Rijksmonumentenregister · Netherlands
Bijgebouwen, Koningsweg 24 B
Arnhem, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Bijgebouwen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1940 - 1945
- Address
- Koningsweg 24 B, 6816 TD Arnhem
- Place
- Arnhem
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.03800, 5.88141
- Part of complex
- 529781
- Monument number
- 529791
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1918 map "Bl. 19 Arnhem, 1918" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het adres Koningsweg 24b(11) bestaat uit een tweetal gekoppelde, uit de Duitse bezettingstijd stammende gebouwen, waarvan het noordelijkste als verwarmde vliegtuighangar dienst deed en het andere het bijbehorende ketelhuis bevatte. De hangar staat aan een al vooraf bestaand, vermoedelijk in de oorlog beklinkerd boswegje en was hierlangs verbonden met het zuidelijke deel van de (ring)rolbaan. De plattegrond van het gebouw suggereert dat het ter camouflage is vormgegeven als een kop-hals-rompboerderij. Na de oorlog zijn de twee gebouwen en het tussenlid naar ontwerp van architect L.A. Heijdelberger door de Nederlandse Heidemaatschappij in samenhang met een drietal andere ingericht als boerenbedrijf (samen de Vier Heemskinderen genoemd en als zodanig ook van een blauwe tegel voorzien) - een functie waarin ze nu nog worden gebruikt. Het ketelhuis werd hierbij omgevormd tot woonhuis en met de hangar - nu schuur - verbonden door middel van een tussenlid. Als herinnering hieraan is een tegel met inscriptie aangebracht met onder meer de naam 'Adelaerthoeve' en de datum '5 april 1949'.
De hangar ligt vrijstaand aan de westzijde van een boslaantje dat zijn aanvang neemt tussen de boerderijen Heiderijk en Heuvelink en bevindt zich in een weiland, tegen een achtergrond van hoog opgaand zwaar geboomte. De daknokken van de samenstellende hoofddelen strekken zich globaal uit van west naar oost en staan haaks op het boslaantje. De als 'Sonderbau' tot stand gekomen hangar met het (thans als woning ingerichte) ketelhuis is op macroniveau deel van een grote militaire vliegveldstructuur uit de jaren 1940-1945, op mesoniveau van een ijl complex van oorspronkelijk in globaal lineair verband, langs de rolbaan gerealiseerde open en gesloten opstelplaatsen voor vliegtuigen, en op microniveau van een cluster uit camouflageoverwegingen als agrarische bedrijfsgebouwen uitgevoerde gesloten opstelplaatsen. Het woonhuis is integraal wit gesausd met een zwarte plint.
Omschrijving
Middelgrote, eenlaagse, ten dele met circa 50 cm dik buitenmuurwerk uitgevoerde bakstenen VLIEGTUIGHANGAR (11), op samengestelde plattegrond, voor wat het huidige bedrijfsgedeelte betreft gedekt door een haaks op de grootste lengte geplaatst schilddak, thans met moderne deels licht doorlatende golfplaat belegd, en met een aan de oostzijde verhoogde dakvoet en een aan de westzijde uitgezwenkt en over een aanbouw verlengd schild. Voor wat het huidige woongedeelte betreft is het gebouw gedekt door een met rode gegolfde verbeterde holle (Hollandse) pannen belegd zadeldak tussen door schoorstenen beëindigde tuitgevels; het zadeldak van het tussenlid is met vergelijkbare pannen belegd. De hangar is gebouwd als zogenoemde 'Wärmehalle', dat wil zeggen als verwarmde opstel- of werkplaats. De oostelijke kopgevel / hoofdgevel, die - ondanks zijn grote lengte - dwars staat op de daknok is symmetrisch uitgevoerd, met links en rechts wit gepleisterde baksteen delen en verder een brede en tot de dakvoet reikende toegangsopening die wordt ingenomen door zwarte gepotdekselde delen, waarin centraal een zonder deuren uitgevoerde ingang met in het midden een houten standvink op stenen poer. Het rechter bakstenen geveldeel bevat een getoogde toegangsopening met zwarte dubbele houten deuren; het linker is rechts voorzien van een toegangsopening met enkele deur en links hiervan een brede vensteropening met een korte vensterstrook, bestaande uit twee dubbele naar buiten openslaande tweeruits ramen, en op verdiepingsniveau een kleiner vierruits venster. De westelijke