Rijksmonumentenregister · Netherlands
St. Johannes de Doper
Pijnacker, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1891 - 1892
- Address
- Oostlaan 36, 2641 DL Pijnacker (Pijnacker-Nootdorp 28)
- Place
- Pijnacker
- Municipality
- Pijnacker-Nootdorp
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.02064, 4.43467
- Part of complex
- 525172
- Monument number
- 525173
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
KERK, type kruisbasiliek, gebouwd in 1891-1892 naar een ontwerp van A.C. Bleijs in de op het Rijnland geïnspireerde neoromaanse stijl. Tot het complex behoort ook de aangebouwde pastorie van dezelfde architect. Meest opvallende kenmerk is de dwerggalerij in de absis.
N.B. Aan de noordelijke zijde van het schip, in de eerste travee, bevindt zich een kleine, moderne blokvormige aanbouw, die voor bescherming van ondergeschikt belang is.
Omschrijving
Op een kruisvormige plattegrond in grauw bakstenen kruisverband opgetrokken driebeukige kerk met ronde absis en een centrale, uitgebouwde klokkentoren. Boven het schip en de transeptarmen zadeldaken, boven de zijbeuken lessenaarsdaken. De absis heeft een meerzijdig schilddak, de toren een ingesnoerde naaldspits, de traptoren een koepeldak. Alle daken hebben leien in Maasdekking. In de kap kleine dakkapellen met driehoekige frontons. In het metselwerk onder de dakrand muize- en bloktanden. De steunberen hebben afdekplaten. Het meest voorkomende venster is het rondboograam met glas-in-lood en stenen afzaat. Verder zijn alle muuropeningen rondbogig.
De toren heeft vier geledingen, waarvan de bovenste rondom loopt en die daaronder tegen de kap leunt. De onderste geleding heeft in het portaal paneeldeuren onder een boogtrommel met een doopreliëf. Op de hardstenen stoep rusten vier hardstenen zuilen met dobbelsteenkapitelen, waarop archivolten rusten. Boven het portaal een driepas met rond raam. Het onderste segment wordt omlijst door lisenen en een rondboogfries. De tweede geleding heeft twee rondboogvensters in spaarvelden. De derde geleding heeft twee lichtsleuven in spaarvelden onder een rondboogfries met daarboven een galerij met vier zuiltjes en twee lichtopeningen. De vierde geleding heeft galmgaten in spaarvelden met een rondboogfries en een wijzerplaat. Links tegen de toren aangebouwd is een zijkapel met een rondboogvenster. Aan de rechterkant bevindt zich een zijkapel met een dubbele deur onder een halfrond bovenlicht en hardstenen zuilen.
De vijf traveeën brede zijgevels hebben in de lichtbeuk en in de zijbeuk per travee één rondboograam, in de lichtbeuk geflankeerd door blinde vensters. Op de begane grond zijn de traveeën door getrapte steunberen geleed. De noordelijke zijgevel heeft in de oksel naar het transept een aankapping. De dwarsmuren van het transept hebben twee rondboogramen. De tussenliggende muren hebben een toegangsdeur en twee hoge rondboogramen tussen een gedeeltelijk blind driepasraam in de top en drie rondboogvensters onder. Direct onder het rondboogfries nog een kleiner rondboograam. Het koor heeft twee rondboogramen. In de absis bevinden zich vijf hoge en vijf kleine ramen. De absis is geleed door lisenen en rondboogfriezen en heeft een dwerggalerij. In de noordelijke oksel tussen absis en transept bevindt zich een kleine uitbouw onder lessenaarsdak met in beide gevels een klein rondboograam. De ruimte van de andere oksel wordt ingenomen door de sacristie, die met de pastorie is verbonden.
INTERIEUR. De wanden van de kerk zijn overgesausd en de meeste decoratie is verdwenen. De kapitelen zijn net als buiten dobbelsteenkapitelen. In de transepten, koor, de zijbeuken en onder het balkon kruisribgewelven. Het schip heeft een open beschilderde dakstoel, de constructie van trekbalken en korbelen, op zwartstenen, door consoles gedragen, halfzuilen. De traveeën hebben boven de scheiboog een pseudotriforium annex lichtbeuk van een rond raam tussen twee rondbogen. Aan weerszijden cassetten. De vloer is van granito met ingelegd mozaïek. In het koor rondboogspaarvelden met kolossale zwartstenen zuilen, kerkramen en rondboogfriezen met deelzuiltjes. In de absis drie glas-in-loodramen. Onder het balkon rondbogen op zwart stenen zuilen. De houten biechtstoelen hebben rondboogmotieven en paneeldeuren. Het klankbord van de houten preekstoel ontbreekt. Het hoogaltaar is nog aanwezig. Orgel in 1899 gebouwd door P.J. Adema en Zonen.
