Rijksmonumentenregister · Netherlands
Verkeersbrug, Over de IJssel
Zwolle,Hattem, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Brug
- Function
- Verkeersbrug
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1927 - 1930
- Address
- Over de IJssel, Hattem, Zwolle,Hattem Zwolle,Hattem (Hattem 25)
- Place
- Zwolle,Hattem
- Municipality
- Hattem
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.49681, 6.05731
- Monument number
- 523942
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit Amsterdam
The 1904 map covering this location: "Bl. 13 Zwolle, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De VERKEERSBRUG, de IJsselbrug, voor zover gelegen binnen de gemeente Hattem. De brug werd op 15 januari 1930 feestelijk geopend. Zwolle had in 1862 de boot gemist door deelname aan een gecombineerde trein- en verkeerbrug te weigeren. In 1905 zamelde de Zwolse burgerij geld in en richtte de "Commissie tot overbrugging van den IJssel nabij het Katerveer" op. Onder Minister Ir. C. Lely werd in 1917 een wetsontwerp aangenomen tot overbrugging van de IJssel bij het Katerveer. Toen bovendien mr. H. van der Vegte, afkomstig uit Zwolle, in 1927 Minister van Waterstaat werd, kon de brug gebouwd gaan worden.
De IJsselbrug was de tweede brug in het grote rivierbruggenprogramma. Het Bruggenbureau van Rijkswaterstaat werd in 1928 opgericht, terwijl de bouw van de IJsselbrug in 1927 startte. Rijkswaterstaat had nog geen eigen ontwerpen achter de hand, waardoor het ontwerp van de middenbrug nog gebaseerd is op Duitse voorbeelden. De stalen middenbrug van het "Duitse type" markeert een overgangsfase in de Nederlandse bruggenbouw, waarbij men zich nog moest richten op buitenlandse voorbeelden. De vakwerkboog met trekband en verticale eindportalen is na 1930 nauwelijks of niet meer gebruikt. Het ontwerp van de betonnen aanbruggen is karakteristiek voor de betonbouw in de jaren twintig. De overspanning van de boogbruggen die toeneemt naar de middenoverspanning geeft blijk van aandacht voor het uiterlijk van de brug.
Ook bij de stalen middenbrug speelden esthetische overwegingen een rol. Er werd afgeweken van de Duitse voorbeelden bij het ontwerp van de stalen hoofdliggers. De esthetisch adviseur, ir. J. Emmen die hoofd was van de constructieafdeling van de Rijksgebouwendienst, was aangesteld om mede hierover advies te geven. Het betonwerk voor de onderbouw en aanbruggen werd uitgevoerd door de Hollandsche Beton-Maatschappij te Amsterdam. De N.V. F. Kloos en Zonen's Werkplaatsen uit Kinderdijk vervaardigde en monteerde de stalen middenbrug in samenwerking met De Pletterij v/h Enthoven en Cie te Delft en W. Bijker's Aannemersbedrijf te Haarlem.
Omschrijving
De IJsselbrug bestaat uit twee betonnen aanbruggen en een stalen middenbrug. De brug steunt op betonnen pijlers. De landhoofden en -pijlers zijn gefundeerd op houten palen, de oeverpijlers op staal. De oeverpijlers en het grootste deel van de pijlerlichamen van de landpijlers zijn ongewapend, de oplegblokken van de middenbrug en de pijlervoeten zijn gewapend.
De aanbruggen worden gevormd door boogbruggen van gewapend beton. Op het westelijke winterbed, aan de kant van Gelderland, staan zeven bogen, aan de oostkant drie. Iedere brug heeft vier boogribben, die via verticale schotten de rijvloer dragen. De rijvloer is afgedekt met asfaltvilt in mastiek, vulbeton en een rijvlak van speciale beton, goudalite. De voetpaden kragen over de buitenste boogribben uit.
De stalen middenbrug overspant het zomerbed in één keer. De hoofdliggers zijn vakwerkbogen naar het voorbeeld van de Duitse bruggen. De pijlhoogte van de onderrand van de bogen is echter groter, evenals de afstand tussen de onder- en bovenrand van de vakboog. Daardoor verandert de helling van de diagonalen van het midden naar de uiteinden minder. Er zijn geen dwarsverbanden met diagonalen aangebracht voor het koppen van de onder- en de bovenranden van de bogen; ze zijn uitgevoerd als volwandige portalen. De bogen hebben trekbanden, die ieder uit twee helften bestaan waartussen de I-vormige hangers zijn aangebracht. De rijvloer bestaat uit dwars- en langsdragers waarop het rijdek van hout; een onderdek van Surinaams basra-locus met een bovendek van houtblokjes in asfaltmastiek. De voetpaden zijn vervaardigd uit gewapend beton.
