Rijksmonumentenregister · Netherlands
Complex GZG
's-Hertogenbosch, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gezondheidszorg
- Function
- Ziekenhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1915
- Address
- Nieuwstraat 34, 5211 NL 's-Hertogenbosch (and others)
- Place
- 's-Hertogenbosch
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.69062, 5.30666
- Part of complex
- 522428
- Monument number
- 524986
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Utrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 25 's-Hertogenbosch, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
Het ZIEKENHUIS, behorend bij het complex van het Groot Ziekengasthuis, is met de voorgevel gesitueerd aan de Nieuwstraat, gelegen in het centrum van 's-Hertogenbosch. Het gebouw sluit aan de noord zijde via een éénlaags tussenlid met plat dak aan op de uit de jaren '70 van de twintigste eeuw daterende nieuwbouw van het Groot Ziekengasthuis. De noordelijke vleugel van het ziekenhuis is aan de westzijde via een tweelaags tussenlid met plat dak verbonden met een ziekenpaviljoen uit c.1915 (Complexonderdeel 4). Het ziekenhuis werd in 1932 gebouwd naar ontwerp van architect J.J. Van Dillen. Het is gebouwd in een regionale variant van de Amsterdamse School. In de voorgevel, boven de hoofdingang een tweetal beelden van Maria en Jozef, naar ontwerp van de beeldhouwers M. van Bokhoven en Jonkers (gesigneerd).
Omschrijving.
Het onderkelderde ziekenhuis telt drie bouwlagen onder een sterk overstekend mansardedak, gedekt met geglazuurde verbeterde Hollandse pannen. Het gebouw heeft een globaal U-vormige plattegrond met tweelaags uitbouwen onder mansardekap aan de zuid- en noordzijde van de zuidelijke vleugel. Aan de westzijde van de noordelijke vleugel sluit het aan op een tussenvleugel, die het ziekenhuis verbindt met het ziekenpaviljoen uit 1915 (Complexonderdeel 4). Uitkragende gootlijst. Moderne dakkapellen boven voor- en achtergevels. De gevels zijn opgetrokken in baksteen, met natuurstenen plint en vensterdorpels. De voorgevel van de oostelijke vleugel aan de Nieuwstraat toont een symmetrische opbouw: twee hoekrisalieten en een sterker risalerende middenbouw, waarin de hoofdingang, gevormd door een vleugeldeur met smeedijzeren traliewerk in Amsterdamse School-detaillering onder een rondboogvormig bovenlicht. De hoofdingang bevindt zich in een portiek, geopend door rondbogen in de zijden van de middenrisaliet. Aan de voorzijde van de portiek een groot rondboogvenster, geflankeerd door twee kleine rechtgesloten vensters. In de borstwering vooruitspringend muurwerk, afgedekt door een natuurstenen dorpellijst. Boven de kleine vensters twee zandstenen beelden van het atelier Van Bokhoven en Jonkers: links Maria, brood uitdelend aan een knielende bejaarde man, rechts Jozef met een kind op zijn arm. Tussen de beelden, in sierletters, de tekst: "Groot Ziekengasthuis". De vertrekken op begane grond en verdieping zijn voorzien van laddervensters met stalen roeden, met inspringende ondergedeelten. In de terugliggende geveldelen bredere drielichtvensters, eveneens met ladderroeden en inspringende ondergedeelten. De achtergevel van de oostelijke vleugel gaat op de begane grond gedeeltelijk schuil achter een moderne aanbouw met plat dak. Ter plaatse van de centrale hal een tweelaags uitbouw met plat dak, waarin een drietal rechtgesloten vensters met glas-in-lood. Rechts hiervan een later toegevoegde uitbouw voor een lift. Links van het trappenhuis op de verdieping rechtgesloten vensters, waarin stalen kozijnen met kleine roedenverdeling. De zuidelijke vleugel heeft op de bovenverdieping drielichtsvensters met ladderroeden en inspringend benedengedeelte. Op de begane grond kleinere rechtgesloten vensters. Iets rechts van het midden van de zuidgevel het trappenhuis in een risaliet met een hoger