Rijksmonumentenregister · Netherlands
Achtermolen of Achterste Molen
Leerdam, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie- en poldermolen
- Function
- Ondermolen(TFU)
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Recht van Ter Leede 1, 4143 LN Leerdam (Vijfheerenlanden 26)
- Place
- Leerdam
- Municipality
- Vijfheerenlanden
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.89568, 5.08516
- Monument number
- 527582
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
MOLENRESTANT. De wipmolen, destijds aangeduid als 'Achtermolen' of 'Achterste Molen' is vermoedelijk in de 17e eeuw gebouwd voor de bemaling van de polder Bruinsdel en Hoog-Leerbroek. Hij was voorzien van een inwendige molenaarswoning en een scheprad als wateropvoerwerktuig. De molen maakte als ondermolen deel uit van een tweetrapsbemaling, met de nog bestaande molen aan de Linge als bovenmolen. Deze tweetrapsbemaling hoefde slechts dienst te doen bij hoge Lingestanden. Behalve het molenrestant en de bovenmolen is ook de verbindende tussenboezem en de uitwatering naar de Linge nog aanwezig. De molen is omstreeks 1951 onttakeld, waarbij het wiekenkruis, het bovenhuis en het gaande werk werden verwijderd. Het molenrestant kreeg toen een functie als elektrisch vijzelgemaal maar heeft thans nog slechts een functie als woning. Nog aanwezige restanten van het vijzelgemaal zijn niet van waarde vanuit het oogpunt van monumentenzorg. Het hierboven beschreven tweetrapsbemalingssysteem is het laatste wat nog resteert van vergelijkbare systemen die vanouds in de benedenloop van de rivier de Linge aanwezig waren.
Omschrijving
Het molenrestant bestaat uit een gemetselde bakstenen voet met daarop de houten piramidevormige ondertoren van een wipmolen. Het uit twee bouwlagen bestaande molenrestant is gedekt met potdekselwerk van houten delen, karakteristiek voor de streek, en is voorzien van een plat dak. Het molenrestant is aan de noordzijde voorzien van een uitbouw in de vorm van een klompenhok.
Waardering
Het molenrestant is van algemeen belang:
- vanwege bouwtechnisch-historische waarden als herkenbaar en representatief relict van een wipmolen;
- vanwege cultuurhistorische waarden als essentieel onderdeel van de ontginnings- en waterstaatkundige geschiedenis van Zuid-Holland en de Vijfheerenlanden in het bijzonder en de plaatselijke geschiedenis;
- vanwege ensemblewaarden in relatie tot de tussenboezem en de bovenmolen aan de Linge;
- vanwege situationele waarden betreffende de belendende waterlopen en het polderlandschap;
- vanwege zijn zeldzaamheid als één van de weinige overblijfselen van de vroeger vele molengroepen met getrapte bemaling in het Lingegebied.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
MILL REMNANT. The scoop mill, formerly designated as 'Achtermolen' or 'Achterste Molen' is presumably built in the 17th century for the drainage of the polder Bruinsdel and Hoog-Leerbroek. It was provided with an internal miller's dwelling and a scoop wheel as a water-lifting device. The mill formed as a lower mill part of a two-stage drainage system, with the still existing mill on the Linge as the upper mill. This two-stage drainage system only needed to function during high Linge water levels. Apart from the mill remnant and the upper mill, the connecting intermediate weir and the outflow to the Linge are still present. The mill was dismantled around 1951, with the wind cross, the upper building and the running gear removed. The mill remnant was then given a function as an electric screw pump station but now only has a function as a dwelling. Any still present remnants of the screw pump station are of no value from the point of view of monument preservation. The two-stage drainage system described above is the last thing that still remains of comparable systems that have existed from time immemorial in the lower course of the river Linge.
Description
The mill remnant consists of a masonry brick base with on top the wooden pyramid-shaped lower tower of a scoop mill. The mill remnant, consisting of two storeys, is covered with potsherd work of wooden parts, characteristic of the region, and is provided with a flat roof. The mill remnant is provided on the north side with an extension in the form of a clog shed.
Valuation
The mill remnant is of general importance:
- for its structural-historical values as a recognizable and representative relic of a scoop mill;
- for its cultural-historical values as an essential component of the reclamation and water management history of South Holland and the Vijfheerenlanden in particular and the local history;
- for its ensemble values in relation to the intermediate weir and the upper mill on the Linge;
- for its situational values concerning the adjoining watercourses and the polder landscape;
- for its rarity as one of the few remaining relics of the formerly numerous mill groups with staged drainage in the Linge area.
Nearby in the register
- Kerk, Nieuwstraat 106Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Molen, Lingedijk 2Industrie- en poldermolenunder 1 mi
- Slachthuis, Noordwal 16Industrieunder 1 mi
- Kerk en kerkonderdeel, Kerkstraat 32Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.