Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische aanleg, Nijenhuizerlaan bij 11
Diepenheim, Overijssel, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Nijenhuizerlaan bij 11, 7478 PA Diepenheim (Hof van Twente 23)
- Place
- Diepenheim
- Municipality
- Hof van Twente
- Province
- Overijssel
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.20286, 6.57224
- Part of complex
- 527016
- Monument number
- 527018
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Ditio Trans Isulana." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Onderdeel 3
Omschrijving
HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de buitenplaats Nijenhuis. De historische parkaanleg rond het Nijenhuis maakt deel uit van het karakteristieke Twentse hoeven- of kampenlandschap, dat gekenmerkt wordt door met bomen of hagen omzoomde bouw- en weilanden, die soms verhoogd gelegen zijn en waarin verspreid liggende boerderijen een rustiek accent vormen. Het landschappelijke karakter van de aanleg rond het Nijenhuis wordt in hoge mate bepaald door deze karakteristieke landbouwgronden en bijbehorende boerderijen, zij worden afgewisseld met loofbos en slingerende waterlopen. Samen vormen deze elementen een bijzonder fraai en gevarieerd landschap, dat zich vanaf de diverse wandelpaden steeds anders voordoet. Diverse zichtassen en gezichten verbinden het centraal gelegen huis met het omringende landschap en vice versa. Als zodanig is het park van het Nijenhuis een goed voorbeeld van een vroeg 19de-eeuws landschappelijk park, waarbij de landelijke schoonheid van de omgeving richtinggevend was voor het ontwerp en daarin optimaal werd uitgebuit. Voor het behoud van de landschappelijke en (cultuur)historische waarden van de aanleg is het dan ook van belang dat ook het omliggende kleinschalige kampenlandschap, dat sinds 1820 (kaart op het huis) nauwelijks veranderd is, in de huidige vorm blijft bestaan. De diverse gezichten op het omliggende landschap, alsmede de afwisseling van open (bouw- en weilanden) en gesloten (bos) ruimtes, zijn onlosmakelijk met de aanleg verbonden.
Bestaande formele structuren, waaronder verschillende lanen, werden in de landschappelijke aanleg opgenomen. Zo markeren rechte lanen de noordoostelijke grens van het landgoed en strekt zich dwars door de landschappelijke aanleg, in de as van het huis, een lange formele zicht- en toegangslaan uit van het voorplein tot aan het dorp Diepenheim. Oorspronkelijk was deze laan korter, maar na de verwerving van de westelijker gelegen buitenplaats Peckedam door de eigenaar van het Nijenhuis is de laan over de huisplaats van dit goed doorgetrokken naar het dorp (circa 1815).
De geasfalteerde laan kruist onderweg de slingerende Molenbeek die van oudsher het park van noord naar zuid doorsnijdt en die als beeldbepalend element mede richting heeft gegeven aan de landschappelijke aanleg. De beek ligt ingebed in een gevarieerd vroeg-landschappelijk slingerbos met een deels nog oorspronkelijke houtopstand. Ook ten noorden van het huis liggen enkele beeldbepalende landschappelijke waterpartijen. De sloot die in een ruime curve de 'achtertuin' begrenst, gaat ten noorden van de huisplaats over in een forse landschappelijke vijver. Twee verder noordwaarts gelegen romantisch-landschappelijke badvijvers worden eveneens door deze sloot gevoed. Oorspronkelijk stond er bij deze badvijvers een badhuisje, dat in de loop der tijd is verdwenen. De badvijvers liggen aan een wandelroute, die vanaf het huis in noordelijke richting voert. Via deze route wordt ten noordoosten van de huisplaats in eerste instantie de familiebegraafplaats van de Schimmelpennincks aangedaan. Voorbij de noordelijk gelegen badvijvers terug in zuidelijke richting passeert de wandelaar ten noordwesten van de huisplaats de voormalige ijskelder. Deze wordt momenteel (2001) hersteld met moderne materialen, slechts de hardstenen treden naar beneden zijn oorspronkelijk. Om deze reden is de kelder als zelfstandig element voor de bescherming van ondergeschikt belang. Het karakteristieke relief van de kelder in het landschap en de oorpronkelijke functie die daarmee nauw verbonden is, geven het park echter wel een toegevoegde waarde. Verder zuidwaarts, maar nog steeds ten noordwesten van de huisplaats, ligt een tennisbaan met rustiek tennishuisje uit het begin van de 20ste eeuw. Uiteindelijk eindigt het pad op de toegangslaan op korte afstand van het hek naar het voorplein.
