Rijksmonumentenregister · Netherlands
Centrale markthal
Amsterdam, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Handel en kantoor
- Function
- Markthal
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1932 - 1934
- Address
- Centrale Groothandelsmarkt 186, 1051 LJ Amsterdam
- Place
- Amsterdam
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.37877, 4.86578
- Monument number
- 526739
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity of Amsterdam LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1930 map "The port of Amsterdam" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Centrale MARKTHAL ontworpen in 1932 (voltooid 1934) door architect N. Lansdorp (1885-1968), werkzaam bij de Dienst Publieke Werken Amsterdam. Het gebouw is opgetrokken in de trant van het Zakelijk Expressionisme, waarbij de expressief vormgegeven gemetselde muurvlakken een constructie van staal en beton omhullen.
De markthal ligt centraal tussen het Oostelijk en Westelijk Marktkanaal en tussen de Haarlemmerweg in het noorden en de Jan van Galenstraat in het zuiden, waardoor de hal zowel te water als te land bereikbaar is. De oorspronkelijke insteekhavens zijn gedempt en de hoge toren op de noordoostelijke hoek is inmiddels afgebroken.
Omschrijving
De vrijstaande Markthal heeft een rechthoekige plattegrond (70 X 100 meter), telt vier bouwlagen, is opgetrokken in gele baksteen (Noors verband) en wordt gedekt door een zadeldak waarin verscheidene lichtstroken zijn opgenomen die de volle breedte van het dak beslaan. Het gebouw heeft aan drie zijden toegangen. De langsgevels zijn ingericht voor het laad- en losverkeer met op de begane grond twee inrijpoorten, laad- en losdeuren, gewone deuren onder drielichten en tienruits vensters. Op de overkragende eerste verdieping bevinden zich vijftien deuren naar de koelcellen met aan weerszijden een liggend venster, onder één latei. Boven de deuren betonnen hijsbalken onder de overkragende dakrand. De eerste twee bouwlagen zijn uitgebouwd (niet bij de noordelijke inrijpoorten) en bevinden zich onder een plat dak. De bovenste twee bouwlagen, van de kantoren hebben series van tienruits vensters (46 aan de west- en 43 aan de oostzijde). Aan de korte zijden lopen de series door met 21 per laag onder de verder blind uitgevoerde geveltop. De vensters hebben een stalen ladderroedeverdeling. Het trasraam wordt door een rollaag afgesloten.
De zuidoostelijke voorgevel (hoofdtoegang) is symmetrisch ingedeeld en wordt bekroond door een brede puntgevel met rollagen onder de overstekende dakranden. De naar voren springende hoeken worden ingenomen door platgedekte bouwvolumes (trappenhuizen) met een naar de middenas gekeerd, over de drie verdiepingen uitgebouwd, samengesteld hoekvenster met gekoppelde 2x6-ruits ramen. De raampartij beneden, zet zich over de breedte van de naar achteren liggende gevel, voort. Op de begane grond komen drie toegangen voor, met in de wangen siermetselwerk en in de flankerende muurvlakken zes tienruits ramen. Hierboven een doorlopende vensterstrook met horizontaliserende onderverdeling.
Het trappenhuis op de hoek met de voorgevel bevat over de vier bouwlagen een doorgetrokken uitgebouwd driezijdig venster met stalen kozijnen boven het afdak dat het portiek bevat, waarin zich beglaasde oorspronkelijke vleugeldeuren bevinden. Het betondak rust op twee gemetselde kolommen op lage muurdammen. Een afgeplatte toren flankeert het trappenhuis. Op de hoek met de noord-westelijke achtergevel bevindt zich een tweelaags uitbouw met twee doorgangen onder een venster. Op de noord-oostelijke hoek met de achtergevel bevindt zich ter hoogte van de inrijpoort een rudiment van de gesloopte toren.
De achtergevel heeft een identieke geveltop als aan de voorgevel.
Interieur Het interieur wordt zonder tussenkomst van steunpunten door zestien stalen spanten in vollewandconstructie overspannen. De rechte en gesloten spantbenen, gestabiliseerd door open en gesloten korbelen, ontmoeten elkaar onder een stompe hoek ter hoogte van de nok. De spantbenen zijn door stalen I-profielbalken als gordingen onderling met elkaar verbonden. Ter plaatse van de zijmuren is alleen de aanzet van de spantbenen te zien. Acht tegen de korte wanden geplaatste, van windverband voorziene verticale stijlen ondersteunen het schuine dakvlak. Aan beide lange zijden bevinden zich acht luchtverhitters met een krulornament. De korte wanden bevatten drie galerijen met lange gemetselde borstweringen, tussen de verticale vakwerkconstructies. De bovenste twee galerijen worden verlicht via de in serie geschakelde vensters. De korte gevels hebben in de top een klok. De achtergevel is voorzien van een bordestrap met stalen buisleuningen en roodbruine tegels als afdekking van de zijmuurtjes; de gele vloerklinkers zijn in metselmozaïek gelegd. De binnenmuren zijn opgetrokken in gele geglazuurde, machinaal gevormde bakstenen. De lange wanden bevatten boven de toegangen en voormalige koelcellen op de eerste en tweede verdieping, overkragende kantoren. De kantoren hebben op beide bouwlagen zestien groepen van drie achtruits ramen. Daarboven bevindt zich een galerij met boven iedere groep ramen één deur. Hierboven, tussen de aanzetten van de spantbenen, komen in bijna elke travee vijf luchtopeningen voor.