kopgevel ligt onder een uitgezwenkt en iets verlengd dakschild en is links voorzien van twee paar gekoppelde, getoogde toegangsopeningen, waarin opgeklampte houten deuren met zwaar uitgevoerd hang- en sluitwerk en een vijftal vensteropeningen, waarin betonnen in tweeën verdeelde en van een luchtspleet voorziene kozijnen. Rechts hiervan enkele toegangsopeningen met dubbele houten deuren en vergelijkbare vensteropeningen. De noordelijke langsgevel is voorzien van drie, twee en drie gekoppelde betonnen verdeelde vensteropeningen met hiertussen een relatief kleine dichtgemetselde getoogde toegang en een toegangsopening met dubbele houten roldeuren. De zuidelijke langsgevel valt rechts samen met het tussenlid en bevat links onder meer een reeks kruisvensters. Het interieur is enigszins aangepast aan het gebruik als agrarisch bijgebouw en het pand functioneert voornamelijk als stallingruimte voor voertuigen. Constructie, indeling en details zijn in hoge mate in oorspronkelijke toestand. De kap wordt gedragen door een aantal gelamineerde houten kniespanten over de grootste breedte, en een houten, deels op basis van vakwerk en deels uit plankhout, gebout en uit spanten samengesteld systeem. De hangar omvat één grote centrale ruimte die aan de westkant eindigt met een betonnen wand en aan de noord- en zuidzijden tegen een bakstenen wand. Achter de zijwanden zijn annexe kleinere ruimten.
Het woonhuis bevat in de zuidelijke langsgevel twee vensteropeningen van verschillend formaat met luiken en in vieren verdeelde ramen, en op de verdieping een tweetal kleinere vensters met (nu alleen nog in het rechter een vierruits) draairaam en centraal hiertussen een toegangsopening met zogenoemd Frans balkon. De oostelijke gevel sluit aan op het tussenlid en bevat onder meer een in de oksel gesitueerd portiekachtige aanbouwtje.
Waardering
VLIEGTUIGHANGAR met voormalig ketelhuis -, van algemeen belang als zeldzaam en goed herkenbaar onderdeel van een uit de Tweede Wereldoorlog stammend en door de Duitse bezetter als onderdeel van een groot militair vliegveld opgezet legerkamp en als in de wederopbouwperiode tot boerderij omgebouwd gebouw, vanwege: architectuurhistorische, stedenbouwkundige, krijgs- en cultuurhistorische en complex- en ensemblewaarden, die onder meer kunnen blijken uit de op locale vormen geïnspireerde traditionalistische bouwtrant, uit de voor de bouwtijd kenmerkende onderdelen en details, uit de kunstmatig opgezette boerenbedrijfstructuur en de tot in detaillering doorgevoerde camouflage, uit de samenhang van en met het totale militaire vliegveldconcept en de ruimtelijke hoofdlijnen en onderdelen van het kampement, uit de onderlinge verwantschap van de hierbij toegepaste vormen, en uit de na de Tweede Wereldoorlog (in de wederopbouw) in het direct verlengde van de oorspronkelijke camouflagevorm uitgevoerde aanpassing aan het lokale agrarische bedrijf.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The address Koningsweg 24b(11) consists of two coupled buildings dating from the German occupation period, with the northernmost serving as a heated aircraft hangar and the other containing the associated boiler house. The hangar stands adjacent to a pre-existing, presumably wartime forest path and was connected along this path to the southern part of the (ring) taxiway. The floor plan of the building suggests that it was designed as camouflage in the form of a head-neck-body farmhouse. After the war, the two buildings and the connecting part were converted by the Dutch Heidemaatschappij according to designs by architect L.A. Heijdelberger, in conjunction with three other buildings, into a farm operation (together called the Four Heemskinderen and also marked as such with a blue tile) - a function in which they are still used today. The boiler house was converted into a dwelling and connected to the hangar - now a barn - by means of a connecting section. As a reminder of this, a tile with an inscription was installed bearing, among other things, the name 'Adelaerthoeve' and the date '5 April 1949'.
