Rijksmonumentenregister · Netherlands
Werk-woonhuis, Ruiterskwartier 111
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Werk-woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1936
- Address
- Ruiterskwartier 111, Locatie: Binnenstad3, 8911 BR Leeuwarden (and others)
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.20015, 5.79246
- Monument number
- 523377
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1914 map "Verklaring van het algemeen nut der onteigening ten behoeve van den aanleg van eene spoorweghaven te Leeuwarden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
PRAKTIJK MET BOVENWONING, thans reisbureau met kantoor op de hoek van Ruiterskwartier en de smalle Doelesteeg, in februari 1936 in Zakelijk Expressionistische stijl ontworpen door Piet de Vries als tandartsenpraktijk van M. van Kollem met bovenwoning.
De architect vertelde in 1980 over dit pand: "In het gebouw `Hoogstins' uit 1936 aan het Ruiterskwartier had de tandarts op de begane grond zijn praktijk en op de verdieping zijn woonvertrekken. Het verschil is hier eveneens aangegeven door een kleinere roedeverdeling in de vensters op de begane grond. Die op de verdieping zijn open. De entree staat afzonderlijk en wordt boogvormig ontsloten. Bewust heb ik brutaalweg een horizontaal element in deze gevelwand in de binnenstad aangebracht. De kap is beschermend, alles omvattend." Na het eigen woonhuis met atelier aan de Druifstreek kan dit pand aan het Ruiterskwartier met eenzelfde functionele indeling beschouwd worden als het belangrijkste individuele nieuwbouwpand in het historische stadsweefsel van de architect. Net als Doeke Meintema, een van zijn leermeesters op de mts in Leeuwarden, heeft De Vries gewerkt op het het bureau van Ed. Cuypers, de kweekvijver van de Amsterdamse School en bij Harry Elte. Hij vervolgde intussen zijn architectuuropleiding in Amsterdam. Piet de Vries behoorde tot de tweede generatie van Amsterdamse School-architecten in Friesland. Geeft zijn eigen woonhuis daar nog uitdrukking van, dit pand aan het Ruiterskwartier is al in een Zakelijk Expressionisme gebouwd. Sinds jaar en dag is op de begane grond een reisbureau gevestigd waarvoor het interieur diverse malen is verbouwd en de pui vernieuwd. De verdiepingen, grotendeels in oorspronkelijke staat, zijn bij een advocatenkantoor in gebruik.
Omschrijving
EXTERIEUR: Hoekpand, drie bouwlagen met tentkap hoog en op een vrij diepe rechthoekige grondslag. Het tentdak met een flink overstek is gedekt met blauw geglazuurde golfpannen en heeft zinken mastgoten. De achterbouw van een brede travee aan de Doelesteeg lijkt twee lagen hoog maar heeft achter een diep balkon ook drie volledige lagen met een plat dak. De gevels zijn in Vlaams verband gemetseld van een warmrode handvormsteen met uitzondering van de zijgevel op de beganegrond die beplaat en de genoemde achterbouw die vlak gestuct is. De voorgevel bevat op de begane grond een brede bedrijfspui, thans met een moderne aluminium pui, en de oorspronkelijke ingang tot de bovenwoning. Deze bestaat uit een rondgesloten opening met een anderhalfsteens ontlasting met een deur met een benedenveld van profiellatten en daarboven een door lijstjes omkaderd rechthoekig deurvenster. Op de zijpenanten na is de tweede bouwlaag over de volle breedte met een oorspronkelijke pui van ijzer en glas geopend. Links een gemetseld ondiep balkon met stijlenhekje voor de deur; overigens een zeer breed venster met zijlichten achter een iets uitgemetselde bloembak over de overige breedte. Op de derde laag een inpandig balkon over de volle breedte. De borstwering springt weinig terug, waardoor de zijpenanten enigszins loskomen. Die springen op 2/3 hoogte terug om zijvensters van het balkon te omvatten en het overstek van het dak meer gestalte te geven. De drieledige pui achter het balkon bevat glas in ijzer vensters en deuren.
Aan de achterzijde van de zijgevel staat een liggend venster met ijzeren raam en een houten deur met glaspaneel en staand venster. Op de tweede bouwlaag staat vooraan een kleine erker met glas-in-loodin de zijgevel, vervolgens een breed liggend venster ter verlichting van de trappenhal met ijzeren raam met roeden en glas-in-lood en een staand venster met (geblindeerd) glas in ijzer. In de achterbouw staat een grote segmentvormige erker met glas in ijzer. De zijgevel op de derde bouwlaag is gesloten op een klein venster aan de achterzijde na; het laatste travee bestaat uit een achter een ruim balkon staande glaspui met openslaande deuren.
