrond (40 X 40 meter). Deze centraalbouw heeft aan de westzijde een hoger opgetrokken, uitgebouwd portaal en aan de oostzijde een eenlaags uitgebouwde voormalige sacristie en voormalige doopkapel. Centraal op de vierkante onderbouw is een octogonale tamboer geplaatst met een flauw gebogen koepelgewelf. De met koper gedekte koepel, een betonnen schaalconstructie, heeft een doorsnede van 31 meter. Het octogoon wordt geleed door hoeklisenen en een getoogde afsluiting aan de bovenzijde van elk gevelvlak. In de terugliggende gevelvlakken is een staand, getoogd venster geplaatst met betonnen rondboogtraceringen. Aan weerszijden van elk venster is een verticale decoratieve lijst aangebracht. Aan de bovenzijde wordt het spaarveld met een decoratieve lijst beëindigd. Op de koepel staat een met lood beklede lantaarn met koepel waarop een ijzeren kruis is geplaatst. De lantaarn heeft smalle staande rondboogvensters. De eenlaagse onderbouw rondom het octogoon heeft platte daken. De gevels worden geleed door lisenen en aan de bovenzijde afgesloten met een decoratieve lijst. Tegen een aantal lisenen zijn forse zinken vergaarbakken aangebracht. Op alle hoeken van de onderbouw is, laag in de spaarvelden, een staand venster geplaatst met een betonnen vakindeling van twaalf vierkanten (3x4). Het hoge uitgebouwde portaal aan de westzijde heeft een getoogde luifel dat op zijmuren en op twee slanke kolommen rust. In de voorgevel zijn drie dubbele deuren geplaatst die met koper zijn beslagen en elk zes ronde ramen hebben. De deuren geven toegang tot het voorportaal van de kerk. In beide zijgevels van het portaal is ter hoogte van de tribune een rechtgesloten venster geplaatst met betonnen traceringen. Tegen de zuidzijde van het portaal is een ronde traptoren geplaatst met steunberen en met een plat dak. De eenlaags uitbouw aan de oostzijde (de voormalige sacristie en doopkapel) heeft een plat dak. In twee stalen dubbele deuren (noord- en zuidgevel) is glas-in-lood geplaatst. De uitbouw heeft enkele liggende driedelige stalen vensters en in de oostgevel een deur.

Interieur: Vanuit het voorportaal geven drie dubbele houten deuren toegang tot de kerk. De hoge centrale ruimte heeft een flauw gebogen koepelgewelf. De octogonale tamboer rust op acht kolommen die in een cirkelvorm in de vierkante ruimte zijn geplaatst. Acht wijde, getoogde scheibogen scheiden de centrale ruimte van de omgang. De omgang heeft licht getoogde afdekkingen. Boven de vensters in de tamboer ligt een zware betonnen ringbalk. Daarboven is het koepelgewelf aan de binnenzijde opgebouwd uit concentrisch uitgesneden ringen. Bij de sluiting van het koepelgewelf treedt licht binnen door de lantaarn. Aan de westzijde bevindt zich ter hoogte van de tamboer een tribune die een betonnen balustrade met ronde openingen heeft. In de zijgevels van de tribune zijn vensters met glas-in-beton aangebracht (Lam Gods en Paradijs). Het priesterkoor (oostzijde) is verhoogd en is aan drie zijden door een hardstenen communiebank (1957) omgeven. Centraal op het priesterkoor staat de hardstenen altaartafel die rust op voluutvormige 'poten'. Achter de altaartafel staat in een nis van de gebogen achterwand van het priesterkoor het groenmarmeren sacramentsaltaar (1958, uitvoering firma Laudy) met daarop het tabernakel. Achter de gebogen wand bevindt zich, in de eenlaags uitbouw aan de oostzijde) de sacristie. Op de vloeren ligt Naamse steen. De oorspronkelijke houten banken staan axiaal opgesteld in zes rijen. Tegen de noord- en de zuidgevel is een houten biechtstoel geplaatst. Onder de tribune staan twee hardstenen wijwatervaten. In de huidige doopkapel, in de noordoosthoek van de kerk, staat de doopvont op een hardstenen, ronde voet met een piramidevormige deksel die vervaardigd is van een koperlegering (messing, koper). In de westmuur is de eerste steen ingemetseld met de tekst LAPIS ANGULARIS POSITUS EST PRIMUS LAPISANNO DI MCMLII MENSE APRILIS. In de dubbele stalen deuren in de noord- en zuidgevel van de voormalige doopkapel (nu sacristie) zijn glas-in-loodramen (1959) aangebracht naar ontwerp van parochiaan Jos. Teeken. Hier zijn afgebeeld: Doop in de Jordaan, Kruisafname, Graflegging, Verrijzenis en de Voetwassing. De glas-in-betonramen in de gevels van de vierkante onderbouw geven voorstellingen uit het Nieuwe Testament weer: Bruiloft te Kana (1978), Opwekking van de jongeling van Naïm, Maria met kind in engelenglorie (1954), Annaraam, Anna met schriftrol plus scènes uit het leven van Anna en Joachim (1955). De twee ramen in de westgevel zijn gewijd aan het Zonnelied (1978) en aan de mens zelf. Dit zogenaamde Koppenraam (1978) bevat twaalf portretten van mensen die zich ingezet hebben voor een betere wereld. De glas-in-betonramen in het octogoon geven scènes uit het leven van Christus weer.