In de twee trappenhuizen, met geplaveide bodem, is de houten paternosterlift bewaard gebleven en zijn de wanden boven een plinttegel witgepleisterd. De betonnen trappen hebben buisleuningen.
Waardering
De Centrale Markthal met bijbehorende interieuronderdelen uit 1932-1934 is van algemeen belang vanwege de architectuur-, en cultuurhistorische, industrieel-archeologische en typologische waarde als karakteristiek voorbeeld van een voor de modernisering en centralisatie van het marktwezen in het interbellum opgezet handelsgebouw in een voor de functie en de bouwtijd kenmerkende zakelijk-expressionistische trant. Tevens van belang vanwege de plaats in het oeuvre van de architect N. Lansdorp en vanwege de geklonken kapconstructie die een grote ongedeelde ruimte mogelijk maakt.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Central MARKTHAL designed in 1932 (completed 1934) by architect N. Lansdorp (1885-1968), employed at the Amsterdam Public Works Service. The building is constructed in the manner of Functionalist Expressionism, whereby the expressively shaped masonry wall surfaces enclose a steel and concrete structure.
The market hall is centrally located between the Oostelijk and Westelijk Marktkanaal and between the Haarlemmerweg to the north and the Jan van Galenstraat to the south, making the hall accessible both by water and by land. The original entrance basins have been filled in and the tall tower at the north-eastern corner has since been demolished.
Description
The free-standing Markthal has a rectangular floor plan (70 X 100 metres), comprises four storeys, is constructed in yellow brickwork (Flemish bond) and is covered by a gabled roof in which several light strips are incorporated spanning the full width of the roof. The building has entrances on three sides. The long facades are arranged for loading and unloading traffic with on the ground floor two entrance ramps, loading and unloading doors, ordinary doors beneath three-light windows and ten-pane windows. On the projecting first floor are fifteen doors to the cold storage cells with on either side a horizontal window beneath a single lintel. Above the doors concrete lifting beams under the projecting roof edge. The first two storeys are built out (except at the northern entrance ramps) and are situated under a flat roof. The upper two storeys, containing offices, have series of ten-pane windows (46 on the west and 43 on the east side). On the short sides the series continue with 21 per storey under the otherwise blind executed gable top. The windows have a steel ladder glazing bars. The threshold window is closed by a roller blind.
The south-eastern front facade (main entrance) is symmetrically arranged and is crowned by a broad stepped gable with roller blinds under the projecting roof edges. The projecting corners are occupied by flat-roofed building volumes (staircases) with, facing the central axis, built out across three storeys, combined corner window with coupled 2x6-pane windows. The window group below continues across the width of the rear-positioned facade. On the ground floor there are three entrances, with decorative brickwork in the jambs and six ten-pane windows in the flanking wall surfaces. Above this a continuous window strip with horizontalising subdivision.
The staircase at the corner with the front facade contains across the four storeys a through-going built-out three-sided window with steel frames above the roof structure that contains the entrance portico, in which original glazed swing doors are situated. The concrete roof rests on two masonry columns on low wall bases. A flattened tower flanks the staircase. At the corner with the north-western rear facade is a two-storey extension with two passages under a window. At the north-eastern corner with the rear facade, at the level of the entrance ramp, is a remnant of the demolished tower.
The rear facade has an identical gable top as the front facade.
Interior The interior is spanned without the intervention of supporting points by sixteen steel trusses in solid-web construction. The straight and closed truss members, stabilized by open and closed corbels, meet each other at an obtuse angle at the level of the ridge. The truss members are interconnected by steel I-section beams as purlins. At the location of the side walls only the base of the truss members is visible. Eight vertical posts placed against the short walls, provided with wind bracing, support the sloping roof plane. On both long sides are eight air heaters with a spiral ornament. The short walls contain three galleries with long masonry guard walls between the vertical timber-frame structures. The upper two galleries are lit via the windows connected in series. The short gables have a clock in the top. The rear facade is provided with a stone staircase with steel tubular railings and reddish-brown tiles as covering of the side wall edges; the yellow floor bricks are laid in mortar mosaic. The inner walls are constructed in yellow glazed, machine-formed brickwork. The long walls contain above the entrances and former cold storage cells on the first and second storey, projecting offices. The offices have on both storeys sixteen groups of three four-pane windows. Above this is a gallery with above each group of windows one door. Above this, between the bases of the truss members, are in almost every bay five ventilation openings.
In the two staircases, with paved floor, the wooden paternoster lift has been preserved and the walls above a plinth tile are whitewashed. The concrete stairs have tubular railings.
Valuation
The Central Markthal with associated interior components from 1932-1934 is of general interest on account of its architectural and cultural-historical, industrial-archaeological and typological value as a characteristic example of a commercial building set up for the modernization and centralization of market affairs in the interwar period, in a businesslike-expressionistic manner characteristic of its function and building date. Also of interest on account of its place in the oeuvre of architect N. Lansdorp and on account of the riveted roof truss structure which makes possible a large undivided space.
Nearby in the register
- Woonhuis, Schaepmanstraat 17Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Schaepmanstraat 88Woonhuisunder 1 mi
- Brug 382Brugunder 1 mi
- Woonhuis, Van Hallstraat 501Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.