Rijksmonumentenregister · Netherlands
De Koepel
Lunteren, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Bijgebouwen kastelen enz.
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1913
- Address
- Boslaan 92, 6741 KG Lunteren (Ede 25)
- Place
- Lunteren
- Municipality
- Ede
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.08293, 5.64805
- Part of complex
- 523526
- Monument number
- 523527
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1907 map "Chromo-topographische kaart voor het Garnizoen Ede / bew. door de Militaire Verkenningen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving
De UITZICHTTOREN, opgezet op een vierkante plattegrond met afgeschuinde hoeken, bestaat uit vier bouwlagen afgesloten door een open, houten omgang met metaalplaten gedekte helmdak bekroond door een piron. De gevels met gepleisterde plint en rollaag zijn opgetrokken in rode baksteen in kruisverband met roodgekleurde voegen. Op de begane grond bevindt zich op alle acht de hoeken een overhoeks geplaatste steunbeer, afgesloten door een zandstenen dekplaat. Op de begane grond bevindt zich aan drie zijden een rondboogvormige muuropening met in de vierde zijde een rondboogportaal met een gemetselde trap. De muuropeningen met zandstenen neuten, geboorte-, boog- en sluitstenen worden aan de onderzijde afgesloten door een zandstenen lekdorpel. In de alle vier de gevels bevindt zich per verdieping een houten kruisvenster met zesruits ramen waarvan de ruiten vervangen zijn door plexiglas. Alle kruisvensters worden aan de onderzijde afgesloten door een strekse rollaag, aan de bovenzijde door een rollaag en een rondboog voorzien van natuurstenen aanzet-, boog- en sluitstenen. Voor het ruitvormig patroon van het siermetselwerk in de boogtrommel is gebruik gemaakt van rode en gele baksteen. Ter hoogte van de onder-, wissel- en bovendorpel wordt het kozijn verlevendigd door een zandstenen neggenblok, dat zich herhaalt op de acht hoeken.
De ingangspartij bevindt zich in de voorgevel (oostgevel). De ingangspartij bestaat uit een gemetselde trap van vier treden aan weerszijden geflankeerd door gemetselde lage muren oorspronkelijk afgesloten door zandstenen dekplaten. De trap geeft toegang tot het rondboogportaal met een natuurstenen gevelsteen als sluitsteen met daarop de tekst 'J.H.Th. W.v.d. HAM/ stichter van het/ buurtbosch/ 8.7.1822-15.1.1912'. Het portaal leidt naar een zeshoekig, vrijstaand trappenhuis opgetrokken in halfsteens verband met gaanderij. Aan de zijde van het ingangsportaal bevindt zich in het trappenhuis een rechthoekige, geklampte deur met zestien-ruits bovenlicht. Zowel het kalf als de latei zijn voorzien van zwikken. Op het witgeschilderd kalf bevindt zich in zwarte cijfers het jaartal '1913'. Op de eerste, tweede en derde verdieping bevindt zich een kruisvenster. In iedere bouwlaag bevinden zich twee decoratief boomvormig, smeedijzeren muurankers.
De linker-, achter- en rechtergevel zijn identiek. Op de begane grond met gepleisterde plint bevindt zich een open rondboogvormige muuropening. Op de verdiepingen bevindt zich steeds één kruisvenster met aan weerszijden van de rondboog eenvoudige smeedijzeren muurankers.
Het interieur bestaat onder meer uit een houten spiltrap met dichte leuning en op de verdieping steeds een houten vloer ondersteund door twee houten balken haaks gelegen op twee onderslagbalken. Deze balken worden op de eerste verdieping decoratief ondersteund door een korbeelstel. Het korbeelstel bestaat uit een korte muurstijl op een natuurstenen console en een gebogen korbeel met elkaar verbonden door ijzeren pinnen met rozetten. Tussen de hoofdbalken bevindt zich een invulling met ondergeschikte balken en vloerdelen in verschillende richtingen.
