Rijksmonumentenregister · Netherlands
Sint-Jozefziekenhuis
Deventer, Overijssel, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gezondheidszorg
- Function
- Ziekenhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1953
- Address
- Van Oldenielstraat 12, 7415 EH Deventer (and others)
- Place
- Deventer
- Province
- Overijssel
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.26530, 6.17142
- Monument number
- 530735
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1928 map "Bl. 20 Zutphen, 1928" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het rooms-katholieke SINT JOZEFZIEKENHUIS met OMMUURD VOORTERREIN (thans in gebruik als onder meer gezondheidscentrum en bloedbank) werd in 1953 gebouwd in een van de naoorlogse uitbreidingswijken van Deventer. Het ziekenhuis verving de te klein geworden zorginstelling (van architect G. te Riele) in de Nieuwstraat en werd ontworpen door architect ingenieur J.A. van der Laan (1896-1966), met medewerking van de architecten ingenieurs J. B. Hermans, Th. M. van der Eerden, Jules H.M. Kirch en F.H.J. Bodifee. Van der Laan ontwikkelde zich gedurende zijn leven als specialist in de ziekenhuisbouw. De oorspronkelijke inrichting van de binnenhof in het ziekenhuis is ontworpen door P.A.M. Buys, J. Meyers en H. Warnau.
Het ziekenhuis bestaat uit een samenstel van verschillende bouwdelen. Aan de voorzijde bevindt zich het voormalige ziekenhuisdeel (ook wel 'medisch behandelgebouw' genaamd), dat middels een met een omgang omgeven binnentuin is verbonden met het achtergelegen voormalige klooster. Deze binnenhof vormt de kern van het gebouw, het deel waar alle bouwdelen op uitkomen. Voor het ziekenhuis ligt het ommuurde voorterrein. Hiervan zijn enkele delen in de afgelopen decennia bebouwd. In het ziekenhuis is op diverse plaatsen monumentale kunst toegepast. Voor de kapel maakte edelsmid Jan Noyons uit Utrecht onder andere het altaarkruis, de kandelaars, bekleding van het tabernakel, de godslamp en het wijwatervat. Eveneens maakte hij een aantal kruisbeelden voor het gebouw. In 2008 en 2009 is een deel van het ziekenhuis en klooster door architect Matthijs Bouw van One Architecture getransformeerd tot bloedbank en gezondheidscentrum. De ruimtelijke structuur in ziekenhuis en klooster is hierbij op onderdelen gewijzigd, waarbij de hoofdopzet van ziekenhuis en klooster is gerespecteerd. De kapel is herbestemd tot apotheek en voorzien van een nieuw trappenhuis. Tevens is een deel van de aan de linkerzijde van het gebouw gelegen verpleegstersvleugels verwijderd, zodat achter de muur ruimte voor een parkeerplaats ontstond. In deze periode is tevens moderne kunst (onder andere keramische wand, glaskunst) aan het gebouw toegevoegd door onder andere kunstenaar Berend Strik (glasappliqué). De naast het ziekenhuis gebouwde kinderafdeling is in het verleden vervangen door nieuwbouw. Het zogenaamde 'beddenhuis' of 'verpleeggebouw' valt buiten de bescherming van rijkswege. Beide bouwdelen waren met een kleine verbindingsgang verbonden met het ziekenhuis.
