Rijksmonumentenregister · Netherlands
H. Donatuskerk
Altforst, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Parochiekerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1890 - 1891
- Address
- Kerkstraat 8, 6628 AC Altforst (West Maas en Waal 25)
- Place
- Altforst
- Municipality
- West Maas en Waal
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.84789, 5.56519
- Monument number
- 523080
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1879 map "De Nieuwe Hollandsche Waterlinie en de stelling in de Geldersche Vallei / ontworpen door M.H.J. Plantenga ; geteekend door M. van Meurs" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De R.K. KERK, toegewijd aan de H. DONATUS, is een in 1890-1891 naar een ontwerp van architect J. Kayser in neo-romaanse stijl gebouwde zaalkerk met toren, staande in de Kerkstraat. In het boogveld boven de ingang staat ter herinnering aan de inwijding van de kerk de tekst: 'STo / DONATO SACRUM / 1891'. Volgens het plan van Kayser was de sacristie aan de zuidzijde geprojecteerd en aan de noordzijde een kleine 'wachtkamer (voor de) koorknapen' met een portaal. Deze ruimte werd enige decennia geleden vergroot (XXc).
Rechts van de kerk ligt de begraafplaats, omgeven door een muur.
Links van de kerk staat een zandstenen H. Hartbeeld op sokkel met de tekst: 'ALTFORST AAN KONING CHRISTUS.
Tot de meest opmerkelijke objecten van de kerkinventaris behoren de beelden van de Udense beeldsnijder Petrus Verhoeven en het middeleeuwse borduurwerk op enige paramenten.
Omschrijving
De lengte-as van de kerk is oost-west gericht met het priesterkoor naar het oosten en de toren met de ingangsgevel naar het westen. De neo-romaanse kerk is een eenbeukige zaalkerk en is gebouwd op een rechthoekig grondplan met een lagere, vierkante koortravee en een halfronde absis aan de oostzijde, en aan de westzijde een uitspringende, vierkante toren, geflankeerd door een doopkapel (noordzijde) en een bergruimte, waarin ook de trap naar de zangerstribune is opgenomen (zuidzijde). Ter weerszijden van de koortravee bevinden zich bijruimten. Kerk en toren zijn opgetrokken in donkerrode baksteen. Natuursteen is toegepast voor de cordonlijsten, afzaten, kraagsteentjes onder de boogfriezen en vensterbanken. Het metselwerk is uitgevoerd in kruisverband. Rondom loopt een uitgemetselde plint. Onder de dakrand van het kerkschip is een muizetand uitgemetseld. Het schip en de koortravee hebben een zadeldak; de absis een halfrond dak en de dakkapellen een zadeldakje. De toren wordt bekroond met een achtzijdige spits. De aanbouwen ter weerszijden van de toren hebben een lessenaardak. De dakvlakken zijn gedekt met leien in Maasdekking.
De symmetrische VOORGEVEL bestaat uit de naar voren gebouwde toren op een vierkante plattegrond. Ter weerszijden bevinden zich: links de doopkapel en rechts de bergruimte, waarachter de westgevel van het schip met een klimmend boogfries.
De TOREN bestaat uitwendig uit vier geledingen, die slechts door cordonlijsten van elkaar zijn gescheiden, maar niet ten opzichte van elkaar verjongen. De toren wordt bekroond door een achtzijdige spits tussen vier hoge, driehoekige gevelvelden. In de eerste geleding, op de begane grond, is aan de westzijde de ingang, bestaande uit een houten dubbeldeur met beslag, opgenomen binnen een geprofileerde rondboog. Op het boogveld boven de deur staat de dedicatietekst 'STo / DONATO SACRUM / 1891'. In de tweede geleding bevinden zich twee smalle rondbogige vensters aan weerszijden van een wat hogere blinde nis. In de nis van deze tripletcompositie staat op een zuilvormige sokkel en bekroond door een neo-romanogotisch baldakijn een beeld van St. Donatus, door Jan Custers (Stratum) uit in 1894. De derde en vierde geleding bezitten spaarvelden bekroond door een rondboogfries. In deze grote velden zijn in de derde geleding opnieuw rondbogen uitgespaard met smalle, hoge lichtspleten. In de vierde geleding zijn in het grote spaarveld aan alle vier de zijden twee paar galmgatvensters met deelzuiltjes opgenomen.
De LINKERZIJGEVEL toont de vier traveeën van het schip met ter linkerzijde de koorsluiting en de absis en ter rechterzijde de uitgebouwde toren met de doopkapel. Het gevelvlak bevat vier rondboogvenster binnen een geprofileerde rondboog, voorzien van glas in lood. Tussen de vensters en op de hoeken zijn steunberen geplaatst. Tussen de steunberen van de derde travee zijn de biechtstoelen uitgebouwd. Het gevelvlak wordt afgesloten met een uitgemetselde tandlijst waaronder een boogfries rustend op hardstenen kraagsteentjes. Het gevelvlak van de doopkapel bevat een tripletvenster binnen geprofileerde boog.