Waardering
De kerk is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde en de stedenbouwkundige waarde:
- vanwege de bijzondere en representatieve uitdrukking van een geestelijke stroming;
- de kwaliteit van het evenwichtige ontwerp, de in de kerkbouw minder vaak voorkomende op het Rijnland geïnspireerde neoromaanse stijl en als voorbeeld van een neoromaanse kerk in het oeuvre van A.C. Bleijs;
- vanwege de beeldbepalende ligging in het centrum van Pijnacker.
De kerk is gaaf in hoofdvorm en in onderdelen
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
CHURCH, type cross basilica, built in 1891-1892 after a design by A.C. Bleijs in the neo-Romanesque style inspired by the Rhineland. The complex also includes an adjoining rectory by the same architect. The most striking feature is the dwarf gallery in the apse.
N.B. On the northern side of the nave, in the first bay, there is a small, modern cubic extension, which is of subordinate importance for protection purposes.
Description
A three-aisle church erected on a cruciform ground plan in grey brick laid in stretcher bond with a round apse and a central, projecting bell tower. Above the nave and transept arms saddle roofs, above the side aisles lean-to roofs. The apse has a multi-sided hipped roof, the tower a tapered spire, the stair tower a dome roof. All roofs have slate in Maas bond. In the roof structure small roof dormers with triangular pediments. In the brickwork below the roof edge mouse teeth and block dentils. The buttresses have coping plates. The most common window is the round-headed window with stained glass and stone sills. Furthermore, all wall openings are round-headed.
The tower has four storeys, the uppermost of which runs all around and the one below leans against the roof. The lowest storey has panel doors in the portal under an arch with a baptism relief. On the hard stone step rest four hard stone columns with cube capitals, on which archivolt mouldings rest. Above the portal a trefoil with round window. The lowest segment is framed by pilasters and a round-headed frieze. The second storey has two round-headed windows in spandrels. The third storey has two light slits in spandrels under a round-headed frieze with above it a gallery with four small columns and two light openings. The fourth storey has sound holes in spandrels with a round-headed frieze and a clock face. To the left attached to the tower is a side chapel with a round-headed window. On the right side is a side chapel with a double door under a semi-circular fanlight and hard stone columns.
The five-bay wide side elevations have in the clerestory and in the side aisle per bay one round-headed window, in the clerestory flanked by blind windows. On the ground floor the bays are articulated by stepped buttresses. The northern side elevation has a lean-to extension in the corner towards the transept. The transverse walls of the transept have two round-headed windows. The intermediate walls have an access door and two tall round-headed windows between a partially blind trefoil window at the top and three round-headed windows below. Directly below the round-headed frieze yet another smaller round-headed window. The choir has two round-headed windows. In the apse there are five tall and five small windows. The apse is articulated by pilasters and round-headed friezes and has a dwarf gallery. In the northern corner between apse and transept is a small extension under a lean-to roof with a small round-headed window in both gables. The space of the other corner is occupied by the sacristy, which is connected to the rectory.
INTERIOR. The walls of the church are whitewashed and most decoration has disappeared. The capitals, like those outside, are cube capitals. In the transepts, choir, side aisles and under the gallery cross-ribbed vaults. The nave has an open painted roof truss structure, the construction of tie beams and corbels, on black stone, carried by consoles, half-columns. The bays have above the pier arch a pseudo-triforium or clerestory with a round window between two round arches. On either side cassettes. The floor is terrazzo with inlaid mosaic. In the choir round-headed spandrels with colossal black stone columns, church windows and round-headed friezes with partial columns. In the apse three stained-glass windows. Under the gallery round arches on black stone columns. The wooden confessionals have round-headed motifs and panel doors. The sound board of the wooden pulpit is missing. The high altar is still present. Organ built in 1899 by P.J. Adema and Zonen.
Valuation
The church is of general importance due to its cultural and architectural historical value and urban planning value:
- due to the special and representative expression of a spiritual movement;
- the quality of the balanced design, the neo-Romanesque style inspired by the Rhineland, which is less common in church construction, and as an example of a neo-Romanesque church in the oeuvre of A.C. Bleijs;
- due to its image-determining location in the centre of Pijnacker.
The church is intact in main form and in components
Nearby in the register
- St. Johannes de DoperKerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Woonhuis, Oostlaan 25Woonhuisunder 1 mi
- Boerderij, Noordweg 29Boerderijunder 1 mi
- Boerderij, Noordweg 39Boerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.