Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische aanleg, BY Glipper Dreef 199 Heemstede
Heemstede, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- BY Glipper Dreef 199 Heemstede
- Place
- Heemstede
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.33507, 4.60878
- Part of complex
- 522623
- Monument number
- 522625
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesHistorical map archives, georeferenced via AllmapsDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1750 map "Composite: Sheets 1 to 40 Carte De Hollande Et D'utrecht" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving onderdeel 2: HISTORISCHE PARK- EN TUINAANLEG.
Omschrijving
De aanleg van Meer en Berg valt thans uiteen in twee delen, te weten het oude deel thans in park Groenendaal opgenomen (2a) en het nieuwe deel bij Mariënheuvel (2b). De nieuw aanleg van Springer bij Mariënheuvel heeft oorspronkelijk een verband gehad met het overige deel, maar door de afsplitsing is op enkele plaatsen een sterke afscheiding ontstaan waardoor deze relatie thans niet goed meer waarneembaar is. De delen worden hier afzonderlijk beschreven.
De aanleg van Marot en Zocher bij het oude Meer en Berg (2a). Van de oudste 17de-eeuwse aanleg zijn geen sporen teruggevonden. Het is Marots ontwerp uit circa 1729 dat de basis van de tuinaanleg bepaalt en waarop ook Zocher zijn ontwerp heeft geënt. Deze aanleg bestaat uit een betrekkelijk smalle rechthoek met een oost-west gelegen middenas vanuit het toegangshek. Deze (zicht)as vormt nog steeds een belangrijk element. Van de oorspronkelijke waterpartijen resteert thans alleen de nu droge kom voor de ruïne van het pomphuis en de tot landschappelijke vijver vergraven, in oorsprong dwars gelegen formele vijver. Van de beide heuveltjes ten westen van de vijver wordt aangenomen dat ook deze van Marot zijn en door Zocher zijn gemodificeerd tot meer natuurlijke vormen. Enkele verspreid staande zware linden zijn vermoedelijk ook nog uit de 18de eeuw. Vrijwel direct na de aanleg uit 1730 is de tuin vergroot. De door Marot ontworpen centrale as werd geheel naar het westen doorgetrokken tot aan de Herenweg in de vorm van een lange laan, waarvan het oostelijke deel met linden beplant is en het westelijke met beuken. Aansluitend op het eerste deel van de tuin werd het "Nieuwe Bos" aangelegd. Hiervan is het noordelijke vak, oorspronkelijk een sterrenbos, met omringende lindelanen nog aanwezig. De laan zette zich hierna voort door het woeste duingebied, thans parkbos. Ongeveer halverwege de laan kruist deze de oudere Kerkweg. Vanaf de Herenweg is thans geen toegang meer tot de laan. Een derde fase in de 18de-eeuwse aanleg betreft een tuinaanleg in het zuidwestelijke deel aan de Herenweg. Er bestaat geen zekerheid omtrent het al dan niet of ten dele bestaan hebben van deze aanleg. Enkele elementen ter plaatse lijken verwijzingen naar de kaart van deze tuin uit circa 1731 in zich te dragen zoals de huidige Konijnenberg, die mogelijk de "Barnassusberg" (Parnassusberg) van de kaart zou kunnen zijn, voorts een drietal oude linden en de Eikenlaan. Het ontwerp dat Zocher in 1794 maakte heeft alleen betrekking op het oostelijke deel, waarvoor ook Marot zijn tekening maakte. Maar overigens is het gehele park van Meer en Berg in landschappelijke stijl getransformeerd. Ook van Zochers' ontwerp is niet alles bewaard. Aangetroffen wordt nog de slingerende met linden en beuken beplante laan aan de zuidzijde, een slingerende beukenlaan ten noordoosten van de vijver en de vijver met het eilandje. Daarnaast moeten de linden uit de tijd van Marot, die Zocher bewust heeft laten staan tevens als passend bij zijn ontwerp worden gerekend.
De aanleg van Springer bij het nieuwe Meer en Berg (Mariënheuvel) (2b). Voor de oprijlaan tot het nieuwe Meer en Berg, (Marienheuvel) is gebruik gemaakt van de slingerende laan die door Zocher ten zuiden van het weiland was aangelegd. Deze is door getrokken en eindigt met een scherpe bocht op de eigenlijke rechte oprijlaan die naar de ingangspartij voert. De verhoogde ligging van het huis is hier goed waarneembaar. De rechte oprijlaan liep oorspronkelijk verder door om aansluiting te vinden op de Beukenlaan. In de directe omgeving van het huis, aan de voorzijde en de zijkanten zijn veel kastanjes aangeplant. Samen met andere bomen en struiken geeft dit deel een tamelijk besloten indruk. Aan de achterzijde ligt een groots, onregelmatige gevormd parkgazon. Bij de aanleg is gebruik gemaakt van een al eerder op deze plek bestaande open ruimte. Een grote solitaire eik staat even ten zuidoosten van het huis. Het gazon wordt omgeven door een bosaanplant op met name aan de westzijde sterk geaccidenteerd terrein. In deze omzoming zijn twee zichtassen uitgespaard naar het zuiden en het zuidwesten. Voorts is er een rondgaande wandeling door de bosrand met een kronkelend pad en enkele ondergeschikte paden. De vijver in het zuidoostelijke deel is een vergraving van een oudere rechte waterloop. In 1959 werd deze vergroot en beëindigd met een gekromde waterpartij. Oorspronkelijk liep het terrein aan de zuidoostzijde door tot aan de Glipperdreef (Binnenweg). Hiervan is een flinke strook afgenomen t.b.v. woningbouw.
