Rijksmonumentenregister · Netherlands
Begraafplaats, Eikenlaan tegenover 10
Veenhuizen, Drenthe, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Begraafplaats en -onderdelen
- Function
- Begraafplaats
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1831
- Address
- Eikenlaan tegenover 10, 9341 AL Veenhuizen (Noordenveld 22)
- Place
- Veenhuizen
- Municipality
- Noordenveld
- Province
- Drenthe
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.03954, 6.40776
- Part of complex
- 529292
- Monument number
- 526786
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDigital Commonwealth, Boston Public LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1821 map "United Provinces." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Onderdeel 1
Omschrijving
De AANLEG van de begraafplaats bestaat uit een rechthoekig grondvlak met een kruisvormig padenstelsel waarvan het middenpad met taxus is beplant en het dwarspad met monumentale beuken. Een later aangelegd (met jonge taxus beplant) tweede dwarspad verdeelt de voorste twee grafvelden in vieren, waarmee het huidige aantal (hoofd)grafvelden op zes komt. De velden bestaan gedeeltelijk uit (bemost) zand, gedeeltelijk zijn ze met gras begroeid. De zandpaden zijn onverhard. De ingang van de begraafplaats ligt aan de noordzijde (Eikenlaan). Zij wordt gemarkeerd door een houten hekwerk dat wegens te geringe monumentale waarde geen rijksbescherming geniet. Links en rechts van dit hek loopt een beukenhaag. Erachter strekt zich het hoofdpad uit dat aan weerszijden is beplant met taxus. Het wordt gekruist door twee dwarspaden, waarvan het eerste uit of net na 1875 dateert en het tweede uit 1831. Aan dit laatste pad, dat aan beide zijden met monumentale beuken is beplant, ligt het tweede helft 19de-eeuwse of jongere bakstenen lijkenhuis (zie omschrijving complexonderdeel 2).
Grafvelden
Aan weerszijden van het centrale middenpad liggen (gezien vanaf de ingang) drie velden - al dan niet met grafmonumenten en enkele solitaire bomen of struiken. Opvallend is de afwisseling tussen de verschillende grafvelden, zowel wat betreft aanzien (van leeg tot zeer vol) als wat betreft type grafmonumenten (van uniforme witgeverfde betonnen kruisen tot een grote verscheidenheid aan vormgeving en materiaalgebruik).
De eerste twee grafvelden rechts, waar onder meer NH en RK verpleegden, wezen en leden van militaire en arbeidershuisgezinnen zijn begraven, dragen geen grafmonumenten meer en zijn bedekt met gras; in beide velden staat een monumentale treurbeuk. Het gedeelte ná het met beuken beplante middenpad is onderverdeeld in verschillende kleinere velden. Hier zijn onder meer NH militairen en hun gezinsleden, RK ambtenaren en verpleegden, RK gedetineerden in gewijde en ongewijde aarde en Belgische vluchtelingen begraven. Elk veld heeft zijn eigen type grafmonument. Zo zijn er onder meer twee vroeg-20ste-eeuwse grafmonumenten van grindbeton met glasplaat (1912 en 1923; vervaardigd door J.Götz en Zn te Assen), verschillende graven met ijzeren grafhek en kranstrommel, enkele houten grafmonumenten alsook een aantal vrij recente graven. Opvallend zijn de uniforme witgeverfde betonnen kruisen op regel van de Belgische vluchtelingen uit de Tweede Wereldoorlog en de witgeverfde betonnen kruisen van in ongewijde aarde begraven, katholieke gedetineerden. De regels worden aangeduid door betonpaaltjes met het regelnummer en de letters RK, welke na 1945 zijn vervaardigd bij het 'betonbedrijf' van Veenhuizen. Tussen de kruisen staat een groot witgeverfd kruis op betonnen sokkel.
Grafvelden links. Het eerste veld links biedt de meest gevarieerde aanblik. Hier liggen, ten dele overschaduwd door een grote rododendron en enkele eiken, in bemost zand de graven van voornamelijk NH ambtenaren en hun gezinnen. Dit grafveld biedt de grootste variatie in ouderdom van de graven, materiaalgebruik, symboliek en parafernalia (zie hierna onder Karakteristiek van de grafmonumenten). Het met gras begroeide veld erachter biedt ruimte aan enkele rijen witgeverfde betonnen kruisen voor NH verpleegden en gedetineerden en, nabij het middenpad, enkele rijen meer recente graven. Op het veld (gras) aan de andere kant van het dwarspad staan witgeverfde betonnen kruisen eveneens voor NH verpleegden en gedetineerden; vóór de regels betonnen paaltjes met de letters NH en het regelnummer. Het achterste grafveld (gras) is leeg, met uitzondering van een witgeverfd betonnen kruis en een staand hardstenen grafmonument (1910).
Karakteristiek van de grafmonumenten.
