TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Woonhuis, Parklaan 1

's-Hertogenbosch, Noord-Brabant, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Woonhuis
Category
onroerend gebouwd
Built
1928
Address
Parklaan 1, 5211 JH 's-Hertogenbosch (and others)
Place
's-Hertogenbosch
Province
Noord-Brabant
Country
Netherlands
Coordinates
51.68526, 5.29966
Monument number
522516

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

Utrecht University Library

2 historical maps cover this location, the earliest the 1930 map "Handelskaart van Nederland / naar de nieuwste officiëele gegevens bewerkt" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding.

Blok met vijf WOONHUIZEN op de hoek van de Parklaan en het Kruisbroedershof met voortuintjes en deels met achtererf. De linkergevel (Parklaan) met zijtuintje kijkt uit op een plantsoentje en ligt om die reden vrij, de rechtergevel sluit aan bij de bebouwing van het Kruisbroedershof. Het blok ligt op de oude vestinggronden aan de zuidelijke stadsrand. De woningen zijn in 1928 opgetrokken in de stijl van de Amsterdamse school door de uit Amsterdam afkomstige architect Edm. Nijsten. W.H. Nijsten gaf opdracht voor de bouw van twee herenhuizen (Parklaan 3 en 4), J. van Dun en P. van Liempt gaven opdracht voor de overige drie woningen, onderverdeeld in een benedenwoning (Parklaan 2) en twee bovenwoningen (Parklaan 1 en Kruisbroedershof 49).

De woningen zijn in de loop der tijd op onderdelen gewijzigd. Zo is ter vergroting van de ruimten bij diverse woningen een muur doorgebroken (Parklaan 2, 3 en 4) en is een deel van de achtergevel beplaat, wit geschilderd en van een nieuw balkon voorzien (Parklaan 2, Kruisbroedershof 49). Ondanks deze wijzigingen geven de rijke woningen in het in- en exterieur nog een zeer goede indruk van de oorspronkelijke situatie.

Omschrijving.

Het bakstenen blok bestaat uit een langgerekt bouwdeel langs de Parklaan en een korter bouwdeel langs het Kruisbroedershof, die elkaar aan de achterzijde onder een scherpe hoek snijden maar aan de voorzijde via een bijna paraboolvormige curve in elkaar overgaan. Het onderkelderde pand telt twee bouwlagen en een pseudo-kapverdieping onder een met mastiek en grind gedekt plat. Donkerblauwe trasraamklinkers worden afgewisseld met lichtere Waalsteen met terugliggende voeg voor het opgaande metselwerk, deels in kettingverband en deels in koppenverband en op onderdelen gelardeerd met siermetselwerk. De bovenste etages en linker gevel zijn rijkelijk voorzien van gesmoorde tuile-du-Nord pannen, in verticale positie op panlatten gespijkerd welke op ribben of ingemetselde klossen zijn bevestigd. Bovenzijde voorgevel afgedekt met vorstpannen. Markant is de grote afwisseling in vensters. Meestal houten vensters met brede kozijnprofielen maar ook enkele stalen vensters met smal profiel. Enkelvoudig of samengesteld en deels met bovenlichten.

Rechthoekige, vierkante, driehoekige of spleetvormige vensters, veelal met rechte maar deels ook met gebogen kozijnen en voorzien van de karakteristieke horizontale roedenverdeling, geometrisch gekleurd glas-in-lood of kathedraalglas. Afzaten van keramische tegels op rollagen.

De gebogen voorgevel wordt verticaal geleed door twee risalerende torenvolumes op de hoeken die hoger oprijzen dan de rest met daartussen aan de Parklaan en ter plaatse van de hoek Parklaan-Kruisbroedershof twee licht risalerende platte volumes, ook hoger oprijzend dan de rest maar lager dan de torens. Het zeer diverse materiaalgebruik (baksteen-dakpan) zorgt voor een horizontale geleding. De scheidingslijn tussen baksteen en pannen wordt versterkt door aan de voet van de met pannen gedekte delen gelegen bakgoten met fors overstek, deels functionerend als luifel. In de linker toren een houten erker onder een krans van stalen vensters, onder de overhang van de rechter toren (versierd met decoratief houtsnijwerk) de ingang naar Kruisbroedershof 49 naast de achteruitgang van Parklaan 2. Deze uitgang, een rondboog gelardeerd met siermetselwerk, wordt afgesloten met een houten onderdeur waarboven decoratief smeedwerk. Onder de luifels van de platte volumes bevinden zich de gekoppelde entrees van Parklaan 1/2 en 3/4. Onder de luifel van Parklaan 3/4 bevindt zich in de rondbouw tussen de entreedeuren tevens een toilet (van nummer 3). Op de hoeken van de luifel staan aardewerken pirons. Alle woningen met de originele, zware houten voordeuren met horizontale roeden en verticale strook met glas-in-lood op hardstenen dorpels. Linkerzijgevel met een gedeeltelijk reeds op de tweede bouwlaag aangezet vlak dat geheel is gedekt met verticaal geplaatste tuiles-du-Nord pannen. De rest van de gevel en de overige gevels zijn overeenkomstig de voorgevel gedetailleerd (doch soberder).