Waardering
De HISTORISCHE PARK- EN TUINAANLEG is van algemeen belang:
- vanwege de 18de-eeuwse formele aanleg van de hand van D. Marot en hetgeen hiervan nog aanwezig is;
- vanwege de 19de-eeuwse landschappelijke aanleg van de hand van J.D. Zocher gebruikmakend van de 18de-eeuwse aanleg, en hetgeen hiervan resteert;
- vanwege de nagenoeg geheel aanwezige aanleg door L. Springer.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description of component 2: HISTORICAL PARK AND GARDEN LAYOUT.
Description
The layout of Meer en Berg is now divided into two parts, namely the old part now incorporated in Groenendaal park (2a) and the new part at Mariënheuvel (2b). The new layout of Springer at Mariënheuvel originally had a connection with the other part, but due to the separation a strong division has arisen in some places whereby this relationship is now no longer clearly discernible. The parts are described separately here.
The layout by Marot and Zocher at the old Meer en Berg (2a). No traces of the oldest 17th-century layout have been found. It is Marot's design from circa 1729 that determines the basis of the garden layout and upon which Zocher also built his design. This layout consists of a relatively narrow rectangle with an east-west oriented central axis from the entrance gate. This (visual) axis remains an important element to this day. Of the original water features, only the now dry basin in front of the ruin of the pump house remains, and the formal pond originally oriented transversely, which has been enlarged into a landscaped pond. The two small hills to the west of the pond are believed to also be by Marot and were modified by Zocher into more natural forms. Some scattered heavy linden trees are presumably also from the 18th century. Very shortly after the layout from 1730, the garden was enlarged. The central axis designed by Marot was extended entirely westward to the Herenweg in the form of a long avenue, of which the eastern part is planted with lindens and the western part with beeches. Adjacent to the first part of the garden, the "New Wood" was laid out. Of this, the northern section, originally a star wood with surrounding linden avenues, is still present. The avenue then continued through the uncultivated dune area, now park woodland. Approximately halfway along the avenue it crosses the older Kerkweg. From the Herenweg there is now no access to the avenue. A third phase in the 18th-century layout concerns a garden layout in the southwestern part at the Herenweg. There is no certainty as to whether this layout existed in whole or in part. Some elements on site seem to carry references to the map of this garden from circa 1731, such as the current Konijnenberg, which could possibly be the "Barnassusberg" (Parnassusberg) from the map, furthermore three old linden trees and the Eikenlaan. The design that Zocher made in 1794 relates only to the eastern part, for which Marot also made his drawing. But otherwise the entire park of Meer en Berg was transformed in the landscaping style. Not everything from Zocher's design has been preserved either. Still found are the winding avenue planted with lindens and beeches on the south side, a winding beech avenue to the northeast of the pond and the pond with the small island. In addition, the lindens from Marot's time, which Zocher deliberately left standing, should also be counted as fitting his design.
The layout of Springer at the new Meer en Berg (Mariënheuvel) (2b). For the drive to the new Meer en Berg (Mariënheuvel), use was made of the winding avenue that Zocher had laid out south of the meadow. This was extended and ends with a sharp bend on the actual straight drive that leads to the entrance area. The elevated location of the house is clearly discernible here. The straight drive originally continued further to connect with the Beukenlaan. In the immediate vicinity of the house, at the front and sides, many chestnut trees have been planted. Together with other trees and shrubs, this section gives a fairly enclosed impression. At the rear is a grand, irregularly shaped park lawn. In the layout, use was made of an open space that already existed here earlier. A large solitary oak tree stands just southeast of the house. The lawn is surrounded by a woodland planting, particularly on the west side with strongly undulating terrain. In this surround, two sight lines have been reserved to the south and southwest. Furthermore, there is a circular walk around the woodland edge with a winding path and some subsidiary paths. The pond in the southeastern part is an excavation of an older straight watercourse. In 1959 this was enlarged and ended with a curved water feature. Originally the terrain on the southeast side extended to the Glipperdreef (Binnenweg). A considerable strip has been removed from this for house building.
Valuation
The HISTORICAL PARK AND GARDEN LAYOUT is of general importance:
- because of the 18th-century formal layout by D. Marot and what of it is still present;
- because of the 19th-century landscaping layout by J.D. Zocher using the 18th-century layout, and what of it remains;
- because of the almost completely present layout by L. Springer.
Nearby in the register
- MariënheuvelKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Bijgebouwen kastelen enz., Glipper Dreef bij 199Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Bijgebouwen kastelen enz., Glipper Dreef bij 199Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Tuinmuur, Glipper Dreef bij 199Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.