Waardering

De HEILIGE MOEDER ANNAKERK is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van het katholieke leven in het zuiden van Nederland en vanwege de innovatieve waarde van de kerk als voorbeeld van een katholieke kerk waarbij het ruwe beton in het zicht is gelaten. De kerk is van architectuurhistorische waarde als Gesamtkunstwerk en vanwege het bijzondere belang voor de vernieuwing van de kerkelijke architectuur en voor het oeuvre van architect F.P.J. Peutz en de kunstenaar D. Wildschut. De kerk is daarnaast van architectuurhistorische waarde vanwege de esthetische kwaliteit van het ontwerp, vanwege het bijzondere materiaalgebruik en vanwege de glas-in-betonramen. Situationele waarde ontleent de kerk aan de ruime en open situering aan de rand van het plantsoen; de kerk is beeldbepalend voor het aanzien van het Bekkerveld. De kerk is van algemeen belang vanwege de relatieve zeldzaamheid van het materiaalgebruik waarbij het ruwe beton in het zicht is gelaten en de architectonische, materiële en constructieve gaafheid.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description

Introduction

The HOLY MOTHER ANNA CHURCH was built in 1952-1953 according to a design by architects F.P.J. Peutz (1896-1974) and H. Teeken (1900-1950). The church is centrally located in the Bekkerveld neighbourhood, situated at the edge (in the southwestern corner) of a substantial green space, the Bekkerveld. The lawn on the north and east sides of the church is bordered by a double row of chestnut trees. The small square on the west and south sides of the church is paved. The open situation in the green space enhances the monumental appearance of the church and of the green space.

The Holy Mother Anna parish was officially established on 21 November 1941. The architects were already appointed in 1939 to design a new church. Because of the Second World War, the construction of a new church, which was to become the new main church of the eastern mining region with approximately 1000 seats, was postponed. In 1949 the architects resumed work. In 1950 H. Teeken died unexpectedly and F.P.J. Peutz continued the work alone. On 21 March 1952 the first concrete was poured, on 27 April 1952 Dean Bemelmans laid the 'first stone' and on 25 July 1953 the Holy Mother Anna Church was put into service. Consecration followed on 12 July 1959 by Mgr. Moors. The work was carried out by the firm Gebr. Van Heeswijk from Best.