Omschrijving
Het SINT JOZEFZIEKENHUIS bestaat uit een onderkelderd ziekenhuis- en een kloosterdeel, met elkaar verbonden door een binnentuin en is opgebouwd uit een samenstel van grote en kleinere, hoge en lage bouwdelen, die deels worden ommuurd. Het ziekenhuisdeel heeft een betonskelet met bakstenen gevels en tussenwanden, in de overige bouwdelen is een combinatie van (gewapend) beton en baksteen toegepast. Het geheel is opgetrokken in een bruinrode baksteen, de kappen zijn voorzien van gesmoorde dakpannen. De gevels en ommuring zijn op vele plaatsen voorzien van siermetselwerk. Oorspronkelijk zijn de (wit geschilderde) stalen ramen in houten (wit geschilderde) kozijnen gevat, een aantal van deze vensters is bewaard gebleven. Centraal in het ziekenhuis ligt de binnenhof die voorzien is van een omgang die aan de hofzijde voorzien is van slanke, bakstenen zuilen waartussen vensters zijn geplaatst. Deze hof vormt de kern van het hele gebouw, waarop alle bouwdelen uitkomen. Aan de voorzijde ligt het ziekenhuisdeel ('medisch behandelgebouw'), een drie bouwlagen hoog gebouw, overkapt door een omlopend schilddak. Aan weerszijden van de hoofdentree twee vooruit geschoven een-bouwlaag hoge aanbouwen onder zadeldaken. De entreepartij wordt geaccentueerd door een strak vormgegeven middenrisaliet van hardsteen en Muschelkalksteen met geïntegreerde overkapping boven de entree. Hierop staat een bronzen kunstwerk van Arie Teeuwisse, voorstellende Sint Jozef als beschermer van de Moeder Gods op haar tocht naar Bethlehem. Tussen het ziekenhuisdeel en klooster ligt de binnenhof. Aan de linkerzijde van de binnenhof twee drie bouwlagen hoge dwarsvleugels (het 'verpleegstershuis') voorzien van schilddaken, oorspronkelijk bestemd voor opleiding en verblijf van de verpleegsters. Aan de achterzijde het voormalige drie bouwlagen hoge kloostergedeelte dat uit twee delen bestaat. Beide delen worden overkapt door omlopende schilddaken. In de oorspronkelijke situatie onder meer een tegen de binnenhof gelegen kapel en recreatie- en verblijfruimten voor de kloosterlingen, met centraal een kleine binnenhof. In het andere deel de keukens. Ook hier is een binnenhof aanwezig. Aan de achterzijde van het gebouw bevindt zich het ketelhuis met hoge bakstenen schoorsteen. De hoge kapel is een grote en royale ruimte en is voorzien van een toren met luidklok. Deze boven de omringende bebouwing uitstekende toren die aan de binnenhof grenst, vormt een heel karakteristiek onderdeel van het ziekenhuis. De toren wordt rondom bekroond met kantelen en een slank klokkentorentje met luidklok en een open kruis. De gevels zijn vrijwel allemaal voorzien van een eigen, op de oorspronkelijke functie afgestemde, regelmatige indeling met vensters en entreepartijen. Enkele entrees zijn aan de buitenzijde voorzien van een trapje. Over het algemeen bevinden zich op de begane grond grotere vensters dan op de verdiepingen. Een aantal kleine ramen heeft een betonnen omlijsting. De getoogde en hoog geplaatste vensters van de kapel zijn per twee gekoppeld. In de vensters glas-in-loodramen.
In het interieur van het ziekenhuisdeel centraal gelegen lange, brede gangstructuren waaraan aan weerszijden operatie- en behandelkamers liggen. De wanden zijn in schoon metselwerk uitgevoerd of vertind. De meeste gangen zijn belegd met Solnhofertegels, de trappen in de trappenhuizen bekleed met comblanchien. In dit deel enkele liften. Het klooster kent een meer gesegmenteerd karakter en heeft een eenvoudige afwerking. De kapel met wanden in schoonmetselwerk heeft een hardstenen vloer en een houten beschilderd cassettenplafond. Het altaar is eveneens van hardsteen. In het ziekenhuis is op een aantal plaatsen monumentale kunst toegepast. Kunstenaar Arie Teeuwisse uit Amsterdam maakte het kunstwerk boven de hoofdentree, de dagkanten en het plafond van het ingangsportaal zijn door J.B. Lambert Simon uit Utrecht voorzien van voorstellingen in glasmozaïek: Mozes met de slang, Tobias met de vis. Tevens maakte hij in de gang op de begane grond een wandschildering op het evangeliewoord 'Fides te Salvat' (Geloof redt je) en voor de kapel in het klooster de getoogde glas-in-loodramen. Tevens bevinden zich in het koor van de kapel smalle, hoge glas-in-beton-ramen met figuratieve voorstellingen. Aan de buitenzijde van de toren van de kapel is een bronzen vrouwenfiguur in een nis geplaatst.
