Rijksmonumentenregister · Netherlands
Sint Antonius Abt
Overasselt, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1891
- Address
- Hoogstraat 9, 6611 BT Overasselt (Heumen 25)
- Place
- Overasselt
- Municipality
- Heumen
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.76060, 5.78963
- Part of complex
- 523920
- Monument number
- 523921
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1894 map "Het Koninkrijk der Nederlanden / bew. door I. Dornseiffen ; get. door E. de Geest" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving
Deze aan Sint Antonius Abt toegewijde rooms-katholieke PAROCHIEKERK is in 1891 gebouwd naar ontwerp van architect C. Weber (1820-1908) in neoromaanse-stijl. De kerk is van het TYPE kruisbasiliek met een westwerk, een kort driebeukig schip, een absidiaal gesloten transept, een koor met recht gesloten zijkapellen en een vijfzijdige koorsluiting. Het westwerk heeft in afwijking van het oorspronkelijke plan alleen op de noordwestelijke hoek een klokkentoren. Op de andere hoek bevindt zich een lage doopkapel. De eenlaags sacristie met plat dak is geprojecteerd tegen de zuidoost-zijde van de koorsluiting. Het DAK van het middenschip, het transept en het koor bestaat uit twee elkaar kruisende zadeldaken met dezelfde nokhoogte. Op de kruising van de nokken is een smeedijzeren kruis geplaatst. Voornoemde daken, alsmede de lessenaardaken van de zijbeuken en -kapellen, de vijfzijdige daken van de absiden en de achtzijdige naaldspits van de klokkentoren zijn gedekt met leien in Maasdekking. De naaldspits wordt bekroond door een smeedijzeren torenkruis met weerhaan. De afwatering geschiedt via op de uitgemetselde muur gelegde goten. In de daken van het middenschip en de absiden zijn dakkapellen geplaatst: houten zolderluik, vierpas in geveltop, aangekapt zadeldak met leien.
De bakstenen GEVELS met uitgemetseld trasraam zijn opgetrokken in kruisverband en worden afgesloten door een sierlijst van meerdere blok- en/of muizetandlijsten. De gevels hebben een sterke geleding met versneden steunberen, lisenen, spaarvelden, waterslag- en cordonlijsten, rondboogfriezen en -nissen. Diverse elementen zoals afzaten, de plint van de voorgevel, waterslag- en afdeklijsten, aanzet- en kraagstenen zijn uitgevoerd in natuursteen.
De horizontale geleding van de rechthoekige TOREN correspondeert met de opbouw van het schip (zijbeuk/lessenaardak/lichtbeuk/middenschipdak). Naar boven toe ontwikkelt de indeling per verdieping zich van grof naar fijn. De bovenste achtzijdige klokkenverdieping steekt boven het dak van het middenschip uit. De overgang van vierkant naar achthoek is gerealiseerd met een getrapte hoekopvulling van hardsteen. Alle zijden van de klokkenverdieping hebben een rondboogvormig galmgat met houten schoepen en worden afgesloten door een gemetselde puntgevel. Vier zijden zijn voorzien van een uurwerk.
Het merendeel van de uitgespaarde MUUROPENINGEN betreft rondboogvensters en oculi in diverse afmetingen. De lichtbeuk van middenschip bestaat uit drie gekoppelde rondboogvenster en één oculus per travee. De symmetrisch ingedeelde voorgevel heeft een ondiep portaal, waarin een eikenhouten vleugeldeur met smeedijzeren beslag (bloemrank-motief) en een rondboogvormig bovenlicht. De dorpel, hoekzuiltjes, latei en archivoltblokken zijn uitgevoerd in hardsteen. De bovenliggende verdieping is voorzien van een groot rond venster.
De RUIMTELIJKE INDELING van de kerk bestaat uit een ondiep westwerk (voorhal met zangerstribune, flankerende toren en doopkapel); een driebeukig schip van twee traveeën; een ruime viering met korte absidiaal gesloten transeptarmen; één ondiepe koortravee met recht gesloten zijkapellen; een vijfzijdige koorsluiting. De koor- en transeptabsiden zijn uitwendig polygonaal en inwendig halfrond gesloten. Het hoofdaltaar is vooruitgeschoven tot in de viering en geplaatst op een niet oorspronkelijke verhoging.