Aan de overzijde (zuidkant) van de toegangslaan ligt tussen de huisplaats en de westwaarts daarvan gelegen stuw in de Molenbeek de voormalige moestuin met oranjerie, koude bakken, druivenkas en gereedschapsschuur. De moestuin is net als de laan en het slingerbos een restant van de 18de eeuwse aanleg en is tegenwoordig in gebruik als kwekerij. De opstallen in de moestuin, alsmede de koude bakken, zijn 19de-eeuws.
De kern van de buitenplaats wordt gevormd door de omgrachte huisplaats waar hoofdgebouw en bouwhuizen op traditionele wijze rond het voorplein geschikt zijn. Het voorplein is toegankelijk via een dam in de gracht en een smeedijzeren toegangshek. De dam is voorzien van een gemetseld brugdek van gele klinkers en afgezet met een hardstenen rand. Het hek is afkomstig uit de Beemster en werd omstreeks 1900 op het Nijenhuis geplaatst ter vervanging van een laag hek in Empirestijl. De formele inrichting van het voorplein werd in 1888 ontworpen door de jonge tuin- en landschapsarchitect Hugo Poortman. Het met grint bedekte plein is voorzien van een centraal rechthoekig perk met afgeronde hoeken, ingezaaid met gras, waarop een ornamentele zandstenen tuinvaas op hardstenen sokkel staat. Tussen dit perk en het toegangshek ligt een kleiner tweede perk met in het midden een marmeren beeld van een putto met everzwijn op een ovale betonachtige sokkel. Links en rechts voor het huis een wit geschilderde houten tuinbank in een nis van buxus.
Lodewijk Schimmelpenninck, de toenmalige eigenaar van het Nijenhuis, schakelde Poortman in voor een totaalontwerp dat naast het voorplein ook de grachtenstructuur en het terrein achter het huis omvatte. De gracht werd opzij en achter het huis verlegd en vergraven in formele stijl. De gemetselde kademuren met hardstenen afdekplaat accentueren de geometrische belijning. Aan de achterzijde werd in samenhang met de plannen van Poortman aansluitend op de middenpartij van het huis een verhoogd terras aangelegd met een robuuste zandstenen balustrade. Rondom dit terras legde Poortman een formele tuin aan met buxushaagjes. De ruimte voor deze tuin ontstond door het verleggen van de gracht in oostelijke richting. Aan de oostzijde werd de gracht spiegelboogvormig beëindigd. Op de in- en uitzwenkende hoeken van de spiegelboog en verder op regelmatige afstand zijn op de kademuur verhoogde hardstenen tegels aangebracht. Ter hoogte van de vier hoekpunten van de spiegelboog dienen deze tegels als basis voor verweerde betonachtige urnen, versierd met guirlandes. Oorspronkelijk waren op deze vier punten schaalvormige vazen op voet geplaatst. Deze vazen bevinden zich tegenwoordig zonder voet op de hoeken van de balustrade van het terras.
