Rijksmonumentenregister · Netherlands
Boerderij(M1), Dorpsstraat 121
Nieuwkoop, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Boerderij
- Function
- Boerderij(M1)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1700
- Address
- Dorpsstraat 121, 2421 AX Nieuwkoop
- Place
- Nieuwkoop
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.15091, 4.77994
- Part of complex
- 525036
- Monument number
- 525037
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1690 map "Rhinolandiae, Amstelandiae, et circumiacent. aliquot territorioräu accurata desc. / auct. Balthazaro Flor. a Berckenrode" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Een voormalige laat 17de-, vroeg 18de-eeuwse BOERDERIJ met BAKHUISJE en vroeg 20ste-eeuwse WINKEL waarvoor het woonhuisgedeelte heeft plaatsgemaakt. De winkel is naar ontwerp van Jan Kuyt Wnz (24 juni 1911 gedateerd) in een vrij sobere trant van de Overgangsarchitectuur met verwijzingen naar de Art Nouveau en gebouwd in opdracht van A.J.P. Bots van de firma A. Bots, die samen met twee neven een kruidenierswinkel, annex kleding- en fourniturenwinkel had.
Zowel het ex- als interieur van de Nieuwkoopse winkel bevinden zich vrijwel geheel in oorspronkelijke staat. Het resterende deel van de voormalige boerderij is inwendig verbouwd tot kantoorruimten. Aan de achterzijde staat een 17de-eeuwse bakhuisje.
NB. De aanbouw aan de achterzijde is voor de bescherming van ondergeschikt belang.
Omschrijving
Samengesteld vrijstaand pand uit meerdere bouwperioden is te onderscheiden in drie bouwdelen: het voorste deel aan de straat (winkel), het achterste deel (restant voormalige boerderij) met uitbouw en het bakhuisje. Het voorste deel op vrijwel vierkante plattegrond telt twee bouwlagen onder een plat dak met aan de linkerzijde een smaller, rechthoekig bouwvolume eveneens van twee bouwlagen dat is onderkelderd. Het achterdeel, dat veel smaller en kleiner is, telt één bouwlaag en een zolder onder een aan de achterzijde afgewolfd rieten zadeldak met gesmoorde nokvorsten. De nokrichting hiervan staat haaks op de weg. Aan de rechterzijde bevindt zich een kleine uitbouw onder zadeldak met gesmoorde Hollandse pannen. Het kleine door een zadeldakje met rode (deels ook gesmoorde) Hollandse pannen gedekte voormalige bakhuisje heeft eveneens de nokrichting haaks op de weg en ligt rechts van het midden. Het is door een smal tussenlid met het middelste (boerderij)deel verbonden.
Het hoofdvolume is opgetrokken uit grauwe baksteen (kruisverband) met strekken boven de vensters, die voorzien zijn van zandstenen aanzet- en sluitstenen. Alle vensters zijn voorzien van schuiframen, deels uitgevoerd met zesruitsbovenlichten (erker: vierruits) en voorzien van gekleurd glas-in-lood met geometrisch patroon. Aan voor- en achterzijden zijn de gevels afgesloten door een houten op gootklossen rustende overstekende gootlijst. Stoeptrede, lekdorpels en plint zijn van hardsteen, waarbij de vrij hoge plint is uitgevoerd met een profiel. De langsgevel aan voorzijde heeft een relatief hoge begane grond, waarbij begane grond en verdieping van elkaar zijn gescheiden door een rollaag boven de winkelpui en in de zijgevels. Het linker is twee venstereenheden breed en wordt door lisenen met zandstenen sierblokken afgesloten, waarvan de cirkelvormige bekroningen met rozetmotief de gootlijst doorbreken. Onder de rollaag is de gevel versierd door een fries met bloktandmotief, dat ook is toegepast onder de gootlijst van de voorgevel en de boeiborden van de zijgevels.