Het funeraire beeld van de begraafplaats wordt in hoge mate bepaald door de verscheidenheid aan typen grafmonumenten, vormgeving en toegepaste materialen. Die verscheidenheid is met name te vinden op het grafveld links van de ingang. Hier staan (zeer vergankelijke) eenvoudige houten steles van het type dat veel in het noorden van Nederland voorkomt, sobere ongepolijste hardstenen zerken zoals die in kerken nog worden aangetroffen, maar ook de rijker bewerkte monumenten die zo typerend zijn voor de vroeg 19de-eeuwse buitenbegraafplaatsen en kenmerkende eerste helft 20ste-eeuwse graven van baksteen en grindbeton. Ook zijn er enkele zerken van gietijzer, gefabriceerd in de kolonie zelf maar ook bij de Asser IJzergieterij, met opvallende symboliek zoals omgekeerde en gekruiste toortsen, gekruiste zeisen, een doodshoofd, een gevleugelde zandloper, een gelauwerde uil en een staartbijtende slang. Andere voorkomende funeraire symbolen zijn de treurboom, de vlinder, de opkomende zon en een gestileerde regenboog. Opvallend zijn verder de vele smeedijzeren hekwerken rond de vaak eenvoudige graven. Bijzonder is verder dat op verschillende graven nog de (zinken) kransdozen staan - al verkeren deze in uiteenlopende staat van conservering. In een aantal gevallen bestaat de grafaanduiding uit niet veel meer dan een ijzeren tekstplaat op een paaltje. Bij sommige graven staat nog een ijzeren nummerplaatje.
Het beeld dat de nog aanwezige grafmonumenten oproepen is enerzijds 19de-eeuws eclectisch (het eerste veld links van de ingang) waar vooral NH ambtenaren en hun gezinnen zijn begraven, anderzijds zeer sober, met name de velden met betonnen kruisen. Vooral deze velden geven een goede indruk van de anonieme dood van de gedetineerden die in Veenhuizen verbleven en daar overleden. Aangezien er nog steeds wordt begraven, geeft de begraafplaats een beeld van de grafcultuur van de vroege 19de eeuw tot op de dag van vandaag. De grafmonumenten zijn als collectief een in hoge mate de waarde ondersteunend onderdeel van de aanleg. Zij bepalen door hun ouderdom, diversiteit in materiaalgebruik en vormgeving in hoge mate het karakter van de begraafplaats. Het is van het grootste belang dat deze diversiteit zoveel mogelijk bewaard blijft.
Waardering
De AANLEG van de begraafplaats met padenstelsel, grafvelden en grafmonumenten is van algemeen cultuurhistorisch, sociaal-historisch en funerair-historisch belang:
- vanwege de ouderdom van de verschillende onderdelen;
- vanwege de ontstaans- en gebruiksgeschiedenis van het terrein;
- vanwege de betekenis voor de penitentiaire geschiedenis van Nederland;
-vanwege de bijzondere relatie met de andere gestichten van de Maatschappij van Weldadigheid, een sociaal-economisch experiment uit de 19de eeuw met verstrekkende gevolgen;
- vanwege de collectieve betekenis van de grafmonumenten als herinnering aan een maatschappelijk stelsel waarin gezindte en rol in die maatschappij bepaalden waar iemand begraven werd en welk grafteken werd geplaatst;
- vanwege de cultuurhistorische, sociaal-historische, genealogische en funerair-historische waarde;
- vanwege de aanwezigheid van grafmonumenten en parafernalia met bijpassende symboliek die kenmerkend zijn voor bepaalde groepen begravenen;
- vanwege de redelijke tot hoge mate van gaafheid en herkenbaarheid;
- vanwege het belang voor de historische koloniestructuur van Veenhuizen;
- vanwege de natuurlijke inbedding in de hoofdstructuur van het beschermde gezicht Veenhuizen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Component 1
Description
The LAYOUT of the cemetery consists of a rectangular ground plan with a cross-shaped path system, the central path planted with yew and the transverse path with monumental beeches. A second transverse path laid out later (planted with young yew) divides the front two grave fields into four, bringing the current number of (main) grave fields to six. The fields consist partly of (mossy) sand, partly they are grass-covered. The sand paths are unpaved. The entrance to the cemetery is on the north side (Eikenlaan). It is marked by a wooden gate which, due to insufficient monumental value, does not enjoy national monument protection. To the left and right of this gate runs a beech hedge. Behind it stretches the main path, which is planted with yew on both sides. It is crossed by two transverse paths, the first of which dates from or shortly after 1875 and the second from 1831. Along this latter path, which is planted with monumental beeches on both sides, lies the second half 19th-century or later brick mortuary (see description of complex component 2).
Grave Fields
On either side of the central path lie (viewed from the entrance) three fields - with or without grave monuments and some solitary trees or shrubs. Striking is the alternation between the different grave fields, both in appearance (from empty to very full) and in terms of type of grave monuments (from uniform whitewashed concrete crosses to a great variety in design and use of materials).