opgetrokken paraboolvormige gevel. De tweelaags uitbouwen aan de noord- en zuidzijde van de zuidelijke ziekenhuisvleugel zijn van rechtgesloten vensters voorzien. De zuidelijke uitbouw heeft op de begane grond brede negenruits vensters, op de bovenverdieping zesruits vensters met stalen kozijnen. In de zuidelijke kopgevel een achteringang. Ter hoogte van de eerste verdieping een breed twaalfruits venster. De aanbouw ten noorden van de zuidvleugel heeft op de begane grond drielichtsvensters met ladderroeden in de bovenlichten. Ter hoogte van de bovenverdieping ramen met ladderroeden in de bovenlichten en inspringend benedengedeelte. De noordelijke gevel van de noordvleugel gaat op begane grondniveau grotendeels schuil achter een moderne éénlaags tussenbouw. Op de bovenverdieping rechtgesloten vensters met ladderroeden in het bovenlicht en inspringend benedengedeelte. Ter hoogte van de gang een risaliet met een hoger opgetrokken paraboolvormige gevel. Hierin een hoog laddervenster. De achtergevel (zuidgevel) van de noordvleugel gaat vrijwel geheel schuil achter een moderne tweelaags aanbouw onder plat. Inwendig is het ziekenhuis in de loop der tijd sterk gemoderniseerd. Ook is de dispositie op punten gewijzigd. In hoofdlijnen is de oorspronkelijke indeling echter nog herkenbaar. Aan de voorzijde leidt de entree naar een rechthoekig portaal (met moderne draaideur), waarachter een ruime hal. Aan de zuidzijde hiervan een L-vormige, centrale gang. Tegen de westgevel (achtergevel) van het ziekenhuis een tweede gang, eveneens aansluitend op de grote hal. Aan weerszijden van de gangen en de hal kantoren, wachtruimtes en behandelkamers. In het interieur resteert nog slechts een klein aantal oorspronkelijke elementen, onder meer: in de grote hal op de eerste verdieping een drietal glas-in-lood vensters met allegorische voorstellingen van de Liefdadigheid, de Wetenschap en de Barmhartigheid.
Waardering.
Het bij het complex van het Groot Ziekengasthuis behorende ziekenhuis is van algemeen belang. Het object is van cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van een sociaaleconomische en geestelijke ontwikkeling: het ziekenhuis vormt als onderdeel van het Groot Ziekengasthuiscomplex, waarvan de geschiedenis teruggaat tot de Middeleeuwen, een belangrijke illustratie van de met name op de armere bevolking gerichte medische zorg in 's-Hertogenbosch. Het object is voorts van belang als illustratie van de typologische ontwikkeling van het ziekenhuisgebouw. Het ziekenhuis heeft architectuurhistorische waarde vanwege de stijl, een regionale variant van de Amsterdamse School. Verder is het ziekenhuis van belang vanwege de plaats die het inneemt binnen het werk van J. J. van Dillen, de architect van de Bossche Godshuizen. Het object bezit ensemblewaarde als essentieel onderdeel van het Groot Ziekengasthuiscomplex, dat cultuurhistorisch en architectuurhistorisch van nationaal belang is. Het ziekenhuis is tot slot van belang vanwege typologische zeldzaamheid.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
The HOSPITAL, belonging to the complex of the Groot Ziekengasthuis, is situated with its front facade on the Nieuwstraat, located in the centre of 's-Hertogenbosch. The building adjoins on the north side via a single-storey intermediate section with flat roof the new building of the Groot Ziekengasthuis dating from the 1970s. The northern wing of the hospital is connected on the west side via a two-storey intermediate section with flat roof to a hospital pavilion from c.1915 (Complex component 4). The hospital was built in 1932 according to a design by architect J.J. Van Dillen. It is built in a regional variant of the Amsterdam School. In the front facade, above the main entrance two sculptures of Mary and Joseph, designed by sculptors M. van Bokhoven and Jonkers (signed).
Description.