Aan deze zijde bevindt zich ter hoogte van de koortravee een lage uitbouw onder een plat dak, van later datum. Dit is de verbouwde 'wachtkamer voor koorknapen'. Het gevelvlak van de koortravee daarboven bevat een halfcirkelvormig roosvenster natuurstenen tracering.
De ACHTERGEVEL wordt gevormd door de koortravee en de halfronde absis met drie rondboogvensters, voorzien van figuratief glas-in-lood.
De RECHTERZIJGEVEL toont de vier traveeën van het schip met ter rechterzijde de koorsluiting en de absis en ter linkerzijde de uitgebouwde toren met de bergruimte. Het gevelvlak bevat vier rondboogvenster binnen een geprofileerde rondboog, voorzien van glas in lood. Tussen de vensters en op de hoeken zijn steunberen geplaatst. Tussen de steunberen van de derde travee zijn de biechtstoelen uitgebouwd. Het gevelvlak wordt afgesloten met een uitgemetselde tandlijst waaronder een boogfries rustend op hardstenen kraagsteentjes. Het gevelvlak van de bergruimte bevat een tripletvenster binnen geprofileerde boog. Tegen de koortravee is de sacristie gebouwd, met eveneens een tripletvenster binnen geprofileerde boog. Daarboven rijst het gevelvlak van de koortravee op met een halfcirkelvormig roosvenster met natuurstenen tracering.
Het INTERIEUR wordt verlicht door hoge rondboogvensters zonder onderverdeling. Het eenbeukige schip wordt overkluisd door een houten tongewelf waarvan de gordelbogen rusten op kolonnetten. Deze door kapitelen bekroonde kolonnetten ontspringen op vensterbankhoogte vanaf forse consoles die als standplaats dienen voor tegen de schipwanden opgestelde heiligenbeelden. De schipwanden hebben per travee een rondbogige uitsparing waarin de vensters zijn opgenomen. Op goothoogte wordt het tongewelf opgevangen op een door geprofileerde consoles (uitkraaghouten) gedragen voorlijst. Boven de koortravee bevindt zich een stenen overwelving in de vorm van een vrij vlak gehouden koepelgewelf met pendentieven. De absis heeft een stenen kalot. Aan de torenzijde van de kerk, boven het portaal, de zangerstribune en orgel. De boogopeneningen op de begane grond ter weerszijden van de deur naar het portaal geven toegang tot de lage aanbouwen ter weerskanten van de toren.
De kerk is inwendig gepolychromeerd, deels ornamentaal uitgevoerd, maar op de triomfboog en in de koorpartij figuraal.
In het interieur zijn onder meer van belang de beelden van de Udense beeldhouwer Petrus Verhoeven. Een eenklaviers pneumatisch orgel, gemaakt door J. Winkels in 1918. De orgelkas is niet van waarde uit het oogpunt van monumentenzorg.
Waardering
Aan de Kerkstraat gelegen bakstenen neo-romaanse R.K. PAROCHIEKERK, gewijd aan H. DONATUS, zaalkerk met toren met leien gedekt, gebouwd in 1890 - 1891 naar ontwerp van architect J. Kayser.
- Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf voorbeeld van een kleine dorpsparochiekerk in een neo-romaanse bouwstijl met hoogwaardige esthetische kwaliteiten in interieur en exterieur. Als zodanig is de Donatuskerk een goed en belangrijk werk binnen het oeuvre van de architect J. Kayser. De kerk is eveneens van belang vanwege de gaafheid in hoofdvorm en detaillering en de gaafheid van interieur en inventaris.
- Van stedenbouwkundige waarde vanwege het silhouet van het dorpsbeeld en de ongeschonden relatie met de omgeving.
- Van cultuurhistorische waarde vanwege de verschijningsvorm en de bestemming als godshuis, welke verbonden zijn met de religieuze ontwikkeling gedurende het eind vorige eeuw. En van belang voor de ontwikkelingsgeschiedenis van de R.K. kerk te Altforst.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The R.K. CHURCH, dedicated to St. DONATUS, is a hall church with tower built in 1890-1891 according to a design by architect J. Kayser in neo-Romanesque style, standing in the Kerkstraat. In the arch field above the entrance, commemorating the consecration of the church, stands the text: 'STo / DONATO SACRUM / 1891'. According to Kayser's plan, the sacristy was projected on the south side and on the north side a small 'waiting room (for) choir boys' with a portal. This space was enlarged several decades ago (20th century).
To the right of the church lies the cemetery, surrounded by a wall.
To the left of the church stands a sandstone image of the Sacred Heart on a plinth with the text: 'ALTFORST TO KING CHRIST'.
Among the most remarkable objects of the church inventory are the sculptures by the Uden woodcarver Petrus Verhoeven and the medieval embroidery on some liturgical vestments.