The first two grave fields on the right, where among others Dutch Reformed and Roman Catholic patients, orphans and members of military and workers' families are buried, bear no grave monuments anymore and are covered with grass; in both fields stands a monumental weeping beech. The section after the centre path planted with beeches is subdivided into different smaller fields. Here, among others, Dutch Reformed military personnel and their family members, Roman Catholic officials and patients, Roman Catholic detainees in consecrated and unconsecrated ground and Belgian refugees are buried. Each field has its own type of grave monument. Thus there are, among others, two early 20th-century grave monuments of gravel concrete with glass plate (1912 and 1923; made by J. Götz and Zn at Assen), various graves with iron grave railings and wreath drum, some wooden grave monuments as well as a number of fairly recent graves. Notable are the uniform whitewashed concrete crosses on the regulation of Belgian refugees from the Second World War and the whitewashed concrete crosses of Catholic detainees buried in unconsecrated ground. The rows are marked by concrete posts with the row number and the letters RK, which were made after 1945 at the 'concrete works' of Veenhuizen. Between the crosses stands a large whitewashed cross on a concrete base.
Grave fields on the left. The first field on the left offers the most varied appearance. Here lie, partly overshadowed by a large rhododendron and some oak trees, in mossy sand the graves of mainly Dutch Reformed officials and their families. This grave field offers the greatest variation in age of the graves, use of materials, symbolism and paraphernalia (see below under Characteristic of the grave monuments). The grass-covered field behind it provides space for several rows of whitewashed concrete crosses for Dutch Reformed patients and detainees and, near the centre path, some rows of more recent graves. On the field (grass) on the other side of the transverse path stand whitewashed concrete crosses also for Dutch Reformed patients and detainees; in front of the rows concrete posts with the letters NH and the row number. The rear grave field (grass) is empty, with the exception of a whitewashed concrete cross and a standing granite grave monument (1910).
Characteristic of the Grave Monuments.
The funerary appearance of the cemetery is to a large extent determined by the variety of types of grave monuments, design and materials used. This variety is found in particular on the grave field to the left of the entrance. Here stand (highly perishable) simple wooden stelae of the type that is common in the north of the Netherlands, sober unpolished granite stones such as those still found in churches, but also the more richly worked monuments that are so typical of the early 19th-century burial grounds and characteristic first half 20th-century graves of brick and gravel concrete. There are also some cast-iron stones, fabricated in the colony itself but also at the Asser Ironworks, with striking symbolism such as inverted and crossed torches, crossed scythes, a skull, a winged hourglass, a crowned owl and a tail-biting snake. Other occurring funerary symbols are the weeping willow, the butterfly, the rising sun and a stylised rainbow. Also striking are the many wrought-iron railings around the often simple graves. Particularly noteworthy is that zinc wreath boxes still stand on various graves - although these are in varying states of conservation. In a number of cases the grave marking consists of little more than an iron nameplate on a post. On some graves there is still an iron number plate.
The picture presented by the remaining grave monuments is on the one hand 19th-century eclectic (the first field to the left of the entrance) where mainly Dutch Reformed officials and their families are buried, on the other hand very sober, in particular the fields with concrete crosses. Especially these fields give a good impression of the anonymous death of the detainees who stayed in Veenhuizen and died there. Since burials continue to take place, the cemetery provides an image of grave culture from the early 19th century to the present day. The grave monuments are collectively a component that strongly supports the value of the layout. By their age, diversity in use of materials and design, they determine to a large extent the character of the cemetery. It is of the utmost importance that this diversity is preserved as much as possible.
Valuation
The LAYOUT of the cemetery with path system, grave fields and grave monuments is of general cultural-historical, social-historical and funerary-historical importance:
- because of the age of the various components;
- because of the origin and use history of the site;
- because of its significance for the penitentiary history of the Netherlands;
- because of the special relationship with the other institutions of the Society of Beneficence, a 19th-century socio-economic experiment with far-reaching consequences;
- because of the collective significance of the grave monuments as a reminder of a social system in which denomination and role in that society determined where someone was buried and what grave marker was placed;
- because of its cultural-historical, social-historical, genealogical and funerary-historical value;
- because of the presence of grave monuments and paraphernalia with corresponding symbolism that are characteristic of certain groups of the deceased;
- because of the reasonable to high degree of completeness and recognisability;
- because of its importance for the historical colony structure of Veenhuizen;
- because of the natural embedding in the main structure of the protected townscape of Veenhuizen.
Nearby in the register
- Begraafplaats, Eikenlaan tegenover 10Begraafplaats en -onderdelenunder 1 mi
- Hoeve 4Boerderijunder 1 mi
- Hoeve 4Boerderijunder 1 mi
- Hoeve 4Boerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.