Rijksmonumentenregister · Netherlands
Van Citters I
Niftrik, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gemaal
- Function
- Gemaal(M3)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1850
- Address
- Maasbandijk 100, 6606 KE Niftrik (Wijchen 25) (and others)
- Place
- Niftrik
- Municipality
- Wijchen
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.81074, 5.66037
- Monument number
- 523605
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1825 map "V.1:1-5: V:1. Niederlande: Prov: 9a. Sudholland. 13. Utrecht" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het GEMAAL "Van Citters I" is in 1926 binnendijks gebouwd bij de UITWATERINGSSLUIS "Niftrikse Sluis". Het gemaal en de sluis vormen een functionele eenheid. Deze uit het midden van de 19de eeuw daterende sluis vormt de verbinding tussen de Niftrikse Wetering (1.600 ha.) en de Maas. Met de bouw van het gemaal is het mogelijk geworden om het water ook te lozen wanneer de waterstand van de Maas hoger is dan in de wetering. Het gemaal bevindt zich ten noordwesten van de dorpskern Niftrik nabij de buurtschap Lienden. Het object staat aan de slingerende Maasbandijk ter plaatse van een voormalige rivierbocht.
De eerste plannen van het polderdistrict voor (stoom)gemalen op de Balgoijse en Niftrikse sluizen werden in 1913 uitgewerkt door het ingenieursbureau Van Hasselt en De Koning en pas in 1926 uitgevoerd. Mede door invloed van het provinciale bestuur, dat graag het gebruik van elektriciteit op het platteland wilde stimuleren, werd besloten door elektromotoren aangedreven pompen in te zetten. Hierdoor kon tevens volstaan worden met veel kleinere gebouwen dan voorheen bij stoomgemalen het geval was geweest. De officiële opening van beide gemalen door de oud-commissaris van de koningin in Gelderland jhr. S. van Citters vond plaats in 1929. In de jaren vijftig zijn de motoren en waarschijnlijk ook de pompen vernieuwd (zelfde systeem en fabrikaat als oude exemplaren). De automatische krooshekreiniger is later toegevoegd en valt buiten de bescherming.
Omschrijving
Het GEMAAL bestaat uit een in het dijklichaam opgenomen onderbouw van wit geschilderd beton en een boven het dijkniveau opgetrokken bovenbouw van baksteen. De bovenbouw heeft één bouwlaag en een zadeldak met de nokrichting evenwijdig aan de dijk. De nokuiteinden worden gemarkeerd door gemetselde schoorstenen. Het dak is gedekt met rode Hollandse pannen en watert af via zinken mastgoten. De hoge bouwlaag onder het zadeldak doet dienst als machinekamer. Onder de machinekamer ligt de betonnen pompkelder. Over de volle breedte van de hoofdbouw bevindt zich aan de rivierzijde een lagere uitbouw met plat dak (kantoortje en transformatorruimte). De bakstenen GEVELS van de bovenbouw zijn in kruisverband gemetseld. De uitgespaarde muuropeningen worden afgesloten door rollagen. De ingang van het gemaal bevindt zich in de korte gevel aan de stroomopwaartse zijde. Beide korte zijden hebben in het midden van de geveltop een zesruits venster. In de lange gevel aan de rivierzijde bevindt zich direct onder de dakgoot een gecementeerd veld met het opschrift: "VAN CITTERS I". Dit veld wordt aan weerszijden geflankeerd door een wit steentje met de opschriften: "ANNO" en "1926". De platgedekte uitbouw heeft ter plaatse van het kantoortje een zesruits schuifraam met luiken. De naastgelegen transformatorruimte wordt verlicht door enkele glazen bouwstenen en is bereikbaar via een deur in de korte zijde. De lange gevel aan de polderzijde heeft in de bovenbouw drie hoge achtruits vensters. Het middelste venster heeft een schuivend onderraam. Boven de vensters bevindt zich een wit geschilderde betonnen band (ter hoogte van de loopkat in het interieur). De onderbouw biedt plaats aan één kleine doorlaat voor de natuurlijke lozing (niet meer in gebruik) en twee grote doorlaten met metalen krooshek voor de kunstmatige lozing. Vanuit de pompkelder openen een stalen dubbele deur en een venster met twee zesruits draairamen op het bordes dat boven de doorlaten is aangelegd. De betonnen onderbouw heeft aan de rivierzijde twee uitlaten die kunnen worden afgesloten door verticaal schuivende metalen hefdeuren. Elke deur wordt vanaf het bovenliggende betonnen bordes bediend door een heugel (met draairad).