Het terras wordt door middel van een trap in de as van het huis verbonden met de lager gelegen formele tuin. De robuust vormgegeven balustrade van het terras begeleidt ook de trap. Op de beginbalusters staan blauw geglazuurde kelkvormige vazen uit Frankrijk, gedecoreerd met medaillons en putti. De vazen bevonden zich al voor de bemoeienis van Poortman op de buitenplaats. De huidige locatie is wel door hem bedacht. De brug over de gracht die toegang geeft tot de achterliggende tuin ligt in dezelfde lijn als de trap. De as wordt beëindigd door een klein perk aan de oostkant van de brug met een zonnewijzer op hardstenen sokkel in het midden. Lodewijk Schimmelpenninck was nauw betrokken bij het tuinontwerp en het is dan ook op zijn nadrukkelijke verzoek dat het terrein achter het huis landschappelijk werd ingericht. Daarbij diende Poortman er rekening mee te houden dat: 'Er altijd een vrij uitzicht blijve van het huis op het korenveld en de grote eik evenzeer als op de boerderij "Den Enk", (ook bij verder aangroeien)'. Aldus werd een tuin gerealiseerd die op natuurlijke wijze overgaat in het omringende landschap, daar slechts van gescheiden door een onopvallende sloot, die het terrein in een ruime curve omsluit. Tussen de gracht en bovengenoemde sloot strekt zich een gazon uit. Gevarieerde groepen loof- en naaldbomen met een ondergroei van heesters en stinseplanten verlevendigen het beeld (soorten geregistreerd in beheersplan PHB).
Van het oorspronkelijke padenpatroon van Poortman resteren nog een centrale rondwandeling en een lusvormige wandeling in de zuidelijke arm van de aanleg. Deze wandelingen sluiten aan op wandelpaden naar andere delen van de aanleg, onder anderen naar de noordelijk gelegen badvijvers (hierboven beschreven). De centrale wandeling voert langs een uit de gracht opgeviste zonnewijzer (18de-eeuws of ouder) op een hardstenen sokkel van recentere datum. Een stel paraboolvormige rozenbogen, dat zich in de opslag bevond, is door de huidige eigenaars weer in gebruik genomen en staat nu in het oosten van de aanleg. Vanuit het huis zijn er in noordelijke, oostelijke (het door Schimmelpenninck gewenste zicht) en zuidoostelijke richting gezichten geprojecteerd, welke begeleid en ingekaderd worden door eerdergenoemde boomgroepen, die overigens deels in het laatste kwart van de 20ste eeuw opnieuw zijn aangeplant in de geest van het oorspronkelijke ontwerp van Poortman.
Waardering
De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de buitenplaats Nijenhuis is van algemeen belang:
- vanwege de gracht rond het kasteel, die een kenmerkend onderdeel is van de oorspronkelijke 17de-eeuwse aanleg en die zijn huidige geometrische vorm kreeg naar een ontwerp Poortman uit 1888-1889;
- vanwege de toegangsbrug met hek en het voorplein, die een kenmerkend onderdeel zijn van de oorspronkelijke 17de-eeuwse aanleg;
- vanwege de lange formele toegangs- annex zichtlaan vanaf het kasteel in westelijke richting;
- vanwege de nog herkenbare 18de eeuwse moestuin en de bijbehorende 19de-eeuwse opstallen, koude bakken en druivenkas;
- vanwege de voormalige ijskelder, als kenmerkend onderdeel van de aanleg;
- vanwege de aanwezigheid van een houtopstand die deels teruggaat tot de 18de en de 19de eeuw;
- vanwege het vroeg-landschappelijke wandelbos langs de Molenbeek;
- vanwege de integratie van de bestaande agrarische structuur (landbouwgronden en weilanden doorsneden door houtwallen, beukenhagen en sloten) in de landschappelijke aanleg;
- vanwege de integratie van bestaande waterlopenstelsels in de landschappelijke aanleg, alsmede vanwege de verlandschappelijking van enkele van deze waterlopen;
- als representatief en kwalitatief goed voorbeeld uit het oeuvre van Hugo Poortman;
- vanwege de talrijke gaaf bewaarde tuinornamenten, die nauw verbonden zijn met de aanleg van Poortman;
- vanwege de aanwezigheid van een familiebegraafplaats;
- vanwege de aanwezigheid van een voomalige tennisbaan en tennishuisje als kenmerkend onderdeel van de vroeg 20ste eeuwse buitenplaats;
- vanwege de functioneel-ruimtelijke samenhang met de andere onderdelen van de buitenplaats;
- vanwege de beeldbepalende, landschappelijke en cultuurhistorische waarde van het landgoed voor de omgeving van Diepenheim.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Component 3
Description
HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the country estate Nijenhuis. The historic park layout around the Nijenhuis forms part of the characteristic Twente farmstead or field-pattern landscape, which is characterised by arable land and pastures bordered by trees or hedges, sometimes situated on elevated ground, and in which scattered farmsteads provide a rustic accent. The landscape character of the layout around the Nijenhuis is determined to a large extent by these characteristic agricultural lands and associated farmsteads, interspersed with deciduous woodland and meandering watercourses. Together these elements form a particularly attractive and varied landscape, which presents itself differently from the various walking paths. Various sight-lines and views connect the centrally located house with the surrounding landscape and vice versa. As such, the park of the Nijenhuis is a good example of an early 19th-century landscape park, in which the rural beauty of the surroundings was the guiding principle for the design and was optimally exploited. For the preservation of the landscape and (cultural) historical values of the layout it is therefore important that the surrounding small-scale field-pattern landscape, which has changed little since 1820 (map at the house), remains in its current form. The various views of the surrounding landscape, as well as the alternation of open (arable and pasture land) and enclosed (woodland) spaces, are inseparable from the layout.