Het symmetrisch opgezette rechter deel is iets breder en heeft op de begane grond over de volle gevelbreedte een winkelpui, die aan de rechter (oost)zijde gedeeltelijk wordt voortgezet. In het midden bevindt zich een entreeportiek met licht getoogde glazen originele teakhouten entreedeur met koperen stang; aan weerszijden ervan grote etalageruiten en in totaal tien smalle bovenlichten met geometrisch, decoratief gekleurd glas-in-lood, een variant op de strakke latere Art Nouveau. In het midden op de verdieping bevindt zich een driezijdig gesloten erker, die wordt geaccentueerd door een door de gootlijst stekend verhoogd gedeelte, afgedekt door een natuurstenen spiegelboog. Het is verlevendigd met ruitvormig siermetselwerk, dat ook onder een deel van de vensters voorkomt. In de linker zijgevel, die wordt afgesloten door hoeklisenen, bevinden zich twee zesruits keldervensters met getordeerde diefijzers. De deels gepleisterde achtergevel heeft een gangdeur met een dubbel zesruits bovenlicht en een klein venster.
Het middelste laat 17de-, vroeg 18de-eeuwse bouwvolume is opgetrokken in rode baksteen (kruisverband) met rollagen boven deuren en vensters. In de linker langsgevel bevinden zich twee negenruitsschuiframen met roedenverdeling en luiken, in de rechter één. In de gedeeltelijk vernieuwde achtergevel zitten restanten van vlechtingen en bevindt zich rechts van het bakhuisje een eveneens een schuifraam met luiken en is op het midden op de verdieping een smal tienruitsschuifraam geplaatst. Het uitgebouwde gedeelte, rechts, is deels opgetrokken in gele ijsselsteen (kruisverband); de linker zijgevel in grauwe baksteen. De kopgevel, een met een rollaag afgedekte tuitgevel, heeft rechts een spaarveld en op de verdieping twee vierruits openslaande kleine ramen. De linker zijgevel en de rechter hebben elk een meerruitsschuifraam.
Het 17de-eeuwse bakhuisje is opgetrokken in rode baksteen (kruisverband, deels ook halfsteens) met rollagen boven deuren en vensters. De linker langsgevel heeft tweedelig houten opgeklampte houten deur, in het rechter bevindt zich één uitzetraam met luiken. De achtergevel is een tuitgevel met schouderstukken en vlechtingen langs de dakrand en is voorzien van een schoorsteen op de nok.
INTERIEUR. Het winkelpand is toegankelijk middels een door etalagekasten geflankeerd portiek, dat leidt naar het eigenlijke winkelgedeelte. De winkel is voorzien van een vide met omgaande galerij en heeft in het midden een daklicht. De vide wordt ondersteund door twee tot het dak doorlopende kolommen op relatief hoge basementen.
Eenvoudige planken vloeren en zolderingen en tegen het merendeel van de wanden vaste, bijna tot het plafond doorlopende, stellingkasten met planken, laden en schuifdeuren, deels voorzien van glas. Daarnaast bevinden zich er ondermeer langgerekte houten toonbanken (deels met lessenaar) en uitgebouwde etalagekasten. Rechts van het midden tegen de achterwand een houten scheluwe trap met kwarten en halverwege een bordes, vanwaar de deur toegang geeft tot de personeelskamer in het middengedeelte. Vrijwel al het houtwerk heeft nog de oorspronkelijk kleurstelling, die ondermeer bij de lichtkap is uitgevoerd met een decoratief gestileerde florale motieven (vergelijkbare met de glas-in-loodbovenlichten).
Trap en vide hebben houten balustrade met smalle, dubbele spijlen en massieve balusters met afgeronde top, voorzien van geschilderd eenvoudig snijwerk. Links een smalle gang met aan de rechterzijde stellingkasten en aan het einde een privaat. Van hieruit door middel van een roedenverdeelde schuifdeur de entree naar het zijgedeelte. Hier zijn ondermeer vermeldenswaard de entree naar de kelder, het eenvoudige stucplafond en stellingkasten.