De RUIMTELIJKE INDELING van de hoofdbouw bestaat uit een pompkelder met toilet en een machinekamer met open zolder (beschoten kap met twee nokstijlspanten). In de uitbouw met plat dak zijn een kantoorruimte en een transformatorruimte ondergebracht. In de machinekamer staan één kleine en één grote elektromotor opgesteld van de firma Brooks (Huddersfield England). Deze motoren drijven via een verticale as één kleine en één grote gesloten schroefpomp aan. Deze in de pompkelder opgestelde pompen van de firma Pannevis hebben een capaciteit van respectievelijk 47,7 en 74,3 kubieke meter per minuut. De motoren kunnen worden opgetakeld door een loopkat (machinefabriek Pannevis Utrecht). In de machinekamer is een bord opgehangen met het opschrift: "De complete installatie uitgevoerd door de N.V. Machinefabr. "Hoogenlande" v/h Pannevis & Zoon Utrecht Holland".
De in de Maasbandijk opgenomen SLUIS heeft halverwege de smalle doorgang een dubbele naar de rivier draaiende stalen deur (oorspronkelijk houten exemplaren) onder een tongewelf. De bakstenen vleugel- en frontmuren zijn in kruisverband gemetseld. In de vleugelmuren aan de rivierzijde bevinden zich sleuven voor het inlaten van schotbalken.
Waardering
GEMAAL "Van Citters I" en Niftrikse UITWATERINGSSLUIS.
- Van architectuurhistorische waarde als typologisch goed en gaaf voorbeeld in in- en exterieur van een zorgvuldig vormgegeven en functioneel opgezet gemaal uit 1926, waarbij opvalt dat de zichtbare bovenbouw in hoofdvorm en materiaalgebruik aansluit bij de landelijke architectuur en aldus de moderne techniek verhult. De relatief kleine behuizing en de geïntegreerde transformatorruimte verwijzen naar de destijds moderne energiebron elektriciteit waarmee het gemaal wordt aangedreven. Het object is van belang wegens de functionele samenhang tussen de samenstellende onderdelen, namelijk de 19de eeuwse uitwateringssluis en het later toegevoegde gemaal.
- Van stedenbouwkundige waarde wegens de situering van het object, verbonden met de inrichting en ontwikkeling van de polder en de waterhuishouding van de onbetrouwbare regenrivier de Maas. Het gebouwde object is als menselijke ingreep van belang in historisch-ruimtelijke relatie met de wegen, wateren en bodemgesteldheid ter plaatse. Het geïsoleerd gelegen gemaal speelt een beeldbepalende rol in het landschappelijk gebied op de grens van polder en rivier. - Van cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een landschappelijke en technische ontwikkeling; in casu het controleren van de waterhuishouding in een aan de Maas grenzende polder, aanvankelijk middels een uitwateringssluis en sedert 1926 met een toegevoegd gemaal op elektriciteitskracht.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The PUMPING STATION "Van Citters I" was built in 1926 on the inner dike near the DRAINAGE LOCK "Niftrikse Sluis". The pumping station and the lock form a functional unit. This lock, dating from the middle of the 19th century, forms the connection between the Niftrikse Wetering (1,600 ha.) and the Maas. With the construction of the pumping station it became possible to discharge water even when the water level of the Maas was higher than in the wetering. The pumping station is located to the northwest of the village centre of Niftrik near the hamlet of Lienden. The object stands on the winding Maasbandijk at the location of a former river bend.