Existing formal structures, including various avenues, were incorporated into the landscape layout. Thus straight avenues mark the north-eastern boundary of the estate and a long formal sight-line and access avenue extends across the landscape layout, in the axis of the house, from the forecourt to the village of Diepenheim. Originally this avenue was shorter, but after the acquisition of the country estate Peckedam situated further west by the owner of the Nijenhuis, the avenue was extended over the homestead of this property to the village (circa 1815).
The asphalted avenue crosses the meandering Molenbeek along the way, which since time immemorial has cut through the park from north to south and which as a defining element has also given direction to the landscape layout. The watercourse lies embedded in a varied early landscape serpentine woodland with a partly original timber stand. Also to the north of the house lie several defining landscape water features. The ditch which bounds the 'back garden' in a spacious curve passes into a substantial landscape pond to the north of the homestead. Two romantically-designed landscape bathing ponds situated further to the north are also fed by this ditch. Originally there was a bathing house at these bathing ponds, which has disappeared over time. The bathing ponds are situated on a walking route which leads north from the house. Via this route the family burial ground of the Schimmelpennincks is visited first to the north-east of the homestead. Past the northerly bathing ponds, heading south, the walker passes to the north-west of the homestead the former ice house. This is currently (2001) being restored using modern materials, only the hardstone steps leading down are original. For this reason the ice house is of subsidiary importance as a separate element for protection purposes. The characteristic relief of the ice house in the landscape and the original function closely connected with it do however give the park added value. Further south, but still to the north-west of the homestead, lies a tennis court with a rustic tennis house from the early 20th century. The path ultimately ends at the access avenue a short distance from the gate to the forecourt.
On the other side (south side) of the access avenue, between the homestead and the weir in the Molenbeek situated further west, lies the former kitchen garden with orangery, cold frames, grape house and tool shed. The kitchen garden, like the avenue and the serpentine woodland, is a remnant of the 18th-century layout and is nowadays used as a nursery. The structures in the kitchen garden, as well as the cold frames, are 19th-century.
The core of the country estate is formed by the moated homestead where the main building and service buildings are arranged in the traditional manner around the forecourt. The forecourt is accessible via a dam in the moat and a wrought iron access gate. The dam is fitted with a paved bridge deck of yellow clinker bricks and edged with a hardstone border. The gate comes from the Beemster region and was installed at the Nijenhuis around 1900 to replace a low Empire-style gate. The formal layout of the forecourt was designed in 1888 by the young garden and landscape architect Hugo Poortman. The gravel-covered courtyard has a central rectangular bed with rounded corners, seeded with grass, on which stands an ornamental sandstone garden urn on a hardstone plinth. Between this bed and the access gate lies a smaller second bed with in the middle a marble statue of a putto with wild boar on an oval concrete-like plinth. To the left and right in front of the house a white painted wooden garden bench in a niche of box.