The hangar stands freely on the west side of a forest lane that begins between the farmhouses Heiderijk and Heuvelink and is situated in a meadow against a background of tall heavy trees. The roof ridges of the component main sections extend roughly from west to east and stand perpendicular to the forest lane. The hangar, created as a 'Sonderbau', together with the (now converted into a dwelling) boiler house, is at the macroscopic level part of a large military airfield structure from the years 1940-1945, at the mesoscopic level part of a sparse complex of open and closed aircraft parking positions originally realized in a roughly linear arrangement along the taxiway, and at the microscopic level part of a cluster of closed parking positions executed as agricultural farm buildings for camouflage reasons. The dwelling is completely whitewashed with a black plinth.
Description
Medium-sized, single-storey AIRCRAFT HANGAR (11) with partly approximately 50 cm thick external masonry in brick, on a composite floor plan, with respect to the current farm section covered by a hipped roof placed perpendicular to the greatest length, currently covered with modern partly light-transmitting corrugated sheet, and with a raised roof edge on the east side and a deflected roof shield on the west side extended over an outbuilding. With respect to the current residential section, the building is covered by a saddle roof with red corrugated improved hollow (Dutch) tiles between chimneys terminating in spout gables; the saddle roof of the connecting section is covered with comparable tiles. The hangar was built as a so-called 'Wärmehalle', that is to say as a heated parking or working place. The eastern gable/main facade, which - despite its great length - stands transverse to the roof ridge, is executed symmetrically, with whitewashed brick sections on the left and right and further a broad access opening reaching to the roof edge occupied by black tarred timber sections, with centrally an entrance without doors featuring in the middle a wooden standvink on a stone pier. The right brick facade section contains an arched access opening with black double wooden doors; the left is provided on the right with an access opening with a single door and to the left of this a broad window opening with a short strip of windows, consisting of two double outward-opening two-light windows, and on the upper floor level a smaller four-light window. The western gable lies under a deflected and slightly extended roof shield and is provided on the left with two pairs of coupled arched access openings, with clamped wooden doors with heavily executed hinges and fastenings and five window openings, with concrete two-part glazed frames with air vents. To the right of this several access openings with double wooden doors and similar window openings. The northern long side is provided with three, two and three coupled concrete two-part window openings with between them a relatively small blocked arched access and an access opening with double wooden roller doors. The southern long side coincides on the right with the connecting section and contains on the left, among other things, a series of cross windows. The interior has been somewhat adapted to use as an agricultural outbuilding and the property functions mainly as a storage space for vehicles. Construction, layout and details are to a high degree in their original state. The roof is supported by a number of laminated wooden tie-beam trusses over the greatest width, and a wooden system, partly based on timber framing and partly made from planking, bolted and assembled from rafters. The hangar comprises one large central space which ends on the west side with a concrete wall and on the north and south sides against a brick wall. Behind the side walls are smaller annex rooms.
The dwelling contains in the southern long side two window openings of different sizes with shutters and four-part windows, and on the upper floor two smaller windows with (now only in the right one a four-light) casement window and centrally between them an access opening with a so-called French balcony. The eastern facade connects to the connecting section and contains, among other things, a small porch-like outbuilding situated in the angle.
Valuation
AIRCRAFT HANGAR with former boiler house, of general importance as a rare and readily recognizable component of a military camp erected by the German occupier as part of a large military airfield dating from the Second World War and as a building converted into a farm in the post-war reconstruction period, on account of: architectural-historical, urban-planning, military and cultural-historical and complex and ensemble values, which may be demonstrated in particular by the traditionalist building style inspired by local forms, by the components and details characteristic of the building period, by the artificially established farm business structure and the camouflage carried through to the finest detail, by the coherence with the complete military airfield concept and the spatial main lines and components of the camp, by the mutual relationship of the forms employed therein, and by the adaptation carried out in the post-Second World War period (in the reconstruction) in the direct continuation of the original camouflage form to the local agricultural business.
Nearby in the register
- Militair verblijfsgebouw, Zeven Provinciën 1Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Militair verblijfsgebouw, Zeven Provinciën 3Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Militair verblijfsgebouw, Zeven Provinciën 4Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Deelen/Zeven ProvinciënOpen verdedigingswerkunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.