Rijksmonumentenregister · Netherlands
Winkelwoning, Voorstraat 251
Dordrecht, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Werk-woonhuis
- Function
- Winkelwoning
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1893
- Address
- Voorstraat 251, 3311 EP Dordrecht (and others)
- Place
- Dordrecht
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.81577, 4.66889
- Monument number
- 522340
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1890 map "16. Dordrecht (Tweede uitgave, 1890)" (TU Delft Library).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
WINKELWONING met een veel ouder, separaat ACHTERHUIS uit de achttiende eeuw aan de Grote Appelsteiger, gescheiden door twee lichthoven. Het pand dat in oorsprong uit de veertiende of vijftiende eeuw dateert is in de achttiende eeuw volledig vernieuwd. In 1893 is het voorhuis van het pand verbouwd tot een winkel met bovenwoning in opdracht van de vaandelfabrikant C.M van Diemen, naar een ontwerp van de Dordtse architect H.A. Reus (1872-1935). Het negentiende-eeuwse gedeelte betreft vooral de rijk vormgegeven voorgevel en interieurelementen; het achterhuis bleef bij de verbouwing ongewijzigd. Het pand behield de oorspronkelijke winkelfunctie (verkoop van vlaggen en vaandels) tot in de jaren zeventig van de twintigste eeuw. De opvallende voorgevel is gebouwd in een Eclectische overgangsstijl met kenmerken van diverse historische bouwstijlen. Het pand maakt deel uit van een gesloten gevelwand in het beschermde stadsgezicht van Dordrecht.
Inwendig heeft het pand wijzigingen ondergaan. In 1998 zijn de verdiepingen verbouwd tot appartementen en is de gevel gerestaureerd. Hierbij zijn de sgraffito's tussen de vensters op de tweede verdieping verloren gegaan.
Omschrijving
Winkelwoning met achterhuis aan de Appelsteiger. Het vanuit een min of meer rechthoekige plattegrond opgetrokken, drie bouwlagen hoge voorhuis heeft een zeer representatieve, rijk versierde voorgevel aan de Voorstraat die is samengesteld uit een zandstenen winkelpui en twee verdiepingen van rode verblendsteen met accenten van natuursteen. Het pand staat onder een deels met leien gedekt schilddak. Het L-vormige achterhuis heeft twee bouwlagen onder een dwars schilddak.
De voorgevel van de winkelwoning heeft op de begane grond en de eerste verdieping een asymmetrische indeling. De tweede verdieping is symmetrisch. De volledig in natuursteen uitgevoerde onderpui heeft een winkelgedeelte met twee gebogen etalages, waartussen een doorgang naar de verdiept gelegen winkelentree. Rechts in de pui de entree naar de woonverdieping. De etalages aan weerszijden van de zich versmallende portiek naar de winkeldeur zijn voorzien van gebogen glas en staan boven een hardstenen plint. De gebogen houten onderdorpel van de etalageramen heeft gesneden entre-lac motieven. De winkeldeur is een onder een rondboog staande glasdeur. De zandstenen pui fungeert als een omlijsting van de etalages en de erachter gelegen winkel. Deze omlijsting bestaat uit een grote rondboog, waarvan de aanzet rust op half- en driekwartzuilen van zandsteen boven een hardstenen basement. Halverwege de met golvende banden versierde boog houden twee gebeeldhouwde leeuwenkoppen een trekstang met een decoratief middenstuk in de bek. De voorzijde van de boog is versierd door middel van plantenmotieven en wordt in het midden bekroond door een in een cartouche gevatte medaillon met een in hoog-reliëf uitgevoerd borstbeeld van een vrouw, die aan weerszijden wordt geflankeerd door een tot een zeewezen getransformeerde putto. In de zwikken van de boog is ANNO 1893 vermeld. De pui wordt beëindigd door een hoofdgestel met meanderfries. De niet oorspronkelijke deur voor de bovenwoning staat tussen een driekwart- en een kwartzuil en onder een latei. De samengestelde bovenlichten hierboven hebben gedraaide balusters als deelzuiltjes en woorden bekroond door een kroonlijst met een half radmotief. De eerste verdieping bevat een groot samengesteld venster met geprofileerde stijlen en regels, met glas-in-lood bovenramen onder een hardstenen latei met de inscriptie "Sine Labore Nihil" (niets zonder werk). Een penant hier rechts van is versierd met een smal tegeltableau met een vaas met bloemen als decor. Het smalle venster met glas-in-lood bovenlicht rechts hiervan staat onder een onbewerkte hardstenen latei. De tweede verdieping heeft een zandstenen borstwering met afwisselend ruit en cirkelmotieven in cassetten tussen penanten met schubmotieven. Hierboven een reeks rondbogen met sluit- en aanzetstenen, die afwisselend een venster en een blinde nis bevatten. De blinde nissen waren oorspronkelijk voorzien van sgraffitodecoraties. De gevel wordt bekroond door een ver uitkragende als een luifel fungerende kroonlijst, die rust op vijf enkele en twee dubbele consoles met gedraaide schoren, die zijn bevestigd op uit een speklaag stekende kraagstenen. De gemetselde pinakels aan weerszijden van de kroonlijst hebben een zandstenen bekroning. Uit het met leien gedekte dakschild tussen de pinakels steekt een forse dakkapel, waarvan de wangen zijn bekleed met leien en het schilddak is bedekt met zinken roeven. Deze aan de voorzijde ver uitkragende kap wordt ondersteund door een houten steekbalkenconstructie met decoratieve uiteinden.
Het achterhuis heeft in de gevel aan de Appelsteiger acht grote rechthoekige vensters.
Het winkelinterieur bestaat uit een ongedeelde ruimte, waarin geen bijzondere elementen meer aanwezig zijn. Het inwendige van de door middel van steektrappen te bereiken woongedeeltes bevat op beide verdiepingen nog de laat negentiende-eeuwse marmeren schouwmantels en spaarzaam versierde, op riet aangebrachte stucplafonds. De kamers-en-suite op de eerste verdieping zijn voorzien van schuifdeuren. Een zich midden in het pand bevindend trappenhuis vormt de verbinding met het achterste woonhuisgedeelte.
Waardering
Winkelwoning met achttiende eeuws achterhuis van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische, de architectuurhistorische en de stedenbouwkundige waarde.
- Het pand heeft cultuurhistorische waarde als een bijzondere uitdrukking van een typologische ontwikkeling in de winkelarchitectuur.
- Het pand heeft architectuurhistorische waarde als een bijzonder voorbeeld van laat-negentiende eeuwse winkelarchitectuur met een representatief karakter, vanwege de kwaliteiten van het gevelontwerp en vanwege het bijzondere materiaalgebruik en de detaillering. De gevel is bovendien van belang als het eerste ontwerp van architect Reus, dat ook is uitgevoerd.
- Het pand heeft bouwhistorische waarde en oudheidkundige waarde vanwege de oudere kern van het pand en de aanwezigheid van een ouder achterhuis.
- Het pand heeft stedenbouwkundige en ensemblewaarde als een bijzonder onderdeel van een gesloten gevelwand in het historische, beschermde stadshart van Dordrecht.
- Het pand is tevens van belang vanwege de herkenbaarheid en de grote mate van gaafheid.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
SHOP WITH DWELLING with a much older, separate REAR HOUSE from the eighteenth century on the Grote Appelsteiger, separated by two light wells. The building, which originally dates from the fourteenth or fifteenth century, was completely renewed in the eighteenth century. In 1893 the front house of the building was converted into a shop with a dwelling above at the request of the flag manufacturer C.M van Diemen, according to a design by the Dordrecht architect H.A. Reus (1872-1935). The nineteenth-century section concerns mainly the richly formed front facade and interior elements; the rear house remained unchanged during the conversion. The building retained its original shop function (sale of flags and banners) until the nineteen-seventies. The striking front facade is built in an Eclectic transitional style with characteristics of various historical architectural styles. The building is part of a closed facade wall in the protected townscape of Dordrecht.
Internally the building has undergone alterations. In 1998 the storeys were converted into apartments and the facade was restored. During this process, the sgraffiti between the windows on the second storey were lost.