De sterk gelede WANDOPBOUW bestaat uit een alternering van om en om een pijler en een zuil. Hierop rust een rondboogarcade die per travee wordt omvat door een muraalboog. Boven de muraalboog bevindt zich een ritmisch rondboogfries (2/1/2) en de lichtbeuk (per drie gekoppelde rondboogvensters en open en blinde oculi). De geleding van de wanden wordt nog versterkt door een, op het schoon metselwerk aangebrachte, bonte polychromie uit de jaren 1900-1902. De zuilen zijn geplaatst op cirkelvormige basementen van hardsteen en hebben een zwart marmeren schacht, een bladkapiteel en een hardstenen impost. De rechthoekige gemetselde pijlers zijn geplaatst op hardstenen basementen en hebben zwart marmeren colonetten tegen de zijden. Vanaf de pijlers schieten pilasters omhoog ter ondersteuning van de gordelbogen. De gemetselde koepelgewelven van het middenschip corresponderen aan weerszijden met twee vierdelige graatgewelven (gebonden stelsel). De hoger opgetrokken koepel van de viering rust op pendentieven en wordt geflankeerd door vierdelige kruisribgewelven in de transeptarmen en het koor. De kerk bezit een groot aantal oorspronkelijke INTERIEURELEMENTEN, zoals een hardstenen vloer (1895), enkele gepolychromeerde houten beelden en dito triomfkruis van J. Thissen (ca. 1900), op doek geschilderde kruiswegstaties van F. Knirsch (1914), de zandstenen mensa van het hoogaltaar (ca. 1891) en diverse muurschilderingen van onder andere de 12 apostelen in het koor; Anna, Theresia van Lisieux, Lambertus en Gijsbertus in het transept; de vier evangelisten met hun symbolen op de pendentieven van de vieringskoepel; en taferelen uit het leven van Antonius Abt in medaillons in het schip. Ook het oorspronkelijke bankenplan is nog aanwezig. Uit andere kerken afkomstig zijn onder andere twee eikenhouten biechtstoelen met boogfronton en festoenen (ca. 1850), en een zandstenen preekstoel met drie reliëfs op de ronde kuip en rond houten klankbord (ca. 1900).
Waardering
Rooms-katholieke PAROCHIEKERK, gewijd aan Sint Antonius Abt.
- Van architectuurhistorische waarde als typologisch goed en gaaf voorbeeld in in- en exterieur van een in neoromaanse stijl uitgevoerde kruisbasiliek uit 1891 naar ontwerp van architect C. WEBER (1820-1908). Als neoromaanse kruisbasiliek met koepelgewelven en een enigszins centraliserende ruimtelijke werking is de Overasseltse kerk een goed voorbeeld van diens laatste en meest vermaarde werk uit de laatste twee decennia van de 19de eeuw. In deze door de neogotiek overheerste periode heeft een neoromaanse kruisbasiliek met interieurkoepels en klaverbladvormige plattegrond typologische en stilistische zeldzaamheidswaarde. De kerk valt op door een opeenstapeling van geledingsmotieven in de wandopbouw en door de bonte polychromie van het schoon metselwerk en de schilderingen in het interieur.
- Van stedenbouwkundige waarde als essentieel onderdeel van het rooms-katholieke parochiecomplex in de dorpskern van Overasselt. Door haar hoogte en silhouet is de kerk van bijzondere betekenis voor het aanzien van het dorp en wijde omgeving.
- Van cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van het herstel van de 16de eeuwse parochie-indeling, in casu de splitsing van Neder- en Overasselt, en verbonden met het religieuze bewustzijn van de plaatselijke rooms-katholieke gemeenschap in het laatste kwart van de 19de eeuw.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description
This Roman Catholic PARISH CHURCH dedicated to Saint Antonius Abbot was built in 1891 according to a design by architect C. Weber (1820-1908) in Romanesque Revival style. The church is of the TYPE of a cross basilica with a westwork, a short three-aisled nave, an absidalted transept closed at the ends, a choir with straight-closed side chapels and a five-sided choir closure. The westwork, in deviation from the original plan, has a bell tower only at the northwestern corner. On the other corner is located a low baptistry. The single-storey sacristy with flat roof is projected against the southeast side of the choir closure. The ROOF of the central nave, the transept and the choir consists of two intersecting gabled roofs with the same ridge height. At the intersection of the ridges is placed a wrought-iron cross. The aforementioned roofs, as well as the lean-to roofs of the side aisles and chapels, the five-sided roofs of the apses and the eight-sided spire of the bell tower are covered with slate in Maas bond. The spire is crowned by a wrought-iron church cross with weathervane. Drainage is carried out via gutters laid on the mortared wall. In the roofs of the central nave and the apses are placed roof dormers: wooden attic hatch, quatrefoil in gable top, attached gabled roof with slate.
The brick FACADES with mortared ashlar frame are built in English bond and are concluded with a decorative moulding of multiple block and/or dentil mouldings. The facades have a strong articulation with recessed buttresses, pilaster strips, spandrels, water tables and cornice mouldings, round arch friezes and niches. Various elements such as offsets, the plinth of the front facade, water tables and coping mouldings, quoins and corbels are executed in natural stone.