Waardering
UITZICHTTOREN gebouwd in 1913 naar ontwerp van W.O.J. NIEUWENKAMP, verhoogd in 1968 naar ontwerp van ir. J.W. DINGER in opdracht van de Stichting 'Het Luntersche Buurtbosch'.
- Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf voorbeeld van een uitzichttoren als onderdeel van het complex naar ontwerp van de kunstenaar W.O.J. Nieuwenkamp. Om de toren boven het bos te laten uitreiken is deze verhoogd met twee bouwlagen in dezelfde stijl met als afsluiting het oorspronkelijk koepeldak.
- Van stedenbouwkundige waarde vanwege de situering van de uitzichttoren als onderdeel van het complex op de top van de Galgenberg, het hoogste punt van het Luntersche Buurtbosch.
- Van cultuurhistorische waarde als voorbeeld van het type uitzichttoren gesitueerd in het Luntersche Buurtbosch, dat oorspronkelijk is aangeplant als werkgelegenheidsproject.
Cultuurhistorische omschrijving
Mede dankzij de Luntersche Tuinbouw-Vereeniging, opgericht door notaris Van den Ham in 1873, is de wet van 10 Mei 1886 (Staatsblad no.104) ontstaan waarin de verdeling van de mark-gronden mogelijk wordt gemaakt. In 1889 regelde notaris G.J. Wilbrink, de heer R. Dinger en de heer Van den Ham de verdeling van de markgronden te Lunteren. Vervolgens stelde de heer van den Ham de eigenaren in de gelegenheid de hoog gelegen gronden op de Galgenberg en de Hoge Berg aan hem te verkopen om op deze wijze een bos te kunnen aanplanten. Uit het bos kwam houtproductie voort waarmee een deel van het onderhoud gefinancierd kon worden. Tijdens de WOII is een gedeelte van het bos kaalgekapt waarna in 1947/48 herbeplanting heeft plaatsgevonden.
In opdracht van de heer Van den Ham werd op het hoogste punt, de `Galgenberg', ten tijde van de aanleg een houten schuur `De Tent' neergezet voor het stallen van zijn paard en wagen. De schuur werd vervangen door een theekoepel, een zeskantig gebouw van één bouwlaag met rieten dak. Het stenen gebouw werd verhoogd in 1901 met één bouwlaag met kantelen ter afsluiting. Notaris Dinger heeft tijden zijn ambtsperiode van 1895-1946 zorg gedragen voor het Luntersche Buurtbosch. De oppervlakte van het bos is in die periode toegenomen van 130 tot 300 ha genaamd het `Wekerumsche zand'. Hij heeft gezorgd voor de aankoop van het Fislerwoud in 1924. Het Fislerwoud is geplant door de Duitser Reiger voor de aanplant van het buurtbos. In dit bos is een beuk geplant ter nagedachtenis aan notaris R. Dinger. ir J.W. Dinger was de zoon van R. Dinger. Via de heer van kerkhoven is het Wekerumsche zand eigendom geworden van het Gelders Landschap.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description
The OBSERVATION TOWER, erected on a square floor plan with bevelled corners, consists of four storeys enclosed by an open, wooden gallery with metal-sheet covered helmet roof crowned by a weathervane. The facades with rendered plinth and roller are built in red brick in English bond with red-coloured joints. On the ground floor there is on all eight the corners a diagonally placed buttress, closed by a sandstone coping. On the ground floor there is on three sides a semicircular-arch wall opening with in the fourth side a semicircular-arch portal with a brick staircase. The wall openings with sandstone sill, impost-, arch- and voussoir stones are closed at the bottom by a sandstone eaves-drip. In all four the facades there is per storey a wooden cross window with six-light windows of which the panes have been replaced by plexiglass. All cross windows are closed at the bottom by a stretcher roller, at the top by a roller and a semicircular arch provided with natural stone setting-, arch- and voussoir stones. For the diamond-shaped pattern of the decorative brickwork in the arch drum use has been made of red and yellow brick. At the level of the lower-, intermediate and upper-sill a sandstone nine-block enlivens the framework, which repeats itself on the eight corners.