Waardering
Het ST. JOZEFZIEKENHUIS van architect J.A. van der Laan is van algemeen belang als toonbeeld van de vroege Wederopbouw vanaf 1940 vanwege:
- de architectuurhistorische betekenis als voorbeeld van een naoorlogs, representatief rooms-katholiek ziekenhuis met inpandig klooster, vanwege de bijzondere kwaliteiten van het ontwerp, met zijn zorgvuldige groepering en inpassing van de bouwdelen rondom de binnentuin, detaillering en materiaalgebruik van in- en exterieur, de toepassing van monumentale kunst van de kunstenaars Arie Teeuwisse, J.B. Lambert Simon en Jan Noyons, alsmede de plaats die het ziekenhuis inneemt binnen het oeuvre van architect-ingenieur J.A. van der Laan;
- de kunsthistorische waarde van de kunstwerken, zoals het glasmozaïek aan de entree, het gevelbeeld in brons voor de hoofdingang, de muurschildering in de gang op begane grond, glas-in-loodramen in de kapel en het beeld dat aan de toren bevestigd is;
- de stedenbouwkundige waarde vanwege zijn situering binnen de ten noordoosten van de binnenstad van Deventer gelegen naoorlogse uitbreidingswijk.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The Roman Catholic SINT JOZEFZIEKENHUIS with WALLED FORECOURT (currently in use as a health centre and blood bank, among other purposes) was built in 1953 in one of the post-war expansion districts of Deventer. The hospital replaced the overcrowded care institution (by architect G. te Riele) on Nieuwstraat and was designed by architect engineer J.A. van der Laan (1896-1966), with the collaboration of architect engineers J. B. Hermans, Th. M. van der Eerden, Jules H.M. Kirch and F.H.J. Bodifee. Van der Laan developed himself during his lifetime as a specialist in hospital design. The original layout of the courtyard in the hospital was designed by P.A.M. Buys, J. Meyers and H. Warnau.
The hospital consists of an ensemble of different building components. At the front is the former hospital section (also called the 'medical treatment building'), which is connected via a courtyard surrounded by a covered passage to the former convent at the rear. This courtyard forms the core of the building, the section where all building components lead to. In front of the hospital lies the walled forecourt. Some parts of this have been built on in recent decades. Monumental art has been applied in various places in the hospital. For the chapel, goldsmith Jan Noyons from Utrecht made, among other things, the altar cross, candlesticks, casing of the tabernacle, the sanctuary lamp and the holy water basin. He also made a number of crucifixes for the building. In 2008 and 2009, part of the hospital and convent was transformed by architect Matthijs Bouw of One Architecture into a blood bank and health centre. The spatial structure in the hospital and convent was modified in places, with the main layout of the hospital and convent being respected. The chapel was repurposed as a pharmacy and provided with a new staircase. Additionally, part of the nurses' wing located on the left side of the building was removed, creating space for a car park behind the wall. During this period, modern art (including ceramic wall panels and glass art) was also added to the building by, among others, artist Berend Strik (glass appliqué). The children's ward built next to the hospital was previously replaced by new construction. The so-called 'bed house' or 'nursing building' falls outside national monument protection. Both building components were connected to the hospital by a small connecting passage.