In de voor- en zijtuintjes gemetselde bloembakmuurtjes en ter afscheiding van de straat decoratief gemetselde tuinmuurtjes waarop krullende ijzeren buisstangen en waartussen hekwerkjes van smeedijzer en (deels vernieuwde) houten toegangshekjes. Voor diverse gevelopeningen in de dragende bakstenen wanden zijn, evenals in de torenuitbouwen op de hoeken, ijzeren profielbalken gebruikt. Achter de evenwichtig opgebouwde façade gaat een grote variatie in woningplattegronden schuil. Parklaan 3 en 4, beide drie bouwlagen hoog (alhoewel 4 groter opgezet), zijn nog het meest vergelijkbaar met spiegelsymmetrisch ten opzichte van elkaar gelegen trappenhuizen en aansluitende kamers-en-suite (thans deels versoberd). De bovenwoningen Parklaan 1 en Kruisbroedershof 49 beslaan de twee bouwlagen boven de zeer uitgestrekte benedenwoning aan de Parklaan 2. Van de interieurs zijn onder meer van belang: originele kelders; vestibule met originele tochtdeuren; hal en gangen met muurbogen, diverse deuren en vensters voorzien van geometrisch glas-in-lood en overhoekse houten schamppalen; trapportaal met in stijl gesneden beginbaluster en leuning, lambrisering, hoekschappen en geometrisch daklicht op de overloop; toiletten met origineel hang- en sluitwerk, vloer- en wandtegels en glas-in-lood vensters; keukens met zwart-witte vloertegels, houten kastjes met horizontale roeden; woonkamers met schuifdeuren waarin kleine roedenverdeling, originele muurkasten, tuindeuren met glas-in-lood, marmeren schouwen; verder beglaasde deuren op de verdiepingen, deels met kathedraalglas.

Waardering.

Het blok woonhuizen is van algemeen belang. Het object bezit cultuurhistorische waarde vanwege het belang van de interne opzet en uiterlijke verschijningsvorm voor de typologische ontwikkeling van woonhuizen op straathoeken. Het object bezit architectuurhistorische waarden vanwege het belang van dit oorspronkelijke voorbeeld van de hoofdstedelijke Amsterdamse School-stijl voor de geschiedenis van de architectuur, vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het architectonisch ontwerp, vanwege het bijzondere materiaalgebruik en de zeer afwisselende manieren waarop dit is toegepast, vanwege de kwalitatieve en zeer gedetailleerde ornamentiek en vanwege de grote stilistische samenhang tussen het exterieur en de vele, gaaf bewaard gebleven elementen van het interieur. Het object bezit ensemblewaarden wegens de situering op de zuidelijke grenslijn van de historische vesting rond Den Bosch. Als invulling van deze stadsrand tijdens het Interbellum is het object een herinnering aan en van belang voor het aanzien van Den Bosch als vestingstad. Het object is van belang vanwege de gaaf bewaard gebleven hoofdvormen en vele interieurelementen uit de bouwtijd en het bezit zeldzaamheidswaarde vanwege de uniciteit van de verschijningsvorm.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction.

Block with five RESIDENTIAL HOUSES on the corner of the Parklaan and the Kruisbroedershof with front gardens and partly with rear plots. The left gable (Parklaan) with side garden overlooks a small public garden and for this reason stands free, the right gable adjoins the development of the Kruisbroedershof. The block is situated on the old fortification grounds on the southern edge of the city. The houses were constructed in 1928 in the style of the Amsterdam School by architect Edm. Nijsten from Amsterdam. W.H. Nijsten commissioned the construction of two mansions (Parklaan 3 and 4), J. van Dun and P. van Liempt commissioned the remaining three houses, subdivided into one ground-floor dwelling (Parklaan 2) and two upper-floor dwellings (Parklaan 1 and Kruisbroedershof 49).

The houses have been modified in parts over time. Thus, to enlarge the spaces in various houses, a wall has been broken through (Parklaan 2, 3 and 4) and part of the rear gable has been cladded, painted white and provided with a new balcony (Parklaan 2, Kruisbroedershof 49). Despite these modifications, the richly detailed houses in their interior and exterior still give a very good impression of the original situation.