The Holy Mother Anna Church is a dome church oriented to the east on a square ground plan. The church is entirely executed in reinforced concrete, a material which until then was considered by the Roman Catholic church as unsuitable and unworthy for church construction. The rough concrete was left exposed as it came from the formwork.

Architect Peutz was one of the important Catholic architects of the Netherlands. Peutz's ecclesiastical work is often based on traditional typologies and executed with traditional and regional materials. The ground plan and structure of the Anna Church (central building, square with dome) can therefore be related to Byzantine and early Christian church construction. The designs that Peutz made for the altars, confessionals and baptismal font, as well as the material use (wood, natural stone) for these components are likewise traditional. The innovative aspect of the design for the Holy Mother Anna Church lies in the material use. In this respect, the Holy Mother Anna Church is unique in Limburgian church construction and the church occupies a unique position within architect Peutz's ecclesiastical oeuvre because of this material use. Furthermore, Peutz designed the Holy Mother Anna Church as a Gesamtkunstwerk.

Daan Wildschut (1913-1995), who introduced glass-in-concrete to the Netherlands in 1949 at an exhibition of Scheppend Ambacht in Maastricht, designed seventeen glass-in-concrete windows in the period 1954-1979. The last of these windows, all of which were manufactured by atelier Flos from Tegelen, are no longer executed in concrete but in artificial resin (epoxy). Other artists who contributed to the church were J. Biessen (tabernacle, 1974), Jos Teeken (1959, glass-in-lead windows sacristy), F.P.J. Peutz (altar table, baptismal font, two confessionals), Nic. Tummers (one bronze figure in memorial chapel; this figure was a trial arrangement for a not completed full Stations of the Cross) and F. Hawinkels (1998, Stations of the Cross, altar in daily chapel). Against the east wall are two sandstone side altars with 17th-century walnut figures of Anna and Joachim and a figure of Mary with Child. In the northwestern corner stands a sandstone Mary altar. In 1959 Verschueren Orgelbouw (Heythuysen) placed a three-manual organ with 33 stops. The organ has no monumental value.

Between 1957 and 1963 the choir and church floor were provided with Namur stone. In 1975-1977 the church was thoroughly renovated. At this time the choir was rearranged, the sacrament altar was adapted and the space of the southern side altar was converted into a daily chapel. The baptismal chapel was converted into a sacristy and the former sacristy was converted into a meeting room. The benches from the children's chapel were removed; the wooden platforms were replaced by Namur stone. In 1989, copper plates were laid on the roof in accordance with the original design. The lantern was also clad with copper at that time. The exterior of the church has at some point been painted grey. Most of the windows in the octagon have external storm frames.

Description

Exterior: The HOLY MOTHER ANNA CHURCH is a dome church with a single-storey base on a square ground plan (40 X 40 metres). This central building has at the west side a higher-built-up, extended portal and at the east side a single-storey extended former sacristy and former baptismal chapel. Centrally on the square base is placed an octagonal drum with a gently curved dome vault. The copper-covered dome, a concrete shell structure, has a diameter of 31 metres. The octagon is articulated by corner pilasters and an arched articulation at the top of each facade surface. In the recessed facade surfaces is a tall, arched window placed with concrete round-arch tracery. On either side of each window is a vertical decorative band applied. At the top the spandrel is terminated with a decorative band. On the dome stands a lead-clad lantern with dome on which an iron cross is placed. The lantern has narrow tall round-arch windows. The single-storey base around the octagon has flat roofs. The facades are articulated by pilasters and at the top closed off with a decorative cornice. Against a number of pilasters are substantial zinc gutters attached. On all corners of the base is, low in the spandrels, a tall window placed with a concrete glazing pattern of twelve squares (3x4). The high extended portal on the west side has an arched canopy that rests on side walls and on two slender columns. In the front facade are three double doors placed which are furnished with copper fittings and each have six round windows. The doors provide access to the vestibule of the church. In both side facades of the portal at the height of the gallery is a right-angled window placed with concrete tracery. Against the south side of the portal is a round stair tower placed with buttresses and with a flat roof. The single-storey extension on the east side (the former sacristy and baptismal chapel) has a flat roof. In two steel double doors (north and south facade) are glass-in-lead windows placed. The extension has several horizontal three-part steel windows and in the east facade a door.