The basement hospital comprises three storeys beneath a strongly projecting mansard roof, covered with glazed improved Dutch tiles. The building has a broadly U-shaped ground plan with two-storey extensions under mansard roof on the south and north sides of the southern wing. On the west side of the northern wing it adjoins an intermediate wing, which connects the hospital to the hospital pavilion from 1915 (Complex component 4). Projecting drip moulding. Modern roof dormers above front and rear facades. The facades are constructed in brick, with natural stone plinth and window sills. The front facade of the eastern wing on the Nieuwstraat shows a symmetrical composition: two corner risalits and a more strongly projecting central section, containing the main entrance, formed by a double door with wrought-iron lattice work in Amsterdam School detailing beneath a rounded fanlight. The main entrance is located in a portico, opened by rounded arches on the sides of the central risalit. At the front of the portico a large rounded-arch window, flanked by two small rectangular windows. In the breast wall projecting masonry, topped by a natural stone sill string. Above the small windows two sandstone sculptures from the Van Bokhoven and Jonkers studio: on the left Mary distributing bread to a kneeling elderly man, on the right Joseph with a child on his arm. Between the sculptures, in decorative lettering, the text: "Groot Ziekengasthuis". The rooms on ground floor and first floor are fitted with ladder windows with steel glazing bars, with recessed lower sections. In the recessed facade sections broader three-light windows, likewise with ladder glazing bars and recessed lower sections. The rear facade of the eastern wing is partially concealed on the ground floor by a modern extension with flat roof. At the location of the central hall a two-storey extension with flat roof, containing three rectangular windows with leaded glass. To the right of this a later-added extension for a lift. To the left of the staircase on the first floor rectangular windows, with steel frames and small glazing bar division. The southern wing has three-light windows with ladder glazing bars and recessed lower section on the upper storey. On the ground floor smaller rectangular windows. Slightly to the right of the centre of the south facade the staircase in a risalit with a higher parabolically-shaped facade. The two-storey extensions on the north and south sides of the southern hospital wing are fitted with rectangular windows. The southern extension has broad nine-pane windows on the ground floor, six-pane windows with steel frames on the upper storey. In the southern gable end an entrance at the rear. At the level of the first floor a broad twelve-pane window. The extension to the north of the south wing has three-light windows with ladder glazing bars in the fanlights on the ground floor. At the level of the upper storey windows with ladder glazing bars in the fanlights and recessed lower section. At the location of the corridor a risalit with a higher parabolically-shaped facade. In it a tall ladder window. The rear facade (south facade) of the northern wing is almost entirely concealed by a modern two-storey extension under flat roof. Internally the hospital has been extensively modernised over time. The layout has also been altered in places. In outline, however, the original arrangement is still recognisable. At the front the entrance leads to a rectangular entrance hall (with modern revolving door), behind which a spacious hall. On the south side of this an L-shaped central corridor. Against the west facade (rear facade) of the hospital a second corridor, likewise connecting to the large hall. On either side of the corridors and the hall offices, waiting rooms and treatment rooms. In the interior only a small number of original elements remain, including: in the large hall on the first floor three leaded glass windows with allegorical representations of Charity, Science and Mercy.
Valuation.
The hospital belonging to the complex of the Groot Ziekengasthuis is of general interest. The object is of cultural-historical significance as a distinctive expression of socio-economic and spiritual development: as part of the Groot Ziekengasthuis complex, whose history goes back to the Middle Ages, the hospital forms an important illustration of medical care in 's-Hertogenbosch directed particularly at the poorer population. The object is furthermore significant as an illustration of the typological development of the hospital building. The hospital has architectural-historical value on account of its style, a regional variant of the Amsterdam School. It is furthermore significant on account of the place it occupies within the work of J.J. van Dillen, the architect of the Bossche almshouses. The object has ensemble value as an essential component of the Groot Ziekengasthuis complex, which is of cultural-historical and architectural-historical significance of national importance. The hospital is finally significant on account of typological rarity.
Nearby in the register
- Woonhuis, Nieuwstraat 32Woonhuisunder 1 mi
- Complex GZGGezondheidszorgunder 1 mi
- Complex GZGBegraafplaats en -onderdelenunder 1 mi
- Woonhuis, Nieuwstraat 26Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.