Description.

The brick block consists of an elongated building section along the Parklaan and a shorter building section along the Kruisbroedershof, which intersect each other at the rear at a sharp angle but at the front merge into each other via an almost parabolic curve. The cellaried building has two storeys and a pseudo-attic storey under a flat roof covered with mastic and gravel. Dark blue clinker bricks are alternated with lighter Walloon brick with recessed joint for the vertical masonry, partly in chain bond and partly in header bond and in places embellished with decorative brickwork. The upper storeys and left gable are abundantly furnished with smothered tuile-du-Nord tiles, affixed in vertical position on battens which are fastened on ribs or recessed blocks. Top side of front gable covered with frost tiles. Distinctive is the great variety in windows. Mostly wooden windows with broad frame profiles but also some steel windows with narrow profile. Single or composite and partly with fanlights.

Rectangular, square, triangular or slit-shaped windows, mostly with straight but partly also with curved frames and furnished with characteristic horizontal glazing bars, geometrically coloured leaded glass or cathedral glass. Ceramic tile strips on rolls.

The curved front gable is vertically articulated by two projecting tower volumes on the corners which rise higher than the rest with between them on the Parklaan and at the location of the Parklaan-Kruisbroedershof corner two slightly projecting flat volumes, also rising higher than the rest but lower than the towers. The very diverse use of materials (brick-tile) provides for horizontal articulation. The dividing line between brick and tiles is reinforced by roof gutters located at the base of the tile-covered sections with pronounced overhang, partly functioning as canopy. In the left tower a wooden bay window under a crown of steel windows, under the overhang of the right tower (decorated with decorative woodcarving) the entrance to Kruisbroedershof 49 next to the rear exit of Parklaan 2. This exit, a round arch embellished with decorative brickwork, is closed with a wooden lower door above which decorative ironwork. Under the canopies of the flat volumes are the coupled entrances of Parklaan 1/2 and 3/4. Under the canopy of Parklaan 3/4 is located in the curved section between the entrance doors also a toilet (of number 3). On the corners of the canopy stand earthenware pirons. All houses with the original, heavy wooden front doors with horizontal glazing bars and vertical strip with leaded glass on hard stone thresholds. Left side gable with a plane partially already set on the second storey which is entirely covered with vertically placed tuiles-du-Nord tiles. The rest of the gable and the remaining gables are detailed in accordance with the front gable (but more sober).

In the front and side gardens are mortared flower box walls and to separate from the street decoratively mortared garden walls on which curling iron tube rods and between which fencing of wrought iron and (partly renewed) wooden access gates. For various gable openings in the load-bearing brick walls, as well as in the tower extensions on the corners, iron profile beams have been used. Behind the evenly constructed façade lies a great variety in house floor plans. Parklaan 3 and 4, both three storeys high (although 4 is set up larger), are still the most comparable with mirror-symmetrically positioned staircases and adjoining rooms-en-suite (now partly simplified). The upper-floor dwellings Parklaan 1 and Kruisbroedershof 49 occupy the two storeys above the very extensive ground-floor dwelling at Parklaan 2. From the interiors, among others, are important: original cellars; vestibule with original draught doors; hall and corridors with wall arches, various doors and windows furnished with geometric leaded glass and transverse wooden chamfered posts; stair landing with stylistically carved newel and banister, wainscotting, corner shelves and geometric rooflight on the landing; toilets with original hanging and closing hardware, floor and wall tiles and leaded glass windows; kitchens with black-and-white floor tiles, wooden cupboards with horizontal glazing bars; living rooms with sliding doors with small glazing bars, original wall cupboards, garden doors with leaded glass, marble mantels; furthermore glazed doors on the floors, partly with cathedral glass.

Valuation.

The block of residential houses is of general importance. The object possesses cultural-historical value because of the importance of the internal layout and external appearance for the typological development of residential houses on street corners. The object possesses architectural-historical values because of the importance of this original example of the metropolitan Amsterdam School style for the history of architecture, because of the high-quality aesthetic qualities of the architectural design, because of the exceptional use of materials and the very varied ways in which this is applied, because of the qualitative and very detailed ornamental work and because of the great stylistic coherence between the exterior and the many well-preserved elements of the interior. The object possesses ensemble values because of its location on the southern boundary line of the historic fortifications around Den Bosch. As a development of this city edge during the Interwar period, the object is a reminder of and of importance for the appearance of Den Bosch as a fortified city. The object is of importance because of the well-preserved main forms and many interior elements from the construction period and possesses rarity value because of the uniqueness of its appearance.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map