The entrance is situated in the front facade (east facade). The entrance consists of a brick staircase of four steps flanked on either side by brick low walls originally closed by sandstone coping. The stairs give access to the semicircular-arch portal with a natural stone facing stone as voussoir with on it the inscription 'J.H.Th. W.v.d. HAM/ founder of the/ neighbourhood woods/ 8.7.1822-15.1.1912'. The portal leads to a hexagonal, freestanding stairwell built in half-bond with gallery. At the side of the entrance portal there is in the stairwell a rectangular, clamped door with sixteen-light fanlight. Both the jamb and the lintel are provided with skew-backs. On the white-painted jamb there is in black figures the date '1913'. On the first, second and third storeys there is a cross window. In each storey there are two decoratively tree-shaped, wrought-iron wall anchors.
The left, rear and right facades are identical. On the ground floor with rendered plinth there is an open semicircular-arch wall opening. On the storeys there is in each case one cross window with on either side of the semicircular arch simple wrought-iron wall anchors.
The interior consists among other things of a wooden spiral staircase with closed railing and on the storey in each case a wooden floor supported by two wooden beams set at right angles to two bearing beams. These beams are on the first storey decoratively supported by a corbel assembly. The corbel assembly consists of a short wall post on a natural stone console and a curved corbel connected to each other by iron pins with rosettes. Between the main beams there is a filling with subordinate beams and floor-boards in different directions.
Valuation
OBSERVATION TOWER built in 1913 to design by W.O.J. NIEUWENKAMP, heightened in 1968 to design by ir. J.W. DINGER on behalf of the Foundation 'Het Luntersche Buurtbosch'.
- Of architectural-historical value as a good and well-preserved example of an observation tower as part of the complex to design by the artist W.O.J. Nieuwenkamp. To make the tower rise above the forest it was heightened with two storeys in the same style with as termination the original dome roof.
- Of urban planning value because of the situation of the observation tower as part of the complex on the summit of the Galgenberg, the highest point of the Luntersche Buurtbosch.
- Of cultural-historical value as an example of the type of observation tower situated in the Luntersche Buurtbosch, which was originally planted as a public works project.
Cultural-historical description
Partly thanks to the Luntersche Tuinbouw-Vereeniging, founded by notary Van den Ham in 1873, the law of 10 May 1886 (State Gazette no. 104) came into being which made the division of the common lands possible. In 1889 notary G.J. Wilbrink, Mr R. Dinger and Mr Van den Ham arranged the division of the common lands at Lunteren. Subsequently Mr van den Ham gave the owners the opportunity to sell him the high-lying lands on the Galgenberg and the Hoge Berg so that he could plant a forest in this way. From the forest came timber production with which part of the maintenance could be financed. During World War II part of the forest was clear-felled after which replanting took place in 1947/48.
On the instructions of Mr Van den Ham, at the highest point, the 'Galgenberg', a wooden shed 'De Tent' was erected at the time of the development for the stalling of his horse and wagon. The shed was replaced by a tea pavilion, a hexagonal building of one storey with thatched roof. The stone building was raised in 1901 by one storey with crenellations for closure. Notary Dinger took care of the Luntersche Buurtbosch during his period of office from 1895-1946. The area of the forest increased during that period from 130 to 300 hectares called the 'Wekerumsche zand'. He arranged for the purchase of the Fislerwoud in 1924. The Fislerwoud was planted by the German Reiger for the planting of the neighbourhood forest. In this forest a beech was planted in memory of notary R. Dinger. ir J.W. Dinger was the son of R. Dinger. Through Mr van kerkhoven the Wekerumsche zand became the property of the Gelders Landschap.
Nearby in the register
- Bijgebouwen kastelen enz., Boslaan bij 90Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Historische aanleg, Boslaan bij 90Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- HoolboomsheitjeArcheologieunder 1 mi
- 'Dennenhorst'Boerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.