INTERIEUR: Het interieur is nog goeddeels in oorspronkelijke staat. Alle trappenhuizen met ruime hallen hebben een hoge lambrisering van afgelijste, mahoniekleurige platen, naast de trappen in de vorm van grote treden. Voor de aanvang van de trappen op begane grond en verdieping is de lambrisering ingeleid door getimmerde penanten. Om de trapgaten gesloten, getimmerde, brede borstweringen, soms met ingebouwde verwarmingsradiatoren en roosters. De ruime hal op de begane grond een deur naar de (voormalige) praktijk, een meterkast en drie verdiepte spiegelvakken. In de ruime hal op de tweede laag komen de deuren van alle vertrekken uit, daartussen op de lambrisering een viertal kokervormige lichtarmaturen. De hal wordt verlicht door een breed glas-in-lood venster in expressionistische stijl, gesigneerd: Atelier N.E.G. groningen; ontw. jac wykmans. De strekking van het beeldverhaal is onduidelijk: een vrouw die met sokken bezig is, een paar in omhelzing, een oceaanstomer, industriële bouwsels, een melkster, enz. Op de eerste laag is de representatieve L-vormige salon aan de voorzijde nog goeddeels in oorspronkelijke staat met onder meer een houten lambrisering met kokervormige hoekpenanten en wandkastjes, een erkervenster met expressionistisch glas-in-lood met voor stellingen van muziek, dans, enz., een hoek met een kokervormige uitsparing tot in het plafond voor indirecte verlichting, te weerszijden van de (dichtgezette) suitedeuren wandzuilen die een soort rooster voor indirecte verlichting dragen. De aankleding geven de ruimte een dynamiek die door geometrische vormen beheerst wordt. De smallere achtersalon met hoge houten lambrisering wordt door een zijraam op het westen verlicht. De daarachter gelegen keuken heeft nog goeddeels de oorspronkelijke inrichting met onder meer granito aanrecht, hoge wandbetegeling, stookplaats, kastenwand, glazenkast en is verlicht met venster en deur met glaspaneel op het westen. Ook de achterkamer aan de zijde van de Doelesteeg, verlicht door een hoog erkervormig element is van een hoge houten lambrisering voorzien. In de trappenhal naar de derde laag een staand venster op het noorden met glas-in-lood van de eerder genoemde firma, maar met abstracte compositie. Op de derde laag is een achterkamer met openslaande deuren naar een balkon. De voorsalon en een achterliggend vertrek zijn met elkaar verbonden en aan de halzijde voorzien van een glazen loket. In een zijvertrekje aan de voorzijde een bruynzeelkeuken uit de jaren-vijftig. De zolderruimten zijn met wanden, voorzien van deuren afgetimmerd.
WAARDERING
Praktijk met bovenwoning van algemeen architectuurhistorisch en stedenbouwkundig belang vanwege
- de bijzondere plaats die het pand inneemt in het oeuvre van architect Piet de Vries;
- de uit- en inwendige gave en stijlzuivere Zakelijk Expressionistische stijl;
- de dominante positie in de hoek van het ruime Wilhelminaplein en op de hoek van de smalle Doelesteeg.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
PRACTICE WITH UPPER DWELLING, now a travel agency with office at the corner of Ruiterskwartier and the narrow Doelesteeg, designed in February 1936 in Business Expressionist style by Piet de Vries as a dental practice for M. van Kollem with upper dwelling.
The architect spoke about this building in 1980: "In the building `Hoogstins' from 1936 on the Ruiterskwartier the dentist had his practice on the ground floor and on the upper storey his living quarters. The difference is here likewise indicated by a smaller glazing bar division in the windows on the ground floor. Those on the upper storey are open. The entrance stands separate and is accessed in an arched manner. Deliberately I introduced in a brazen way a horizontal element in this facade wall in the inner city. The roof is protective, encompassing everything." After his own residence with studio on the Druifstreek, this building on the Ruiterskwartier with the same functional layout can be regarded as the most important individual new construction building in the architect's historic urban fabric. Like Doeke Meintema, one of his teachers at the mts in Leeuwarden, De Vries worked at the office of Ed. Cuypers, the breeding ground of the Amsterdam School, and with Harry Elte. He meanwhile continued his architecture training in Amsterdam. Piet de Vries belonged to the second generation of Amsterdam School architects in Friesland. While his own residence still expressed that, this building on the Ruiterskwartier was already built in Business Expressionism. For many years a travel agency has been established on the ground floor for which the interior has been rebuilt several times and the shopfront renewed. The storeys, largely in original condition, are in use by a law office.