Waardering
De IJsselbrug is van algemeen architectuurhistorisch en stedenbouwkundig belang vanwege:
- de stalen middenbrug, die fungeert als één van de weinige voorbeelden van een brug van het "Duitse type"
- de veranderingen ten opzichte van de Duitse voorbeelden ten behoeve van het aanzicht van de brug
- het ontwerp van de betonnen aanbruggen, dat karakteristiek is voor de jaren twintig
- de combinatie van betonnen aanbruggen en een stalen middenbrug
- de beeldbepalende ligging over de IJssel
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The TRAFFIC BRIDGE, the IJsselbrug, insofar as located within the municipality of Hattem. The bridge was ceremonially opened on 15 January 1930. Zwolle had missed the boat in 1862 by refusing to participate in a combined railway and traffic bridge. In 1905 the citizens of Zwolle raised money and established the "Commission for bridging the IJssel near the Katerveer". Under Minister Ir. C. Lely a bill was passed in 1917 for bridging the IJssel at the Katerveer. When moreover mr. H. van der Vegte, from Zwolle, became Minister of Waterworks in 1927, the bridge could be built.
The IJsselbrug was the second bridge in the major river bridge programme. The Bridge Bureau of Rijkswaterstaat was established in 1928, while construction of the IJsselbrug began in 1927. Rijkswaterstaat did not yet have designs of its own, so the design of the centre span was still based on German examples. The steel centre span of the "German type" marks a transitional phase in Dutch bridge building, in which one still had to look to foreign examples. The lattice arch with tie rod and vertical end portals was scarcely or no longer used after 1930. The design of the concrete approach spans is characteristic of concrete construction in the nineteen twenties. The increasing span of the arch bridges towards the centre span demonstrates attention to the appearance of the bridge.
Aesthetic considerations also played a role in the steel centre span. Deviations were made from the German examples in the design of the steel main girders. The aesthetic adviser, ir. J. Emmen who was head of the structural department of the Rijksgebouwendienst, was appointed to advise on this among other things. The concrete work for the substructure and approach spans was carried out by the Hollandsche Beton-Maatschappij in Amsterdam. The N.V. F. Kloos en Zonen's Werkplaatsen from Kinderdijk manufactured and assembled the steel centre span in cooperation with De Pletterij v/h Enthoven en Cie in Delft and W. Bijker's Aannemersbedrijf in Haarlem.
Description
The IJsselbrug consists of two concrete approach spans and a steel centre span. The bridge rests on concrete piers. The abutments and piers are founded on timber piles, the bank piers on steel. The bank piers and the greater part of the pier bodies of the abutments are unreinforced, the bearing blocks of the centre span and the pier bases are reinforced.
The approach spans are formed by arch bridges of reinforced concrete. On the western winter bed, on the Gelderland side, there are seven arches, on the east side three. Each bridge has four arch ribs, which via vertical diaphragms carry the roadway. The roadway is covered with asphalt felt in mastic, fill concrete and a riding surface of special concrete, goudalite. The footways cantilever out over the outer arch ribs.
The steel centre span spans the summer bed in one go. The main girders are lattice arches after the manner of the German bridges. The height of the pylon at the lower edge of the arches is however greater, as is the distance between the lower and upper edges of the lattice arch. Thereby the slope of the diagonals changes less from the middle to the ends. No cross-bracing with diagonals was provided for the coupling of the lower and upper edges of the arches; they are executed as solid portals. The arches have tie rods, each consisting of two halves between which the I-shaped hangers are arranged. The roadway consists of transverse and longitudinal beams upon which the roadbed of timber; a lower deck of Surinamese basra-locus with an upper deck of timber blocks in asphalt mastic. The footways are made of reinforced concrete.
Valuation
The IJsselbrug is of general architectural and urban planning importance because of:
- the steel centre span, which serves as one of the few examples of a bridge of the "German type"
- the changes from the German examples for the sake of the appearance of the bridge
- the design of the concrete approach spans, which is characteristic of the nineteen twenties
- the combination of concrete approach spans and a steel centre span
- the prominent location spanning the IJssel
Nearby in the register
- Veerhuis, Katerveerdijk 3Transportunder 1 mi
- Woonhuis, Katerveerdijk 10Woonhuisunder 1 mi
- Waterkering en -doorlaat, Katerveerdijk bij 3Waterkering en -doorlaatunder 1 mi
- Kazemat (B10), Brugkazemat-Noord Geldersedijk HattemKazematunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.