Een deel van de voormalige boerderij, eveneens voorzien van planken vloeren, is ingericht met twee kantoorruimten, uitgevoerd met behangen wanden en plafonds, welke laatste voorzien zijn van een decoratief patroon. In deze ruimten ondermeer bedsteden en getoogde nissen voor o.a. een brandkast.
Waardering
Het pand is van algemeen belang:
- vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde;
- vanwege de ensemblewaarde;
- als representatief voorbeeld van een vrij omvangrijke, niet-stedelijke kruidenierswinkel, annex kleding- en fourniturenwinkel uit het begin van de 20ste eeuw;
- vanwege de plaats die de winkel inneemt in het oeuvre van Jan Kuyt als voorloper van de grote warenhuizen, waarmee hij landelijke bekendheid heeft gekregen. De winkel is bovendien van belang vanwege de ontwerpeenheid van in- en exterieur en vanwege de herkenbare typologie met vide, een nieuwe ontwikkeling in de winkelarchitectuur aan het begin van de 20ste eeuw.
- vanwege bouwhistorische waarde van de bouwkundige onderdelen;
- vanwege het gaaf bewaarde winkelgedeelte. Zowel de hoofdvorm, het materiaalgebruik als de detaillering van het exterieur en het interieur zijn authentiek. Dergelijke uitzonderlijk gave en complete winkelpanden van dit type zijn zeer zeldzaam in ons land.
- vanwege de onderlinge ruimtelijke en functionele samenhang en de markante situering.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
A former late 17th-, early 18th-century FARMHOUSE with BAKEHOUSE and early 20th-century SHOP for which the residential part has made way. The shop was designed by Jan Kuyt Wnz (dated 24 June 1911) in a fairly sober style of Transitional architecture with references to Art Nouveau and built by order of A.J.P. Bots of the firm A. Bots, which together with two cousins operated a grocery shop, combined with a clothing and haberdashery shop.
Both the exterior and interior of the Nieuwkoop shop are in virtually original condition. The remaining part of the former farmhouse has been converted internally into office spaces. At the rear stands a 17th-century bakehouse.
NB. The extension at the rear is of subordinate importance for the protection.
Description
A composite detached building from multiple construction periods can be distinguished into three building sections: the front part on the street (shop), the rear part (remains of former farmhouse) with extension and the bakehouse. The front part on a roughly square floor plan has two storeys under a flat roof with a narrower, rectangular building volume on the left side also of two storeys which is cellared. The rear part, which is much narrower and smaller, has one storey and a loft under a thatched gabled roof with mortared ridge ends at the rear. The ridge direction of this is perpendicular to the road. On the right side there is a small extension under a gabled roof with mortared Dutch tiles. The small former bakehouse covered by a small gabled roof with red (partly also mortared) Dutch tiles likewise has the ridge direction perpendicular to the road and is located right of centre. It is connected to the middle (farmhouse) part by a narrow connecting section.
The main volume is constructed of grey brick (Flemish bond) with stretches above the windows, which are provided with sandstone setting and closing stones. All windows are provided with sash windows, partly executed with six-pane fanlights (bay window: four-pane) and provided with coloured stained glass with geometric pattern. On the front and rear sides the facades are terminated by a timber overhanging cornice resting on corbels. Step, drip moulding and plinth are of hardstone, whereby the fairly high plinth is executed with a profile. The long facade on the front side has a relatively high ground floor, whereby ground floor and first floor are separated from each other by a roll moulding above the shop front and in the side facades. The left is two window units wide and is terminated by pilasters with sandstone decorative blocks, the circular finials with rosette motif of which break through the cornice. Below the roll moulding the facade is decorated by a frieze with block-tooth motif, which is also applied below the cornice of the front facade and the face boards of the side facades.