Description
The SINT JOZEFZIEKENHUIS consists of a basement hospital and convent section, connected to each other by a courtyard and is built up from an ensemble of large and smaller, high and low building components, which are partly walled in. The hospital section has a concrete frame with brick facades and interior walls; in the other building components a combination of reinforced concrete and brick is used. The whole is constructed in reddish-brown brick, the roofs are covered with dark-glazed roof tiles. The facades and walls are decorated with ornamental brickwork in many places. Originally the (white-painted) steel window frames were set in wooden (white-painted) frames, a number of these windows have been preserved. Centrally in the hospital lies the courtyard which features a covered passage, with slender brick columns on the courtyard side between which windows are placed. This courtyard forms the core of the entire building, on which all building components open. At the front is the hospital section ('medical treatment building'), a building three storeys high, covered by a surrounding hipped roof. On either side of the main entrance two one-storey projecting annexes under gabled roofs. The entrance is accentuated by a strictly designed central risalit of hardstone and Muschelkalk stone with integrated canopy above the entrance. On this stands a bronze artwork by Arie Teeuwisse, depicting Sint Jozef as protector of the Mother of God on her journey to Bethlehem. Between the hospital section and convent lies the courtyard. On the left side of the courtyard two three-storey high transverse wings (the 'nurses' house') provided with hipped roofs, originally intended for training and accommodation of the nurses. At the rear the former three-storey convent section which consists of two parts. Both parts are covered by surrounding hipped roofs. In the original situation, among others, a chapel adjoining the courtyard and recreation and residential spaces for the nuns, with a small courtyard in the centre. In the other part the kitchens. A courtyard is also present here. At the rear of the building is the boiler house with tall brick chimney. The tall chapel is a large and spacious room and is provided with a tower with bell. This tower, which projects above the surrounding buildings and adjoins the courtyard, forms a very characteristic component of the hospital. The tower is crowned all around with crenellations and a slender clock tower with bell and an open cross. The facades are almost all provided with their own regular layout, tailored to the original function, with windows and entrance sections. Some entrances are provided with steps on the outside. Generally, the ground floor has larger windows than the upper floors. A number of small windows have concrete surrounds. The arched and high-placed windows of the chapel are coupled in pairs. The windows contain stained glass.
In the interior of the hospital section centrally located long, broad corridor structures with operating and treatment rooms on either side. The walls are executed in exposed brickwork or tinned. Most corridors are laid with Solnhofen tiles, the stairs in the staircases clad with comblanchien. In this section some lifts. The convent has a more segmented character and has simple finishing. The chapel with walls in exposed brickwork has a hardstone floor and a wooden painted coffered ceiling. The altar is also of hardstone. Monumental art has been applied in a number of places in the hospital. Artist Arie Teeuwisse from Amsterdam created the artwork above the main entrance, the day edges and the ceiling of the entrance portal are provided with representations in glass mosaic by J.B. Lambert Simon from Utrecht: Moses with the serpent, Tobias with the fish. He also created a mural in the ground floor corridor with the gospel words 'Fides te Salvat' (Faith saves you) and for the chapel in the convent the arched stained-glass windows. Narrow, tall glass-in-concrete windows with figurative representations are also located in the choir of the chapel. On the outside of the chapel tower a bronze female figure is placed in a niche.
Valuation
The ST. JOZEFZIEKENHUIS by architect J.A. van der Laan is of general interest as an exemplar of early Post-war Reconstruction from 1940 because of:
- the architectural-historical significance as an example of a post-war, representative Roman Catholic hospital with integrated convent, because of the special qualities of the design, with its careful grouping and positioning of the building components around the courtyard, detailing and material use of the interior and exterior, the application of monumental art by artists Arie Teeuwisse, J.B. Lambert Simon and Jan Noyons, as well as the place the hospital occupies within the oeuvre of architect-engineer J.A. van der Laan;
- the art-historical value of the artworks, such as the glass mosaic at the entrance, the facade image in bronze for the main entrance, the mural in the ground floor corridor, stained-glass windows in the chapel and the sculpture attached to the tower;
- the urban-planning value because of its location within the post-war expansion district located to the north-east of Deventer's city centre.
Nearby in the register
- Schoolgebouw, Ceintuurbaan 8 F 1Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Museum, Brinkgreverweg 184Welzijn, kunst en cultuurunder 1 mi
- Schoolgebouw, Brinkgreverweg 69Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Poortgebouw, Ceintuurbaan bij 18Begraafplaats en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.