Description
The longitudinal axis of the church runs east-west with the priests' choir to the east and the tower with the entrance facade to the west. The neo-Romanesque church is a single-aisle hall church and is built on a rectangular ground plan with a lower, square choir bay and a semicircular apse on the east side, and on the west side a projecting, square tower, flanked by a baptistry (north side) and a storage space, which also contains the staircase to the singers' gallery (south side). On either side of the choir bay are adjoining rooms. Church and tower are constructed in dark red brick. Natural stone has been used for the string courses, offsets, small corbel stones beneath the arch friezes and window sills. The masonry is executed in cross bond. All around runs a rendered plinth. Beneath the eaves of the church nave is a dentil course rendered. The nave and the choir bay have a gabled roof; the apse a half-round roof and the roof chapels a small gabled roof. The tower is crowned with an octagonal spire. The wings on either side of the tower have a lean-to roof. The roof surfaces are covered with slate in Maas bond.
The symmetrical FRONT FACADE consists of the tower built forward on a square ground plan. On either side are located: on the left the baptistry and on the right the storage space, behind which the west gable of the nave with a climbing arch frieze.
The TOWER consists externally of four storeys, which are only separated from each other by string courses, but do not diminish in height in relation to each other. The tower is crowned by an octagonal spire between four tall, triangular gable fields. In the first storey, at ground level, the entrance is located on the west side, consisting of a wooden double door with fittings, contained within a moulded round arch. On the arch field above the door stands the dedication text 'STo / DONATO SACRUM / 1891'. In the second storey are two narrow round-arched windows on either side of a somewhat higher blind niche. In the niche of this triplet composition stands, on a columnar plinth and crowned by a neo-Romanogothic baldachin, a statue of St. Donatus, by Jan Custers (Stratum) from 1894. The third and fourth storeys have recessed fields crowned by a round arch frieze. In these large fields, in the third storey, round arches are again recessed with narrow, tall light slits. In the fourth storey, in the large recessed field on all four sides, are two pairs of sound openings with small dividing columns.
The LEFT SIDE FACADE shows the four bays of the nave with on the left side the choir closure and the apse and on the right side the built-out tower with the baptistry. The wall surface contains four round-arched windows within a moulded round arch, furnished with leaded glass. Between the windows and at the corners are buttresses placed. Between the buttresses of the third bay are the confessionals built out. The wall surface is closed off with a rendered dentil course beneath which an arch frieze resting on sandstone corbel stones. The wall surface of the baptistry contains a triplet window within a moulded arch.
On this side, at the level of the choir bay, is a low extension under a flat roof, of later date. This is the converted 'waiting room for choir boys'. The wall surface of the choir bay above contains a semicircular rose window with natural stone tracery.
The REAR FACADE is formed by the choir bay and the semicircular apse with three round-arched windows, furnished with figurative leaded glass.
The RIGHT SIDE FACADE shows the four bays of the nave with on the right side the choir closure and the apse and on the left side the built-out tower with the storage space. The wall surface contains four round-arched windows within a moulded round arch, furnished with leaded glass. Between the windows and at the corners are buttresses placed. Between the buttresses of the third bay are the confessionals built out. The wall surface is closed off with a rendered dentil course beneath which an arch frieze resting on sandstone corbel stones. The wall surface of the storage space contains a triplet window within a moulded arch. Against the choir bay is the sacristy built, also with a triplet window within a moulded arch. Above it rises the wall surface of the choir bay with a semicircular rose window with natural stone tracery.
The INTERIOR is lit by tall round-arched windows without subdivision. The single-aisle nave is vaulted by a wooden barrel vault, the ribs of which rest on small columns. These small columns, crowned by capitals, spring up at window-sill height from sturdy corbels which serve as stands for holy images placed against the nave walls. The nave walls have per bay a round-arched recess in which the windows are contained. At gutter level the barrel vault is supported on an architrave carried by moulded corbels (projecting timbers). Above the choir bay is a stone vault in the form of a relatively flat domed vault with pendentives. The apse has a stone calotte. On the tower side of the church, above the portal, the singers' gallery and organ. The arch openings at ground level on either side of the door to the portal give access to the low extensions on either side of the tower.
The church is internally polychromed, partly executed in ornamental fashion, but on the triumphal arch and in the choir section figuratively.
In the interior are notably the sculptures by the Uden sculptor Petrus Verhoeven. A single-manual pneumatic organ, made by J. Winkels in 1918. The organ case is not of value from the perspective of monument conservation.
Valuation
Located at the Kerkstraat, a brick neo-Romanesque R.K. PARISH CHURCH, dedicated to St. DONATUS, hall church with tower with slate roof, built in 1890 - 1891 according to a design by architect J. Kayser.
- Of architectural-historical value as a good and well-preserved example of a small village parish church in a neo-Romanesque architectural style with high-quality aesthetic qualities in interior and exterior. As such, the Donatus Church is a good and important work within the oeuvre of architect J. Kayser. The church is also of importance due to its integrity in main form and detailing and the integrity of interior and inventory.
- Of urban planning value due to the silhouette of the village streetscape and the undisturbed relationship with the surroundings.
- Of cultural-historical value due to its appearance and function as a place of worship, which are connected with religious development during the end of the last century. And of importance for the development history of the R.K. church at Altforst.
Nearby in the register
- Kerk, Kerkstraat 21Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Molen, Bovendijk 4 AIndustrie- en poldermolen1 mi
- MunnickenwoerdBoerderij1 mi
- Magazijn, Bovendijk 2 AOpslag1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.