The horizontal articulation of the rectangular TOWER corresponds to the structure of the nave (side aisle/lean-to roof/clerestory/central nave roof). Towards the top the layout per storey develops from coarse to fine. The upper eight-sided bell storey projects above the roof of the central nave. The transition from square to octagon is realised with a stepped corner filling of hard stone. All sides of the bell storey have a round arch-shaped louvre opening with wooden louvers and are concluded by a mortared pointed gable. Four sides are provided with a clock.
The majority of the recessed WALL OPENINGS are round arch windows and oculi in various dimensions. The clerestory of the central nave consists of three coupled round arch windows and one oculus per bay. The symmetrically arranged front facade has a shallow portal, in which is an oak-wood panel door with wrought-iron fittings (flower scroll motif) and a round arch-shaped fanlight. The threshold, corner pilasters, lintel and archivolt blocks are executed in hard stone. The overlying storey is provided with a large round window.
The SPATIAL ARRANGEMENT of the church consists of a shallow westwork (entrance hall with choir gallery, flanking tower and baptistry); a three-aisled nave of two bays; a spacious crossing with short absidalted transept arms; one shallow choir bay with straight-closed side chapels; a five-sided choir closure. The choir and transept apses are polygonal on the outside and semicircular on the inside. The high altar is advanced to the crossing and placed on a non-original raised platform.
The strongly articulated WALL STRUCTURE consists of an alternation of pillar and column in turn. On this rests a round arch arcade which per bay is encompassed by a wall arch. Above the wall arch is found a rhythmic round arch frieze (2/1/2) and the clerestory (per three coupled round arch windows and open and blind oculi). The articulation of the walls is further strengthened by a polychromy in contrasting colours applied to the fair masonry from the years 1900-1902. The columns are placed on circular basements of hard stone and have a black marble shaft, a leaf capital and a hard stone impost. The rectangular mortared pillars are placed on hard stone basements and have black marble columns against the sides. From the pillars rise pilasters upwards to support the wall ribs. The mortared barrel vaults of the central nave correspond on either side with two four-part rib vaults (bound system). The higher-raised dome of the crossing rests on pendentives and is flanked by four-part cross rib vaults in the transept arms and the choir. The church possesses a large number of original INTERIOR ELEMENTS, such as a hard stone floor (1895), several polychromed wooden figures and likewise a triumphal cross by J. Thissen (ca. 1900), canvas-painted Stations of the Cross by F. Knirsch (1914), the sandstone mensa of the high altar (ca. 1891) and various wall paintings of among others the 12 apostles in the choir; Anna, Thérèse of Lisieux, Lambert and Gisbertus in the transept; the four evangelists with their symbols on the pendentives of the crossing dome; and scenes from the life of Antonius Abbot in medallions in the nave. The original bench arrangement is also still present. From other churches are among others two oak-wood confessionals with arch pediment and festoons (ca. 1850), and a sandstone pulpit with three reliefs on the round body and round wooden sounding board (ca. 1900).
Valuation
Roman Catholic PARISH CHURCH, dedicated to Saint Antonius Abbot.
- Of architectural-historical value as a typologically good and intact example in interior and exterior of a Romanesque Revival style cross basilica from 1891 designed by architect C. WEBER (1820-1908). As a Romanesque Revival cross basilica with barrel vaults and a somewhat centralizing spatial effect, the Overasselt church is a good example of his last and most renowned work from the last two decades of the 19th century. In this period dominated by Neo-Gothic, a Romanesque Revival cross basilica with interior domes and four-lobed floor plan has typological and stylistic rarity value. The church stands out due to a succession of articulation motifs in the wall structure and due to the polychromy in contrasting colours of the fair masonry and the paintings in the interior.
- Of urban planning value as an essential part of the Roman Catholic parish complex in the village centre of Overasselt. Due to its height and silhouette the church is of special significance for the appearance of the village and its wider surroundings.
- Of cultural-historical value as a particular expression of the restoration of the 16th-century parish division, in this case the division of Neder- and Overasselt, and connected with the religious awareness of the local Roman Catholic community in the last quarter of the 19th century.
Nearby in the register
- Gedenkteken(D6), Hoogstraat bij 9Gedenktekenunder 1 mi
- Kapel(F1), Hoogstraat bij 9Kapelunder 1 mi
- Kloosterkerk, Valkstraat 7Klooster, kloosteronderdlunder 1 mi
- Industrie- en poldermolen, Oude Kleefsebaan 23 AIndustrie- en poldermolenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.