Interior: From the vestibule three double wooden doors provide access to the church. The high central space has a gently curved dome vault. The octagonal drum rests on eight columns which are placed in a circular arrangement in the square space. Eight wide, arched webs separate the central space from the ambulatory. The ambulatory has lightly arched coverings. Above the windows in the drum lies a heavy concrete ring beam. Above this the dome vault is built up on the interior from concentrically cut rings. As the dome vault closes, light enters through the lantern. On the west side at the height of the drum is a gallery which has a concrete balustrade with round openings. In the side facades of the gallery are windows with glass-in-concrete placed (Lamb of God and Paradise). The choir (east side) is raised and is surrounded on three sides by a sandstone communion rail (1957). Centrally in the choir stands the sandstone altar table which rests on scroll-shaped 'feet'. Behind the altar table stands in a niche of the curved rear wall of the choir the green marble sacrament altar (1958, executed by firm Laudy) with the tabernacle on it. Behind the curved wall is, in the single-storey extension on the east side, the sacristy. The floors are laid with Namur stone. The original wooden benches are arranged axially in six rows. Against the north and south facade is a wooden confessional placed. Under the gallery stand two sandstone holy water vessels. In the present baptismal chapel, in the northeastern corner of the church, stands the baptismal font on a sandstone, round foot with a pyramid-shaped lid which is manufactured from a copper alloy (brass, copper). In the west wall is the first stone set with the text LAPIS ANGULARIS POSITUS EST PRIMUS LAPISAN NO DI MCMLII MENSE APRILIS. In the double steel doors in the north and south facade of the former baptismal chapel (now sacristy) are glass-in-lead windows (1959) placed according to a design by parishioner Jos. Teeken. Here are depicted: Baptism in the Jordan, Descent from the Cross, Entombment, Resurrection and the Washing of Feet. The glass-in-concrete windows in the facades of the square base depict scenes from the New Testament: Wedding at Cana (1978), Raising of the young man of Nain, Mary with child in angelic glory (1954), Anna window, Anna with scroll plus scenes from the life of Anna and Joachim (1955). The two windows in the west facade are dedicated to the Song of Songs (1978) and to humanity itself. This so-called Faces window (1978) contains twelve portraits of people who have committed themselves to a better world. The glass-in-concrete windows in the octagon depict scenes from the life of Christ.

Valuation

The HOLY MOTHER ANNA CHURCH is of general importance because of its cultural-historical value as a particular expression of the development of Catholic life in southern Netherlands and because of the innovative value of the church as an example of a Catholic church where rough concrete has been left exposed. The church is of architectural-historical value as a Gesamtkunstwerk and because of its particular significance for the renewal of ecclesiastical architecture and for the oeuvre of architect F.P.J. Peutz and artist D. Wildschut. The church is furthermore of architectural-historical value because of the aesthetic quality of the design, because of the particular material use and because of the glass-in-concrete windows. The church derives situational value from its spacious and open situation at the edge of the green space; the church is image-defining for the appearance of the Bekkerveld. The church is of general importance because of the relative rarity of the material use whereby rough concrete has been left exposed and the architectural, material and constructive integrity.

Nearby in the register

vml. Kweekschool Maria ImmaculataOnderwijs en wetenschapunder 1 mi
Villa HaexWoonhuisunder 1 mi
Kloosterkerk FranciscanenKlooster, kloosteronderdlunder 1 mi
Praktijkwoning, Akerstraat 110Werk-woonhuisunder 1 mi

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0

All Kerk en kerkonderdeel in Limburg All Province Limburg records All Netherlands Heritage registers Historical markers (US)National Register of Historic Places (US)

See your own family's places on a living map