The symmetrically arranged right part is somewhat wider and has on the ground floor across the full facade width a shop front, which is partly continued on the right (east) side. In the middle is an entrance portico with slightly arched glazed original teak timber entrance door with copper rod; large display windows on either side of it and in total ten narrow fanlights with geometric, decorative stained glass, a variant of the austere later Art Nouveau. In the middle on the first floor is a three-sided closed bay window, which is accentuated by a raised section penetrating through the cornice, capped by a natural stone mirror arch. It is enlivened with lozenge-shaped decorative brickwork, which also occurs below part of the windows. In the left side facade, which is terminated by corner pilasters, are two six-pane cellar windows with twisted theft bars. The partly plastered rear facade has a passage door with a double six-pane fanlight and a small window.
The middle late 17th-, early 18th-century building volume is constructed of red brick (Flemish bond) with roll mouldings above doors and windows. In the left long facade are two nine-pane sash windows with glazing bars and shutters, on the right one. In the partly renewed rear facade are remains of basketwork and on the right of the bakehouse likewise a sash window with shutters and on the middle of the first floor a narrow ten-pane sash window has been placed. The extended section, on the right, is partly constructed of yellow IJssel brick (Flemish bond); the left side facade in grey brick. The gable, a spout gable terminated with a roll moulding, has a spared field on the right and on the first floor two four-pane casement windows. The left side facade and the right each have a multi-pane sash window.
The 17th-century bakehouse is constructed of red brick (Flemish bond, partly also half-brick) with roll mouldings above doors and windows. The left long facade has a two-part timber cleated timber door, on the right is one casement window with shutters. The rear facade is a spout gavel with shoulder pieces and basketwork along the eave edge and is provided with a chimney on the ridge.
INTERIOR. The shop premises are accessible by means of a portico flanked by display cabinets, which leads to the actual shop section. The shop is provided with a void with surrounding gallery and has a roof light in the middle. The void is supported by two columns running to the roof on relatively high bases.
Simple board floors and ceilings and against most of the walls fixed, almost full-height shelving units with shelves, drawers and sliding doors, some provided with glass. Besides these are among others elongated timber counters (some with lectern) and extended display cabinets. Right of centre against the rear wall a timber spiral stair with quarter and halfway a landing, from which the door gives access to the staff room in the middle section. Virtually all the timber work still has the original colouring, which is among others carried out at the light structure with decoratively stylized floral motifs (comparable to the stained glass fanlights).
Stair and void have timber balustrade with narrow, double balusters and massive balusters with rounded top, provided with painted simple carving. On the left a narrow corridor with shelving units on the right side and at the end a lavatory. From here by means of a glazing bar divided sliding door the entrance to the side section. Here are among others noteworthy the entrance to the cellar, the simple stucco ceiling and shelving units.
Part of the former farmhouse, likewise provided with board floors, has been fitted out with two office rooms, executed with papered walls and ceilings, the latter provided with a decorative pattern. In these rooms among others box beds and arched niches for including a safe.
Valuation
The building is of general importance:
- because of its cultural and architectural historical value;
- because of its ensemble value;
- as a representative example of a fairly large, non-urban grocery shop, combined with clothing and haberdashery shop from the beginning of the 20th century;
- because of the place the shop occupies in the oeuvre of Jan Kuyt as a forerunner of the large department stores, by which he gained national renown. The shop is moreover of importance because of the design unity of interior and exterior and because of the recognizable typology with void, a new development in shop architecture at the beginning of the 20th century.
- because of the architectural historical value of the structural components;
- because of the well-preserved shop section. Both the main form, the use of materials and the detailing of the exterior and interior are authentic. Such exceptionally well-preserved and complete shop buildings of this type are very rare in our country.
- because of the mutual spatial and functional coherence and the striking situation.
Nearby in the register
- Winkel (G2), Dorpsstraat bij 121Winkelunder 1 mi
- Kasteel, buitenplaats, Reghthuysplein 13Kasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Gerechtsgebouw, Reghthuysplein 1Gerechtsgebouwunder 1 mi
- Kerk, Dorpsstraat 131Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.