The first plans of the polder district for (steam) pumping stations at the Balgoijse and Niftrikse locks were drawn up in 1913 by the engineering firm Van Hasselt and De Koning and only executed in 1926. Partly due to influence from the provincial government, which was keen to stimulate the use of electricity in the countryside, it was decided to install pumps driven by electric motors. This also made it possible to build much smaller buildings than had been the case with steam pumping stations. The official opening of both pumping stations by the former commissioner of the queen in Gelderland Baron S. van Citters took place in 1929. In the nineteen-fifties the motors and probably also the pumps were renewed (same system and make as the old specimens). The automatic screen cleaner was added later and falls outside the protection.
Description
The PUMPING STATION consists of a substructure of white-painted concrete incorporated in the dike body and a superstructure of brickwork erected above dike level. The superstructure has one storey and a gabled roof with the ridge direction parallel to the dike. The ridge ends are marked by brickwork chimneys. The roof is covered with red Dutch tiles and drains via zinc gutters. The tall storey under the gabled roof serves as a machine room. Below the machine room lies the concrete pump cellar. Across the full width of the main building there is on the river side a lower extension with flat roof (office and transformer room). The brick FACADES of the superstructure are laid in Flemish bond. The recessed wall openings are closed by roll joints. The entrance to the pumping station is located in the short gable on the upstream side. Both short sides have in the centre of the gable top a six-light window. In the long facade on the river side there is directly under the roof edge a cemented panel with the inscription: "VAN CITTERS I". This panel is flanked on both sides by a white stone with the inscriptions: "ANNO" and "1926". The flat-roofed extension has at the office location a six-light sash window with shutters. The adjacent transformer room is lit by some glass bricks and is accessible via a door in the short side. The long facade on the polder side has in the superstructure three tall back-light windows. The middle window has a sliding lower sash. Above the windows is a white-painted concrete band (at the level of the walkway in the interior). The substructure provides space for one small opening for natural discharge (no longer in use) and two large openings with metal screens for artificial discharge. From the pump cellar a steel double door and a window with two six-light casement windows open onto the platform laid above the openings. The concrete substructure has on the river side two outlets that can be closed by vertically sliding metal lift gates. Each gate is operated from the concrete platform above by a lever (with turning wheel).
The SPATIAL LAYOUT of the main building consists of a pump cellar with toilet and a machine room with open loft (boarded roof truss with two ridge posts). In the extension with flat roof an office space and a transformer room are housed. In the machine room two electric motors are installed by the firm Brooks (Huddersfield England). These motors drive via a vertical shaft two closed screw pumps. These pumps, installed in the pump cellar and made by the firm Pannevis, have a capacity of 47.7 and 74.3 cubic metres per minute respectively. The motors can be lifted by a travelling gantry (machine factory Pannevis Utrecht). A board is hung in the machine room with the inscription: "The complete installation executed by N.V. Machine factory "Hoogenlande" formerly Pannevis & Zoon Utrecht Holland".
The LOCK incorporated in the Maasbandijk has halfway along the narrow passage a double steel door opening towards the river (originally wooden specimens) under a barrel vault. The brick wing and front walls are laid in Flemish bond. In the wing walls on the river side there are grooves for inserting stop logs.
Valuation
PUMPING STATION "Van Citters I" and Niftrikse DRAINAGE LOCK.
- Of architectural historical value as a typologically good and intact example in interior and exterior of a carefully designed and functionally planned pumping station from 1926, notable for the fact that the visible superstructure in main form and material use aligns with rural architecture and thus conceals modern technology. The relatively small housing and the integrated transformer room allude to the then modern energy source electricity with which the pumping station is powered. The object is important because of the functional coherence between the constituent parts, namely the 19th century drainage lock and the later added pumping station.
- Of urban planning value because of the siting of the object, connected with the development and layout of the polder and the water management of the unreliable rain river the Maas. The built object is important as a human intervention in historical-spatial relation with the roads, waterways and soil conditions at the location. The isolated pumping station plays an image-defining role in the landscape area on the border of polder and river.
- Of cultural historical value as a distinctive expression of a landscape and technical development; in this case the control of water management in a polder bordering the Maas, initially by means of a drainage lock and since 1926 with an added pumping station powered by electricity.
Nearby in the register
- Spoorbrug, Maasbandijk bij 66Brugunder 1 mi
- Kerk, St. Jansstraat 2Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- SpoorbrugBrugunder 1 mi
- Rondeel(B), Van Coothweg 7Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.