Description
EXTERIOR: Corner building, three storeys with a high tent roof on a fairly deep rectangular ground plan. The tent roof with a substantial overhang is covered with blue glazed corrugated tiles and has zinc gutters. The rear building with a wide bay on the Doelesteeg appears two storeys high but behind a deep balcony also has three full storeys with a flat roof. The facades are built in Flemish bond of a warm red handmade brick with the exception of the side facade on the ground floor which is boarded and the aforementioned rear building which is rendered smooth. The front facade contains on the ground floor a wide commercial shopfront, now with a modern aluminium shopfront, and the original entrance to the upper dwelling. This consists of a rounded opening with a one-and-a-half brick relief with a door with a lower panel of moulded laths and above it a rectangular door window framed by mouldings. Except for the side penants the second storey is opened over the full width with an original iron and glass shopfront. On the left a built shallow balcony with rail fence in front of the door; otherwise a very wide window with side lights behind a slightly projecting flower box over the remaining width. On the third storey an internal balcony over the full width. The parapet wall steps back only slightly, so the side penants stand somewhat loose. They step back at 2/3 height to encompass side windows of the balcony and to give the roof overhang more presence. The three-part shopfront behind the balcony contains iron-framed windows and doors.
On the rear side of the side facade stands a horizontal window with iron frame and a wooden door with glass panel and standing window. On the second storey at the front stands a small bay with leaded glass in the side facade, then a wide horizontal window for lighting the stairwell with iron frame with glazing bars and leaded glass and a standing window with (blindfolded) iron-framed glass. In the rear building stands a large segmental bay with iron-framed glass. The side facade on the third storey is closed except for a small window on the rear side; the last bay consists of an iron-framed glass shopfront standing behind a generous balcony with French doors.
INTERIOR: The interior is still largely in original condition. All stairwells with spacious halls have a high wainscoting of moulded mahogany-coloured panels, beside the stairs in the form of large steps. Before the start of the stairs on ground floor and upper storey the wainscoting is introduced by carpentry penants. Around the stairwells closed, carpentry, wide parapets, sometimes with built-in heating radiators and vents. The spacious hall on the ground floor a door to the (former) practice, a meter cabinet and three recessed mirror panels. In the spacious hall on the second storey the doors of all rooms open onto it, between which on the wainscoting four tubular light fittings. The hall is lit by a wide leaded glass window in expressionist style, signed: Atelier N.E.G. groningen; design jac wykmans. The meaning of the narrative is unclear: a woman busy with socks, a couple in embrace, an ocean liner, industrial structures, a milkmaid, etc. On the first storey the representative L-shaped salon at the front is still largely in original condition with among others a wooden wainscoting with tubular corner penants and wall cupboards, a bay window with expressionist leaded glass with representations of music, dance, etc., a corner with a tubular recess into the ceiling for indirect lighting, on either side of the (blocked) French doors wall columns carrying a kind of screen for indirect lighting. The decoration gives the room a dynamism governed by geometric forms. The narrower rear salon with high wooden wainscoting is lit by a side window to the west. The kitchen behind it still has largely the original fixtures including granite worktop, high wall tiling, stove, wall of cupboards, glass cabinet and is lit with window and door with glass panel to the west. Also the rear room on the side of the Doelesteeg is provided with high wooden wainscoting. In the stairwell to the third storey a standing window to the north with leaded glass by the aforementioned firm, but with abstract composition. On the third storey is a rear room with French doors onto a balcony. The front salon and a room behind it are connected to each other and provided with a glass hatch on the hall side. In a small side room at the front a Bruynzeel kitchen from the nineteen-fifties. The loft spaces are boarded off with walls provided with doors.
VALUATION
Practice with upper dwelling of general architectural-historical and urban planning importance because of
- the exceptional place it holds in the oeuvre of architect Piet de Vries;
- the external and internal well-preserved and stylistically pure Business Expressionist style;
- the dominant position at the corner of the spacious Wilhelminaplein and at the corner of the narrow Doelesteeg.
Nearby in the register
- Winkel (G2), Ruiterskwartier 107Winkelunder 1 mi
- Bijgebouwen kastelen enz., Ruiterskwartier 121Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Erfscheiding, Ruiterskwartier bij 121Erfscheidingunder 1 mi
- Gerechtsgebouw, Wilhelminaplein 1Gerechtsgebouwunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.