Description
Shop with dwelling with rear house on the Appelsteiger. The front house, raised from a more or less rectangular ground plan, is three storeys high and has a very representative, richly decorated front facade on the Voorstraat which is composed of a sandstone shop front and two storeys of red facing brick with accents of natural stone. The building stands under a hipped roof partially covered with slate. The L-shaped rear house has two storeys under a transverse hipped roof.
The front facade of the shop with dwelling has an asymmetrical layout on the ground floor and first storey. The second storey is symmetrical. The shop front, executed entirely in natural stone, has a shop section with two curved display windows, between which is a passage to the recessed shop entrance. To the right in the front, the entrance to the residential storey. The display windows on either side of the narrowing porch to the shop door are provided with curved glass and stand above a hardstone plinth. The curved wooden threshold of the display window frames has carved entre-lac motifs. The shop door is a glass door standing beneath a round arch. The sandstone front serves as a frame for the display windows and the shop behind them. This frame consists of a large round arch, the spring of which rests on half and three-quarter columns of sandstone above a hardstone basement. Halfway along the arch decorated with undulating bands, two sculptured lion heads hold a pull rod with a decorative central piece in the mouth. The front of the arch is decorated by means of plant motifs and is crowned in the middle by a medallion set in a cartouche with a busts of a woman in high relief, flanked on either side by a putto transformed into a sea creature. In the spandrels of the arch ANNO 1893 is recorded. The front is terminated by a head frame with a meander frieze. The non-original door for the residential storey stands between a three-quarter and a quarter column and beneath a lintel. The composite fanlights above have twisted balusters as dividing columettes and are crowned by a cornice with a half wheel motif. The first storey contains a large composite window with profiled stiles and rails, with leaded upper panes beneath a hardstone lintel inscribed "Sine Labore Nihil" (nothing without work). A pendant to the right of this is decorated with a narrow tile tableau with a vase with flowers as decoration. The narrow window with leaded fanlight to the right of this stands beneath an unworked hardstone lintel. The second storey has a sandstone breast wall with alternating lozenge and circle motifs in cassettes between pendants with scale motifs. Above this a series of round arches with closing and springing stones, which alternately contain a window and a blind niche. The blind niches were originally provided with sgraffito decoration. The facade is crowned by a far projecting cornice functioning as a canopy, which rests on five single and two double consoles with twisted braces, which are fixed on cornerstones projecting from a bed joint. The moulded pinnacles on either side of the cornice have a sandstone crown. From the slate-covered roof slope between the pinnacles projects a substantial gabled dormer, the cheeks of which are lined with slate and the hipped roof is covered with zinc gutters. This far projecting cap on the front is supported by a timber flying strut structure with decorative ends.
The rear house has eight large rectangular windows in the facade on the Appelsteiger.
The shop interior consists of an undivided space, in which no special elements are now present. The interior of the residential sections, reached by means of dogleg stairs, contains on both storeys the late nineteenth-century marble fireplace mantels and sparsely decorated stucco ceilings applied to reed. The rooms en suite on the first storey are provided with sliding doors. A staircase in the middle of the building forms the connection with the rear residential house section.
Valuation
Shop with dwelling with eighteenth-century rear house of general importance due to its cultural-historical, architectural-historical and urban planning value.
- The building has cultural-historical value as a particular expression of a typological development in shop architecture.
- The building has architectural-historical value as a particular example of late nineteenth-century shop architecture with representative character, due to the qualities of the facade design and due to the special use of materials and detailing. The facade is moreover of importance as the first design by architect Reus that was also executed.
- The building has construction-historical value and archaeological value due to the older core of the building and the presence of an older rear house.
- The building has urban planning and ensemble value as a particular component of a closed facade wall in the historic, protected town centre of Dordrecht.
- The building is furthermore of importance due to its recognisability and the high degree of integrity.
Nearby in the register
- Werk-woonhuis, Voorstraat 255Werk-woonhuisunder 1 mi
- Winkelwoning, Voorstraat 249Werk-woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Wijnbrug 1Werk-woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Voorstraat 247Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.