Lodewijk Schimmelpenninck, the then owner of the Nijenhuis, engaged Poortman for a total design which besides the forecourt also encompassed the moat structure and the terrain behind the house. The moat was diverted and re-excavated beside and behind the house in formal style. The mortared quay walls with hardstone coping accentuate the geometric edging. On the rear side, in connection with Poortman's plans, a raised terrace was constructed adjoining the central section of the house with a robust sandstone balustrade. Around this terrace Poortman created a formal garden with box hedges. The space for this garden was created by diverting the moat in an easterly direction. On the east side the moat was terminated in a mirror-arch form. On the inward and outward curving corners of the mirror arch and further at regular intervals, raised hardstone tiles were placed on the quay wall. At the level of the four corner points of the mirror arch these tiles serve as a base for weathered concrete-like urns, decorated with garlands. Originally shell-shaped vases on a pedestal were placed at these four points. These vases are nowadays without pedestals on the corners of the terrace balustrade.
The terrace is connected by means of a staircase in the axis of the house with the lower formal garden. The robustly designed balustrade of the terrace also accompanies the staircase. On the beginning balusters stand blue glazed chalice-shaped vases from France, decorated with medallions and putti. The vases were already at the country estate before Poortman's involvement. The current location was however designed by him. The bridge over the moat which provides access to the rear garden lies in the same line as the staircase. The axis is terminated by a small bed on the east side of the bridge with a sundial on a hardstone plinth in the middle. Lodewijk Schimmelpenninck was closely involved in the garden design and it is therefore at his explicit request that the terrain behind the house was given a landscape treatment. In doing this Poortman had to take into account that: 'There should always be a free view from the house of the cornfield and the large oak tree as well as of the farmstead "Den Enk", (also as they grow further)'. Thus a garden was created which naturally transitions into the surrounding landscape, separated from it only by an inconspicuous ditch, which encloses the terrain in a spacious curve. Between the moat and the aforementioned ditch stretches a lawn. Varied groups of deciduous and coniferous trees with an undergrowth of shrubs and ivy plants enliven the appearance (species recorded in the management plan PHB).
Of the original path pattern of Poortman there remain a central circular walk and a loop-shaped walk in the southern arm of the layout. These walks connect with walking paths to other parts of the layout, among others to the northerly bathing ponds (described above). The central walk leads past a sundial (18th-century or older) fished out of the moat on a hardstone plinth of more recent date. A set of parabola-shaped rose arches, which was in storage, has been put back into use by the current owners and now stands in the east of the layout. From the house there are sight-lines projected in northerly, easterly (the view desired by Schimmelpenninck) and south-easterly directions, which are accompanied and framed by the aforementioned tree groups, which for that matter were partly replanted in the last quarter of the 20th century in the spirit of Poortman's original design.
Valuation
The HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the country estate Nijenhuis is of general importance:
- because of the moat around the castle, which is a characteristic component of the original 17th-century layout and which received its present geometric form according to a design by Poortman from 1888-1889;
- because of the access bridge with gate and the forecourt, which are characteristic components of the original 17th-century layout;
- because of the long formal access and sight avenue from the castle in a westerly direction;
- because of the still recognisable 18th-century kitchen garden and the associated 19th-century structures, cold frames and grape house;
- because of the former ice house, as a characteristic component of the layout;
- because of the presence of a timber stand which partly dates back to the 18th and 19th centuries;
- because of the early landscape walk woodland along the Molenbeek;
- because of the integration of the existing agricultural structure (arable and pasture lands intersected by wood banks, beech hedges and ditches) into the landscape layout;
- because of the integration of existing watercourse systems into the landscape layout, as well as because of the landscaping of some of these watercourses;
- as a representative and high-quality example from the oeuvre of Hugo Poortman;
- because of the numerous well-preserved garden ornaments, which are closely connected with Poortman's layout;
- because of the presence of a family burial ground;
- because of the presence of a former tennis court and tennis house as a characteristic component of the early 20th-century country estate;
- because of the functional-spatial coherence with the other components of the country estate;
- because of the defining landscape and cultural historical value of the estate for the surroundings of Diepenheim.
Nearby in the register
- Orangerie, Nijenhuizerlaan 2 aTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuin, park en plantsoen, Nijenhuizerlaan bij 11Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuin, park en plantsoen, Nijenhuizerlaan bij 11Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuinmuur, Nijenhuizerlaan bij 11Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.